Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Το Brent την Τρίτη ξεπέρασε το κατώφλι των 80 δολαρίων το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο (δείκτης TTF) έχει αναρριχηθεί στα 50 €/MWh, καταγράφοντας άλμα 40% μέσα σε λίγες συνεδριάσεις. Το ερώτημα για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι πρακτικό: πόσο γρήγορα αυτές οι κινήσεις περνούν στη λιανική και αν είναι σκόπιμη η άμεση προμήθεια καυσίμων σε αυτά τα επίπεδα τιμών.
Ο μηχανισμός μετάδοσης: Από το Brent στην τελική τιμή
Το Brent είναι δείκτης τιμής αργού πετρελαίου. Το πετρέλαιο θέρμανσης, όμως, είναι διυλισμένο προϊόν (gasoil), επομένως η τελική τιμή του δεν αυξάνεται αυτόματα ούτε αναλογικά με την άνοδο που καταγράφει το Brent. Μεσολαβούν το περιθώριο διύλισης (crack spread), που αλλάζει καθημερινά, η ισοτιμία ευρώ–δολαρίου (καθώς το αργό τιμολογείται σε δολάρια), τα ναύλα και τα ασφάλιστρα σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, καθώς και τα εμπορικά περιθώρια και τα μεταφορικά.
Το κομμάτι που ακολουθεί πιο «πειθαρχημένα» το Brent είναι η τιμή διυλιστηρίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων (20/02/2026), με πανελλαδικό μέσο όρο 1,156 €/λίτρο, η διάρθρωση της τιμής ήταν περίπου: 0,5214 €/λίτρο (45,10%) τιμή διυλιστηρίου, 0,5142 €/λίτρο (44,48%) φόροι και τέλη και 0,1204 €/λίτρο (περίπου 10%) εμπορικά περιθώρια. Αυτό το σχεδόν «μισό-μισό» ανάμεσα σε διυλιστήριο και φόρους εξηγεί γιατί ένα σοκ στο Brent δεν περνά 1:1 στον καταναλωτή. Αν μια άνοδος 10% στο Brent περάσει πλήρως στην τιμή διυλιστηρίου (περίπου +0,052 €/λίτρο σε βάση ~0,52 €/λτ), τότε με την προσθήκη ΦΠΑ 24% η τελική αύξηση μπορεί να προσεγγίσει τα 6–7 λεπτά ανά λίτρο. Σε γέμισμα 1.000 λίτρων, αυτό σημαίνει επιπλέον επιβάρυνση περίπου 60 –70 ευρώ.
Φυσικό αέριο: Γιατί δεν ακολουθεί μηχανικά το πετρέλαιο
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο θέρμανσης, η τιμή του φυσικού αερίου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη δεν συνδέεται άμεσα με την τιμή του Brent. Η αγορά φυσικού αερίου έχει το δικό της benchmark: το TTF στην Ολλανδία, που καθορίζεται από τη σχέση προσφοράς–ζήτησης, τα επίπεδα αποθεμάτων, τις καιρικές συνθήκες και τη διαθεσιμότητα LNG.
Ιστορικά, οι συμβάσεις φυσικού αερίου ήταν συχνά συνδεδεμένες με δείκτες πετρελαίου, όμως αυτή η σχέση έχει αποδυναμωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα, το φυσικό αέριο μπορεί να κινηθεί ανεξάρτητα από το Brent, ιδιαίτερα όταν τα ευρωπαϊκά αποθέματα είναι χαμηλά ή όταν η ζήτηση αυξάνεται λόγω καιρού.
Με το TTF στα 39–40 €/MWh, η καθαρή τιμή ενέργειας αντιστοιχεί περίπου σε 0,039 €/kWh. Στον τελικό λογαριασμό προστίθενται ρυθμιζόμενες χρεώσεις, περιθώριο προμηθευτή και ΦΠΑ. Πρόσφατοι υπολογισμοί δείχνουν ότι η μέση τελική τιμή φυσικού αερίου στην Ελλάδα διαμορφωνόταν γύρω στα 0,064 €/kWh, όταν το αντίστοιχο κόστος θέρμανσης με πετρέλαιο (με τιμή 1,176 €/λίτρο και θερμογόνο δύναμη περίπου 10,5 kWh/λίτρο) αντιστοιχεί περίπου σε 0,110 €/kWh. Το φυσικό αέριο, παρά την άνοδο, παραμένει σημαντικά φθηνότερο ανά μονάδα ενέργειας.
Έτσι, ενώ ένα +10% στο Brent αντηχεί σχεδόν άμεσα στο πετρέλαιο θέρμανσης, η επίδραση στο φυσικό αέριο είναι πιο έμμεση και εξαρτάται κυρίως από τη διαθεσιμότητα LNG και τα αποθέματα στην Ευρώπη και όχι από το Brent καθαυτό.
Τα Στενά του Ορμούζ και το σενάριο-σοκ για το LNG
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ για την αγορά ενέργειας είναι καθοριστική. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και μεγάλο μέρος των εξαγωγών LNG του Κατάρ. Μια παρατεταμένη διακοπή θα περιόριζε την παγκόσμια προσφορά, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για τα διαθέσιμα φορτία.
Εν μέσω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και των επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ, οι αναλυτές της ICIS προειδοποιούν ότι η τιμή αναφοράς του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου TTF μπορεί να εκτοξευθεί πάνω από 90 €/MWh -δηλαδή περίπου τριπλάσια από τα επίπεδα του τέλους Φεβρουαρίου- εάν διακοπεί για μήνες η άφιξη καταριανού LNG στην Ευρώπη και «σφίξουν» οι προσφορές στην αγορά αερίου. Ένα τέτοιο σενάριο θα άλλαζε δραστικά την εικόνα κόστους θέρμανσης σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Γιατί η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη
Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή διυλιστική βάση, αλλά παραμένει χώρα που βασίζεται σε εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι διεθνείς τιμές περνούν στην εγχώρια αγορά μέσω της τιμής διυλιστηρίου και της χονδρικής αγοράς. Σε επίπεδο ενεργειακού μίγματος, το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα εξακολουθούν να αποτελούν μεγάλο ποσοστό της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, γεγονός που αυξάνει τη έκθεση της χώρας σε διεθνείς ενεργειακές κρίσεις. Αυτό σημαίνει ότι γεωπολιτικά σοκ μεταφέρονται ταχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση στην ελληνική αγορά σε σχέση με χώρες με χαμηλότερη εξάρτηση από πετρελαϊκά προϊόντα.
Η πραγματική έκθεση των ελληνικών νοικοκυριών στην άνοδο του πετρελαίου και η επόμενη κίνηση
Η συζήτηση για το αν πρέπει να κινηθούν άμεσα τα νοικοκυριά δεν αφορά μια μικρή μερίδα καταναλωτών. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το πετρέλαιο παραμένει βασικός πυλώνας θέρμανσης στην Ελλάδα. Περίπου 36,6% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί καλοριφέρ πετρελαίου για θέρμανση, ενώ 18,4% χρησιμοποιεί φυσικό αέριο. Παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση έχει αρχίσει να αποτυπώνεται στις επιλογές: 15,7% χρησιμοποιεί κλιματιστικά (air condition) για θέρμανση και μόλις 0,9% αντλίες θερμότητας, στοιχείο που δείχνει ότι οι νέες τεχνολογίες διεισδύουν αλλά ακόμη δεν έχουν ανατρέψει τη συνολική εικόνα.
Σε επίπεδο πραγματικής κατανάλωσης προϊόντος, τα στοιχεία για το 2024 δείχνουν ότι η κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης αυξήθηκε κατά +2,5% σε σχέση με το 2023, μετά όμως από τη σημαντική πτώση που είχε καταγραφεί το 2023 έναντι του 2022. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη στροφή σε εναλλακτικές μορφές θέρμανσης, το πετρέλαιο όχι μόνο δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά παραμένει ευαίσθητο στις τιμές και στις καιρικές συνθήκες.
Στην πράξη, πάνω από το ένα τρίτο των ελληνικών νοικοκυριών είναι άμεσα εκτεθειμένο στις διακυμάνσεις του Brent. Αν η γεωπολιτική ένταση στα Στενά του Ορμούζ παραταθεί, οι πιθανότητες περαιτέρω ανόδου των τιμών είναι υπαρκτές, καθώς το ρίσκο έχει ήδη ενσωματωθεί μόνο μερικώς στις τρέχουσες τιμές. Ωστόσο, οι αγορές ενέργειας παραμένουν ευμετάβλητες: σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης, μέρος της ανόδου θα μπορούσε να αντιστραφεί.
Επομένως, η απάντηση δεν είναι απόλυτη αλλά εξαρτάται από την ανοχή ρίσκου κάθε νοικοκυριού. Για όσους βασίζονται αποκλειστικά στο πετρέλαιο και έχουν άμεσες ανάγκες θέρμανσης, η τμηματική προμήθεια -ώστε να καλυφθεί ένα βασικό απόθεμα- περιορίζει τον κίνδυνο νέας ανόδου. Για όσους έχουν εναλλακτικές λύσεις (φυσικό αέριο ή ηλεκτρική θέρμανση), υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο αναμονής. Σε κάθε περίπτωση, το ενδεχόμενο περαιτέρω ανόδου δεν μπορεί να αποκλειστεί εφόσον η κρίση διατηρηθεί, γεγονός που καθιστά τη διαχείριση ρίσκου σημαντικότερη από την αναζήτηση της «τέλειας» χρονικής στιγμής.
