Σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές για τη Μέση Ανατολή, το πρώτο μήνυμα του νέου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεί, έστειλε σαφές σήμα κλιμάκωσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Με σκληρή ρητορική, ο Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά, οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή ενδέχεται να αποτελέσουν στόχο και νέα μέτωπα θα μπορούσαν να ανοίξουν, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί.
Την ίδια ώρα, η απουσία του από δημόσια εμφάνιση και τα δημοσιεύματα για την υγεία του προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο αβεβαιότητας σε μια ήδη εκρηκτική γεωπολιτική εξίσωση.
Αν αυτή ήταν η ευέλικτη νέα ηγεσία που ο Aμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ήλπιζε να δει, τότε είναι βέβαιο ότι θα απογοητευτεί, επισημαίνει το Bloomberg. Άλλωστε, παραμένει ασαφές εάν ο Λευκός Οίκος επιδιώκει την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν ως έναν από τους βασικούς στόχους της στρατιωτικής του επιχείρησης. Ειδικοί έχουν επισημάνει ότι οι αεροπορικές επιδρομές από μόνες τους είναι απίθανο να επαρκούν για να ανατρέψουν την ηγεσία του Ιράν.
Tην ίδια ώρα κυκλοφορούν δημοσιεύματα ότι ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν βρίσκεται σε κώμα, με τη βρετανική Sun να κάνει λόγο για «ηγέτη – φάντασμα», δεδομένου ότι το πρώτο μήνυμα του Μοζτάμπα ήταν γραπτό και μεταδόθηκε από την ιρανική τηλεόραση, χωρίς να εμφανιστεί ο ίδιος.
Αιχμηρές δηλώσεις
Ο Ανώτατος Ηγέτης επανέλαβε ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν κλειστά, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανοίγματος νέων μετώπων στον πόλεμο. «Έχουν διεξαχθεί μελέτες για το άνοιγμα και άλλων μετώπων όπου ο εχθρός έχει μικρή εμπειρία και θα ήταν ιδιαίτερα ευάλωτος», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η ενεργοποίησή τους θα γίνει εφόσον συνεχιστεί η πολεμική κατάσταση και το απαιτήσουν τα εθνικά συμφέροντα της χώρας.
Επίσης, προειδοποίησε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο, καλώντας μάλιστα τις γειτονικές χώρες να τις κλείσουν.
Την ίδια στιγμή, διαμήνυσε ότι δεν πρόκειται να αγνοηθεί η πρόσφατη επίθεση σε δημοτικό σχολείο θηλέων στα νοτιοανατολικά της χώρας, για την οποία η Τεχεράνη κατηγορεί τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η ιρανική ηγεσία χαρακτήρισε το περιστατικό «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και κατά των παιδιών».
Με αιχμές στις ΗΠΑ και το Ισραή, χωρίς να αναφέρει ονομαστικά τις δύο χώρες αλλά απλώς αναφερόμενος στον "εχθρό", είπε ότι θα πρέπει να πληρώσουν «αποζημιώσεις» για τις πράξεις τους – σε διαφορετική περίπτωση «θα καταστρέψουμε τις περιουσίες τους, στο ίδιο βαθμό που κατέστρεψαν εκείνοι τις δικές μας».
Στο μεταξύ, η αναφορά του Χαμενεΐ στη διατήρηση φιλικών σχέσεων με ορισμένες γειτονικές χώρες ερμηνεύεται από ορισμένους αναλυτές ως έμμεση αναφορά στην Τουρκία, η οποία διατηρεί πιο ισορροπημένη στάση στην περιφερειακή κρίση. Αντίθετα, αρκετά κράτη του Κόλπου έχουν ήδη δεχθεί σοβαρές πιέσεις από την κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Η αντίδραση των αγορών
Οι δηλώσεις αυτές θεωρούνται από αναλυτές από τις πιο σκληρές τοποθετήσεις της ιρανικής ηγεσίας τα τελευταία χρόνια. Αμέσως προκλήθηκαν τριγμοί στις διεθνείς αγορές, με τις τιμές πετρελαίου να παίρνουν νέα ορμή. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο, καθώς περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνά από το συγκεκριμένο σημείο. Η προοπτική παρατεταμένου κλεισίματος δημιουργεί ισχυρές πιέσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, με τις τιμές να αντιδρούν άμεσα σε κάθε δήλωση της ιρανικής ηγεσίας.
Οι αγορές φαίνεται να ερμηνεύουν τις δηλώσεις του Χαμενεΐ ως ένδειξη ότι η Τεχεράνη δεν προτίθεται να υποχωρήσει απέναντι στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Αντιθέτως, η νέα ηγεσία δείχνει διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα στρατηγικά εργαλεία - από την απειλή στρατιωτικών επιθέσεων έως την ενεργειακή πίεση μέσω του Ορμούζ - προκειμένου να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση.
Αυτά που δεν φαίνονται
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το συμβολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετήθηκε η ομιλία. Η εισαγωγική αναφορά στη γνωστή φράση του κορανίου «Στο όνομα του Θεού, του φιλεύσπλαχνου και ελεήμονος» θεωρείται ότι αποσκοπεί στο να υπογραμμίσει τη συνέχεια του θεοκρατικού συστήματος εξουσίας. Το μήνυμα που επιδιώκεται να μεταδοθεί είναι ότι το καθεστώς δεν εξαρτάται από ένα πρόσωπο, αλλά αποτελεί ένα θεσμικά δομημένο σύστημα με ιστορική συνέχεια και θρησκευτική νομιμοποίηση.
Στην πράξη, ωστόσο, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η πραγματική ισχύς στο Ιράν βρίσκεται στους Φρουρούς της Επανάστασης. Οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν τον βασικό πυλώνα του καθεστώτος και είναι εκείνοι που λαμβάνουν τις κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις. Ο Ανώτατος Ηγέτης λειτουργεί περισσότερο ως θεσμικός επικεφαλής και σύμβολο ενότητας, παρά ως ο μοναδικός διαμορφωτής της στρατηγικής.
Παράλληλα, η πραγματική στρατιωτική ισχύς της χώρας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ασαφής για τη Δύση. Ένα από τα βασικά στοιχεία της ιρανικής στρατηγικής είναι η ανάπτυξη εξελιγμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τα drones που κατασκευάζει η χώρα είναι συχνά αρθρωτά και μεταφέρονται σε τμήματα, γεγονός που δυσκολεύει τον εντοπισμό και την εκτίμηση των πραγματικών δυνατοτήτων τους. Πολλές από τις εκτιμήσεις που κυκλοφορούν στη Δύση βασίζονται σε αποσπασματικά δεδομένα και όχι σε πλήρη εικόνα των δυνατοτήτων της Τεχεράνης.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα της Τεχεράνης είναι σαφές: το Ιράν δεν σκοπεύει να υποχωρήσει. Και όσο η ένταση κλιμακώνεται, η αβεβαιότητα δεν περιορίζεται μόνο στο πεδίο της γεωπολιτικής, αλλά επεκτείνεται πλέον και στην παγκόσμια οικονομία.
