Αρκετές ώρες αφότου ο Αμερικανός Πρόεδρος ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός στο μέτωπο του Ιράν για δύο εβδομάδες, ένα βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η «βάση διαπραγματεύσεων»; Η επίσημη πληροφόρηση από πλευράς ΗΠΑ, πέραν των πανηγυρισμών του Λευκού Οίκου περί «ολοκληρωτικής νίκης» είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Αντιθέτως, όλες οι εκδοχές αυτού του σχεδίου των 10 σημείων που αναπαράγονται στα διεθνή ΜΜΕ προέρχονται από ιρανικές πηγές και διαρροές.
Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, ούτε ο Λευκός Οίκος, ούτε το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών έχουν δώσει στη δημοσιότητα μια επίσημη εκδοχή αυτού του σχεδίου. Αυτό από μόνο του είναι προβληματικό, διότι εύλογα εγείρονται αμφιβολίες για το κατά πόσο υπάρχει πράγματι ένα συγκροτημένο πλαίσιο για διαπραγματεύσεις ή αν πρόκειται απλώς για μια… πρόχειρη βάση συζήτησης, η οποία χρησιμοποιείται επικοινωνιακά για να δικαιολογήσει την προσωρινή αποκλιμάκωση.
Η απουσία της αμερικανικής εκδοχής αφήνει το πεδίο ανοιχτό σε αντικρουόμενες ερμηνείες. Οι πληροφορίες που διακινούνται περιλαμβάνουν ζητήματα όπως η άρση κυρώσεων, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ή ο ρόλος του Ιράν στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, που δεν έχουν επιβεβαιωθεί από την Ουάσιγκτον.
Άγνωστο το σχέδιο των 10 σημείων
Αυτή η έλλειψη διαφάνειας αυξάνει βεβαίως τον κίνδυνο για αιφνίδιες ανατροπές μέσα στις επόμενες ημέρες. Η εικόνα θολώνει ακόμη περισσότερο όταν εξετάσει κανείς το ίδιο το περιεχόμενο των 10 σημείων. Σύμφωνα με ιρανικό κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο, η βάση για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι η εξής:
- Πλήρης παύση των εχθροπραξιών σε Ιράκ, Λίβανο και Υεμένη
- Πλήρης και μόνιμη κατάπαυση του πολέμου κατά του Ιράν, χωρίς χρονικό περιορισμό
- Τερματισμός όλων των συγκρούσεων στην περιοχή στο σύνολό τους
- Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ
- Καθορισμός πρωτοκόλλου και όρων για τη διασφάλιση της ελευθερίας και της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
- Πλήρης καταβολή αποζημιώσεων για το κόστος ανοικοδόμησης του Ιράν
- Πλήρης δέσμευση για άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν
- Αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων και παγωμένων περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες
- Δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων
- Άμεση έναρξη κατάπαυσης του πυρός σε όλα τα μέτωπα με την έγκριση των παραπάνω όρων
Ωστόσο, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η παραπάνω λίστα αντανακλά μια πραγματική και αμοιβαία αποδεκτή βάση διαπραγμάτευσης. Στην εκδοχή που μεταδίδει ο Guardian, όχι μόνο περιλαμβάνονται όροι που οι ΗΠΑ έχουν απορρίψει κατηγορηματικά στο παρελθόν, αλλά και διατυπώσεις που μοιάζει αμφίβολο να έγιναν αποδεκτές από τις ΗΠΑ, έστω ως βάση διαπραγμάτευσης, μεταξύ των οποίων η «διατήρηση του ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ» και η «αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τη Μέση Ανατολή».
Ο Guardian σημειώνει ότι στην εκδοχή που δημοσιεύθηκε στα φαρσί, το Ιράν περιλάμβανε επίσης τη φράση «αποδοχή του εμπλουτισμού ουρανίου» αναφορικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ωστόσο, για λόγους που παραμένουν ασαφείς, η συγκεκριμένη διατύπωση απουσίαζε από τις αγγλικές εκδοχές που διανεμήθηκαν από Ιρανούς διπλωμάτες προς τους δημοσιογράφους.
Επιπλέον, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι θα επιτρέπεται η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ υπό ιρανική στρατιωτική διαχείριση. Σύμφωνα με άλλες αναφορές, το σχέδιο επιτρέπει στο Ιράν και στο Ομάν να επιβάλλουν τέλος έως και 2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο για τη διέλευση από τα Στενά, έσοδα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από το Ιράν για ανοικοδόμηση.
Η πρώτη ρωγμή
Ευλόγως, δύσκολα γίνεται πιστευτό ότι οι ΗΠΑ θα θέσουν σε διαπραγμάτευση με το Ιράν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή. Το πιθανότερο είναι ότι αυτό το σημείο αποτελεί ιρανική διαρροή προκειμένου το καθεστώς να εμφανιστεί πως εισέρχεται στις διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος.
Εξίσου δύσκολο είναι να γίνει πιστευτό ότι οι ΗΠΑ (και το Ισραήλ;) θα επιτρέψουν στο Ιράν να εμπλουτίσει ξανά ουράνιο. Προκαλεί επίσης εντύπωση το γεγονός ότι στα 10 σημεία δεν γίνεται καμία αναφορά στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν.
Κι ενώ ο Λευκός Οίκος σπεύδει να παρουσιάσει την προσωρινή κατάπαυση του πυρός ως «ολοκληρωτική νίκη», η πρώτη ρωγμή στο αφήγημα έρχεται από το Ισραήλ. Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού χρειάστηκε να ανακοινώσει ότι η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός «δεν συμπεριλαμβάνει τον Λίβανο». Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για το Ισραήλ αυτή τη στιγμή, καθώς ενισχύει την προέλασή του στο νότιο Λίβανο και αυξάνει την παρουσία χερσαίων δυνάμεων με στόχο τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας απέναντι στη Χεζμπολάχ. Πρόκειται για εξέλιξη που, σύμφωνα με ξένους αναλυτές, είναι εξίσου σημαντική, αν όχι σημαντικότερη, από τη σύγκρουση με το Ιράν.
Όσο πλησιάζει η έναρξη των διαπραγματεύσεων, είναι πιθανό ορισμένα από τα παραπάνω σημεία να αποσαφηνιστούν και να προκύψει μια πιο συνεκτική εικόνα για το πραγματικό περιεχόμενο της συμφωνίας. Δύσκολα, ωστόσο, να φανταστεί κανείς ότι ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια του Ισραήλ θα μπορούσαν να απουσιάζουν από το τραπέζι.
Μένει βεβαίως να φανεί κατά πόσο η εκεχειρία των δύο εβδομάδων θα τηρηθεί στην πράξη και, κυρίως, το πόσο απέχουν οι εμπλεκόμενες πλευρές από την επίτευξη μιας πιο μόνιμης συμφωνίας.
