Μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξή της, η σύγκρουση στο Ιράν εξαπλώθηκε γεωγραφικά με τρόπο που σπανίως παρατηρείται. Όσο κι αν το χτύπημα εναντίον του Ιράν είχε προεξοφληθεί, αυτή η αστραπιαία διάχυση αιφνιδίασε με την ταχύτητα και την έκτασή της.
Μέχρι στιγμής, στρατιωτικά πλήγματα έχουν καταγραφεί σε Λίβανο, Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν, Ομάν, Ιορδανία και Ιράκ. Βεβαίως, στη λίστα προστίθεται και η -προεδρεύουσα της ΕΕ- Κύπρος, μετά την επίθεση εναντίον των βρετανικών βάσεων. Μαζί με τις τρεις άμεσα εμπλεκόμενες χώρες -ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν- προκύπτει ένα σύνολο 13 χωρών οι οποίες μέσα σε ελάχιστο διάστημα βρέθηκαν να διαμορφώνουν έναν γεωγραφικά ευρύτατο χώρο, εντός του οποίου εκτυλίσσεται αυτή τη στιγμή η σύγκρουση. Σε αυτές, δεν συνυπολογίζονται όσες χώρες αποφάσισαν να θέσουν τις δυνάμεις τους σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής ή να κινητοποιήσουν μονάδες με τον τρόπο που έκαναν η Ελλάδα, η Γαλλία ή η Μεγάλη Βρετανία.
- Διαβάστε ακόμα - Μέση Ανατολή: Νέες εκρήξεις σε Ντόχα, Άμπου Ντάμπι και Ντουμπάι - Ισοπεδώθηκε το κτίριο των Ειδικών στην Τεχεράνη
Ασφαλώς, για κάθε μία εξ αυτών των χωρών ο βαθμός και ο τρόπος ανάμιξης στη σύρραξη διαφέρει, όπως και η ποιότητα και η ένταση των πληγμάτων που καταγράφονται. Ωστόσο, μιλώντας με όρους γεωγραφικής διασποράς της στρατιωτικής δράσης, η παρούσα κλιμάκωση συγκαταλέγεται ήδη στις πιο εκτεταμένες της μεταψυχροπολεμικής περιόδου.
Πρωτοφανής εξάπλωση
Αν αναζητήσει κανείς ιστορικό ανάλογο, μιας κρίσης όπου τόσα διαφορετικά κυρίαρχα κράτη δέχονται στρατιωτικό πλήγμα στο έδαφός τους μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, θα διαπιστώσει ότι πρέπει να επιστρέψει αρκετά πίσω στον χρόνο.
Ενδεικτικά, στον Πόλεμο του Κόλπου του 1990-1991, που τότε θεωρήθηκε η μεγαλύτερη πολυεθνική στρατιωτική επιχείρηση μετά το 1945, καταγράφηκαν άμεσα πλήγματα σε τέσσερις χώρες: Ιράκ, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και Ισραήλ. Ήταν μια σύγκρουση διεθνούς κλίμακας, με δεκάδες χώρες στον συνασπισμό, αλλά το γεωγραφικό εύρος εντός του οποίου διεξήχθησαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις παρέμεινε περιορισμένο.
Ο πόλεμος στη Συρία, ο οποίος εξελίχθηκε σε μια πολυεπίπεδη διεθνή αντιπαράθεση, είχε βασικό θέατρο τη Συρία και δευτερευόντως το Ιράκ. Υπήρξαν διασυνοριακές επιθέσεις και επιμέρους επεισόδια σε γειτονικά κράτη, όμως δεν καταγράφηκε σε καμία φάση του πολέμου τόσο εκτεταμένη και συγχρονισμένη διασπορά πληγμάτων.
Το ίδιο ισχύει και για τους αραβοϊσραηλινούς πολέμους του 1967 και του 1973, αλλά και για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ο οποίος συχνά περιγράφεται ως περιφερειακή ανάφλεξη της Νοτιοανατολικής Ασίας, καθώς τα κύρια πλήγματα περιορίστηκαν στο Βιετνάμ, το Λάος και την Καμπότζη.
Για να βρεθεί λοιπόν παρόμοιας έκτασης διασπορά στρατιωτικών πληγμάτων σε κυρίαρχες επικράτειες μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, πρέπει να ανατρέξει κανείς στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί όμως επρόκειτο για έναν ολοκληρωτικό, παγκόσμιο πόλεμο με μακρόχρονη κλιμάκωση και μαζική κινητοποίηση οικονομιών και κοινωνιών.
Με την πλάτη στον τοίχο
Αυτή η τακτική των Φρουρών της Επανάστασης, με την εξαπόλυση επιθέσεων εναντίων γειτονικών χωρών που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις, καταδεικνύει ότι το καθεστώς στο Ιράν αντιλαμβάνεται πλέον την κατάσταση ως υπαρξιακή απειλή. Κάτι που δεν συνέβη στον «Πόλεμο των 12 Ημερών» τον περσινό Ιούνιο, γι’ αυτό και δεν είχε υπάρξει παρόμοια διάχυση της κρίσης, παρόλο που και τότε αναλυτές προειδοποιούσαν για τον κίνδυνο μιας πιο γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης.
Διαβάστε ακόμα - Τραμπ: «Σχεδόν όλοι οι στόχοι μας στο Ιράν έχουν εξουδετερωθεί» - Τι είπε για τον διάδοχο του Χαμενεΐ
Αυτό που επιδιώκουν οι ιρανικές δυνάμεις στην παρούσα φάση, είναι να ασκήσουν έμμεσα πιέσεις στον Αμερικανό Πρόεδρο, προκειμένου να αναδιπλωθεί. Αφενός αυξάνοντας το κόστος της σύγκρουσης για τους συμμάχους των ΗΠΑ και, αφετέρου οδηγώντας τις διεθνείς τιμές ενέργειας στα ύψη, κάτι που θα έχει συνέπειες και στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Σε κάθε περίπτωση, είτε αυτές οι -συνεχιζόμενες- επιθέσεις από το Ιράν προς τις γειτονικές χώρες αποτελούν σπασμωδικές κινήσεις, ενδεχομένως λόγω έλλειψης κεντρικού συντονισμού, είτε είναι μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου, το αποτέλεσμά τους είναι μια πρωτοφανούς ταχύτητας εξάπλωση της κρίσης.
Νέες παράμετροι
Όσο κι αν μοιάζει…οικεία η εικόνα μιας ακόμη «ανάφλεξης» στη Μέση Ανατολή, η παρούσα κρίση εμπεριέχει νέες παραμέτρους, που ίσως αποδειχθούν καθοριστικές στην πορεία.
Αρχικά, είδαμε να πλήττεται η επικράτεια ενός κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (παρόλο που οι βάσεις της RAF στην Κύπρο αποτελούν κυρίαρχο βρετανικό έδαφος) και μάλιστα σε μία περίοδο κατά την οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ. Ασφαλώς, η Λευκωσία δεν έχει καμία απολύτως πρόθεση στρατιωτικής εμπλοκής, ωστόσο η ίδια η γεωγραφία του πλήγματος προσδίδει μια (επιπλέον) ευρωπαϊκή διάσταση στην κρίση.
Επιπλέον, είδαμε την ηγεσία του Ιράν να εξουδετερώνεται. Αυτό περιπλέκει τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε να επιδιωχθεί μια αποκλιμάκωση και, βεβαίως, αυξάνει την αβεβαιότητα ως προς τη διάρκεια και το εύρος της κλιμάκωσης. Προς το παρόν, παραμένουν ανοιχτά όλα τα σενάρια για το ποια θα είναι η διάδοχη κατάσταση στο Ιράν. Το ποιος θα επικρατήσει -και με ποια νομιμοποίηση- δεν αποτελεί μόνο εσωτερικό ιρανικό ζήτημα, αλλά είναι παράγοντας που θα καθορίσει το μέλλον σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Τέλος, στην παρούσα κρίση υπάρχει και μια πιο τεχνική αλλά κρίσιμη διάσταση. Η εκτεταμένη χρήση οπλικών συστημάτων όπως τα drones και οι αναχαιτίσεις από την ταυτόχρονη ενεργοποίηση διαφορετικών δικτύων αεράμυνας δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής πολυπλοκότητας. Οι κίνδυνοι φάνηκαν νωρίς, με την κατάρριψη αμερικανικών μαχητικών από φίλια πυρά στο Κουβέιτ. Όσο η σύγκρουση διευρύνεται γεωγραφικά, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα ατυχημάτων, λανθασμένων υπολογισμών και μη εσκεμμένης κλιμάκωσης. Και ο κίνδυνος είναι απολύτως υπαρκτός, να δούμε όχι μόνο περαιτέρω εξάπλωσή της, αλλά και πιο ενεργό πολεμική εμπλοκή άλλων χωρών της περιοχής.
