Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο κρίσιμων αποφάσεων. Από την άμυνα και τη διεύρυνση μέχρι την ανταγωνιστικότητα και την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, οι Βρυξέλλες καλούνται να προωθήσουν μια ατζέντα που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε υπερβολικά φιλόδοξη. Σε αυτή την καμπή, η χώρα που παραδοσιακά λειτουργούσε ως ένας από τους βασικούς κινητήρες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δείχνει να έχει… παραλύσει.
Η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, διανύει μια περίοδο πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας, η οποία προκαλεί ανησυχία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το γαλλικό παράδοξο
Η επιχειρηματική εμπιστοσύνη στη Γαλλία έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε ετών, ενώ οι δείκτες οικονομικού κλίματος κινούνται κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, σε επίπεδα που παραπέμπουν σε συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις έχουν ουσιαστικά βαλτώσει τα τελευταία δύο χρόνια, παρά το γεγονός ότι τα θεμελιώδη μεγέθη της γαλλικής οικονομίας δεν δικαιολογούν από μόνα τους τόσο έντονη απαισιοδοξία.
Το πρόβλημα, όπως εξηγούν ξένοι αναλυτές, δεν βρίσκεται τόσο στην οικονομία, όσο στο πεδίο της πολιτικής. Η Γαλλία βρίσκεται σε μια κατάσταση παρατεταμένης αβεβαιότητας, η οποία επηρεάζει πλέον άμεσα τη συμπεριφορά επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Οι καταναλωτές εμφανίζονται ολοένα και πιο απαισιόδοξοι για τις προοπτικές της οικονομίας και της αγοράς εργασίας, ενώ οι επιχειρήσεις αναβάλλουν επενδυτικές αποφάσεις καθώς δυσκολεύονται να προβλέψουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα λειτουργούν τα επόμενα χρόνια. Η Γαλλία φαίνεται να έχει παραλύσει από έναν αόριστο φόβο γενικευμένης οικονομικής αδυναμίας.
Η αβεβαιότητα αυτή συνδέεται με τις πολιτικές εξελίξεις που ακολούθησαν τις βουλευτικές εκλογές του 2024. Από τότε που ο Εμανουέλ Μακρόν έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η γαλλική πολιτική σκηνή μοιάζει εγκλωβισμένη σε μια διαρκή αναζήτηση ισορροπιών. Η πολιτική αβεβαιότητα έχει θέσει τη γαλλική οικονομία σε μια κατάσταση αναμονής, όπου όλοι περιμένουν να δουν προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί η χώρα.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών. Το γαλλικό δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό, ενώ το κόστος εξυπηρέτησής του αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με υπολογισμούς της Commerzbank, οι πληρωμές τόκων θα μπορούσαν σχεδόν να διπλασιαστούν στο 4% του ΑΕΠ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε κυβέρνηση προκύψει τα επόμενα χρόνια θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ δύσκολες αποφάσεις.
Ευρωπαϊκό πρόβλημα
Η παρατεταμένη πολιτική αδυναμία του Παρισιού δεν αποτελεί μόνο γαλλικό πρόβλημα αλλά και ευρωπαϊκό. Ο λόγος είναι ότι η Γαλλία παραμένει ένας από τους βασικούς πολιτικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιστορικά, οι σημαντικότερες πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης προωθήθηκαν όταν Παρίσι και Βερολίνο κινούνταν συντονισμένα.
Διαβάστε ακόμα – ΕΕ: Γαλλία και Γερμανία προτείνουν σταδιακή ενσωμάτωση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων
Η σημερινή συγκυρία είναι ιδιαίτερα απαιτητική για την Ευρώπη. Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη αύξησης των αμυντικών δαπανών, με τις προκλήσεις που θέτουν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες στο πεδίο της ανταγωνιστικότητας, με τη συζήτηση για τη διεύρυνση προς την Ουκρανία και τα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά και με την προσπάθεια ενοποίησης των κεφαλαιαγορών και δημιουργίας της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Σε όλα αυτά τα μέτωπα, η ύπαρξη μιας ισχυρής και πολιτικά σταθερής Γαλλίας θεωρείται κρίσιμη.
Οι εκλογές του 2027 και η ακροδεξιά
Μόνο οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου του 2027 –και οι βουλευτικές εκλογές που πιθανότατα θα ακολουθήσουν– θα μπορούσαν να ξεκαθαρίσουν την κατάσταση. Αν ο νέος πρόεδρος διαθέτει καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η αβεβαιότητα πιθανότατα θα μειωθεί. Ωστόσο, αυτό κάθε άλλο παρά βέβαιο είναι.
Διαβάστε ακόμα – Γαλλία: Θολό το τοπίο των υποψηφίων για την προεδρία περίπου 10 μήνες πριν τις εκλογές
Ασφαλώς, ανάμεσα στα πιθανά σενάρια υπάρχει και το ενδεχόμενο νίκης του Ζορντάν Μπαρντελά ή γενικότερα του Εθνικού Συναγερμού στις επόμενες προεδρικές εκλογές. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα σήμαινε απαραίτητα ρήξη της Γαλλίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα μπορούσε όμως να οδηγήσει σε μια διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στα κράτη-μέλη και λιγότερο στους υπερεθνικούς θεσμούς.
Αυτό σημαίνει ότι για μια σειρά από μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, από την άμυνα μέχρι τις κεφαλαιαγορές και τη διεύρυνση, η στάση του Παρισιού δεν θα θεωρείται πλέον δεδομένη.
Γερμανικά αντανακλαστικά
Στο μεταξύ, ενώ το Παρίσι μοιάζει εγκλωβισμένο σε μια εσωτερική αναζήτηση ισορροπιών, η Γερμανία του Φρίντριχ Μερτς εμφανίζεται όλο και πιο πρόθυμη να δώσει προτεραιότητα στην αποτελεσματικότητα και στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Βερολίνο εγκαταλείπει τον γαλλογερμανικό άξονα. Ωστόσο, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων, φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι ορισμένες πρωτοβουλίες δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο στο Παρίσι.
Αυτή η γερμανική μετατόπιση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στη συζήτηση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034. Ο Μερτς έχει ήδη ζητήσει ριζική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων, με μεγαλύτερη έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και την άμυνα, ανοίγοντας μια συζήτηση που αναμένεται να κυριαρχήσει στις Βρυξέλλες τα επόμενα δύο χρόνια. Πρόκειται άλλωστε για τη διαπραγμάτευση που θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ την επόμενη δεκαετία και ποιες θα είναι οι πραγματικές προτεραιότητες της Ένωσης μετά το 2028.
Το Βερολίνο δείχνει διατεθειμένο να προωθήσει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες ακόμη κι αν η γαλλογερμανική συναίνεση δεν είναι πλήρης, υιοθετώντας πιο ευέλικτα σχήματα συνεργασίας αντί να περιμένει μια συνολική –και χρονοβόρα– ευρωπαϊκή συναίνεση.
Έτσι, τα προβλήματα της Γαλλίας υπερβαίνουν κατά πολύ τα σύνορα της χώρας και καταλήγουν να διαμορφώνουν έναν διαφορετικό τρόπο λειτουργίας της ΕΕ. Σε Βρυξέλλες και Βερολίνο έχει γίνει σαφές ότι η αναμονή εγκυμονεί όλο και πιο σοβαρούς κινδύνους.
