Σε μία αποφασιστικά ανατρεπτική ψήφο, οι Βούλγαροι τάχθηκαν υπέρ πολιτικών που υπόσχονται αλλαγή και πάταξη της διαφθοράς, καταφέροντας πλήγμα στο κεντροδεξιό κόμμα που κυριαρχούσε την τελευταία δεκαετία.
Ο πρώην πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ, ο οποίος αντιτίθεται στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, κατέγραψε την Κυριακή την πιο σαρωτική εκλογική νίκη στη Βουλγαρία στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα και δεσμεύτηκε να γυρίσει σελίδα έπειτα από χρόνια πολιτικού αδιεξόδου και διαφθοράς.
Στην όγδοη γενική εκλογική αναμέτρηση της χώρας από το 2021, το κόμμα του Ράντεφ «Προοδευτική Βουλγαρία» εξασφάλισε το 44,7% των ψήφων, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να κυβερνήσει αυτοδύναμα, αν και ο ίδιος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο συνεργασίας με φιλοευρωπαϊκή παράταξη ή μικρότερο κόμμα.
Η επιτυχία του να προσελκύσει τόσο μεγάλη υποστήριξη αντικατοπτρίζει τη δυσαρέσκεια πολλών Βουλγάρων που έχουν κουραστεί από τους προηγούμενους ηγέτες. Παρουσίασε μια ευρεία πολιτική πλατφόρμα που μπορεί να προσελκύσει διαφορετικά στρώματα της κοινωνίας, από μεγαλύτερες ηλικίες και συντηρητικούς, φιλορώσους ψηφοφόρους έως νεότερους φιλοευρωπαϊκούς και επιχειρηματικούς κύκλους.
Έτσι, λοιπόν, το αποτέλεσμα αυτό αναδιατάσσει τον πολιτικό χώρο με αποδυνάμωση των παραδοσιακών παικτών, κινητοποίηση της ψήφου διαμαρτυρίας και ενίσχυση σχηματισμών που υπόσχονται αλλαγή στο μοντέλο διακυβέρνησης.
Ο Ρούμεν Ράντεφ έχει εκφράσει επανειλημμένα επιφυλάξεις για τη στρατιωτική στήριξη της Δύσης στην Ουκρανία, γεγονός που τροφοδοτεί τον χαρακτηρισμό του ως «φιλορώσου». Ακόμη, είχε εκφράσει επιφυλάξεις για την ένταξη της Βουλγαρίας στην Ευρωζώνη, ζητώντας δημοψήφισμα για αυτό, κάτι που δεν είχε γίνει αποδεκτό από την προηγούμενη κυβέρνηση.
Ισορροπίες με ΕΕ και Ρωσία
Μετά την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία πριν από μία εβδομάδα, το Κρεμλίνο μόλις έχασε τον σημαντικότερο υποστηρικτή του εντός της ΕΕ και δεν είναι σαφές αν ο Ράντεφ θα ήταν διατεθειμένος να επιχειρήσει μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής προς τη Μόσχα. Αναλυτές εκτιμούν ότι το πιθανότερο είναι να ακολουθήσει παρόμοια γραμμή με τον Σλοβάκο ηγέτη Ρόμπερτ Φίτσο, δηλαδή να παραμείνει επικριτικός απέναντι στην ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία, χωρίς όμως να ασκεί βέτο.
Άλλωστε, έχει αποφύγει άμεσα συγκρουσιακές θέσεις με τη Δύση και σε γενικές γραμμές ευθυγραμμίζεται με την κυρίαρχη ευρωπαϊκή γραμμή. Έχει επίσης δηλώσει ότι επιθυμεί την ενίσχυση της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι ζωτικής σημασίας για τη Βουλγαρία, τη φτωχότερη χώρα της ΕΕ με 6,5 εκατ. κατοίκους και οι Βούλγαροι ηγέτες παραδοσιακά αποφεύγουν συγκρούσεις με τις Βρυξέλλες, σε αντίθεση με τον απερχόμενο Ούγγρο ηγέτη Βίκτορ Ορμπαν.
Ο Ράντεφ, ο πιο δημοφιλής πολιτικός της χώρας, παραιτήθηκε από τη θέση του προέδρου του κράτους τον Ιανουάριο για να συμμετάσχει στην εκλογική αναμέτρηση, έπειτα από νέο κύμα διαδηλώσεων που ανέτρεψε μια εύθραυστη κυβερνητική συμμαχία υπό τον πρώην πρωθυπουργό Μπόικο Μπορίσοφ και το κόμμα του GERB. Ο ρόλος του προέδρου στη Βουλγαρία είναι σε μεγάλο βαθμό τελετουργικός, γεγονός που τον έκανε να μείνει αποστασιοποιημένος από τις πολιτικές ίντριγκες της καθημερινής διακυβέρνησης.
Υποσχόμενος να πολεμήσει αυτό που χαρακτήρισε διεφθαρμένη ελίτ, με χαρακτηριστικό εκπρόσωπο τον Μπορίσοφ, ο Ράντεφ συγκέντρωσε στήριξη από όλο το πολιτικό φάσμα με δεσμεύσεις για εξυγίανση της βουλγαρικής δικαιοσύνης, αύξηση των εισοδημάτων των εργαζομένων και οικοδόμηση στενότερων σχέσεων με το Κρεμλίνο. Μάλιστα, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να βρει κοινό έδαφος με τις Βρυξέλλες σε θέματα που αφορούν την αναδιάρθρωση της δικαιοσύνης, η οποία μαστίζεται από διαφθορά.
Αβέβαιη εξωτερική πολιτική
Η προεκλογική εκστρατεία του Ράντεφ προκάλεσε συγκρίσεις με τον φιλοκρεμλινικό πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, όταν μίλησε για βελτίωση των σχέσεων με τη Μόσχα και επανέναρξη της απρόσκοπτης ροής ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Ο Ράντεφ επέκρινε επίσης την Ευρωπαϊκή Ένωση για υπερβολική εξάρτηση από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ωστόσο, οι θέσεις του παραμένουν ασαφείς και δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο σε ποιο βαθμό θα αλλάξει την εξωτερική πολιτική της Βουλγαρίας, μιας χώρας της Μαύρης Θάλασσας στο νοτιοανατολικό άκρο της ΕΕ, η οποία εντάχθηκε στη ζώνη του ευρώ τον Ιανουάριο, μια κίνηση που ο ίδιος είχε επικρίνει. Αναλυτές δεν αναμένουν ότι θα επιχειρήσει να ανατρέψει την υιοθέτηση του ευρώ ή να μπλοκάρει ευρύτερα πακέτα βοήθειας της ΕΕ προς την Ουκρανία.
Οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις
Αν και ο Ράντεφ θεωρούνταν το ξεκάθαρο φαβορί πριν από την ψηφοφορία της Κυριακής, η έκταση της νίκης του ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη των δημοσκόπων. «Όλη η εξουσία στον Ράντεφ», ανέφερε ενημερωτικό δελτίο της Capital, της κύριας οικονομικής εβδομαδιαίας έκδοσης της Βουλγαρίας. «Τα αποτελέσματα είναι τόσο καθοριστικά», δήλωσε στο Bloomberg ο αναλυτής Πάβελ Βάλτσεφ από την εταιρεία Alpha Research στο δημόσιο τηλεοπτικό κανάλι BNT.
Πρώην πιλότος μαχητικών αεροσκαφών, που εκπαιδεύτηκε στις ΗΠΑ, ο Ράντεφ επανέφερε απογοητευμένους ψηφοφόρους στις κάλπες έπειτα από χρόνια σχεδόν ιστορικά χαμηλής συμμετοχής. Η προσέλευση την Κυριακή ανήλθε περίπου στο 50%, σύμφωνα με τους δημοσκόπους, έναντι 38% στις εκλογές του Οκτωβρίου 2024.
Το φτωχότερο κράτος-μέλος της ΕΕ βρίσκεται ουσιαστικά σε πολιτικό αδιέξοδο από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς πριν από πέντε χρόνια, οι οποίες έθεσαν τέλος στην κυριαρχία του Μπορίσοφ, ο οποίος παραιτήθηκε εν μέσω διαδηλώσεων τον Δεκέμβριο. Το κόμμα του καταλαμβάνει την τρίτη θέση με 13%, ενώ στις προηγούμενες εκλογές πριν από 18 μήνες είχε έρθει πρώτο με 24%.
Στη δεύτερη θέση περνά οριακά μια φιλοευρωπαϊκή, αντικαθεστωτική συμμαχία κατά της διαφθοράς με 14% και 37 έδρες. Ο Ράντεφ έχει επικρίνει επανειλημμένα τη συμμαχία για τη στήριξη που παρείχε σε κυβερνήσεις του Μπορίσοφ, αλλά παρέμεινε ανοιχτός σε πιθανή συνεργασία κατά την προεκλογική περίοδο.
Η Βουλγαρία έχει αναπτυχθεί σημαντικά μετά την πτώση του κομμουνισμού το 1989 και εντάχθηκε στην ΕΕ το 2007. Το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί αισθητά, η ανεργία είναι η χαμηλότερη στην ΕΕ και η οικονομία διαθέτει περισσότερες δικλίδες ασφαλείας μετά την υιοθέτηση του ευρώ.
Ωστόσο, υστερεί σε άλλους δείκτες σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ. Το κόστος ζωής έχει αναδειχθεί σε ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα μετά την ένταξη στη ζώνη του ευρώ. Η προηγούμενη κυβέρνηση κατέρρευσε εν μέσω διαδηλώσεων κατά νέου προϋπολογισμού που προέβλεπε αυξήσεις φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης.
«Η βασική πρόκληση για τη χώρα είναι η οικονομική και η δημογραφική κρίση», δήλωσε στο CNN ο Τίχομιρ Μπέζλοφ, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Μελέτης της Δημοκρατίας στη Σόφια.
