Μια φωνή από τα παρασκήνια αντήχησε: «Παρακαλούμε υποδεχθείτε τον πρόεδρο του Συμβουλίου Ειρήνης!» και ο Ντόναλντ Τραμπ εισήλθε στην ίδια αίθουσα στο Νταβός όπου μόλις μία ημέρα νωρίτερα είχε απευθυνθεί στην παγκόσμια ελίτ.
Όμως, αυτή τη φορά εμφανίστηκε για ένα διαφορετικό λόγο, για να υπογράψει το ιδρυτικό έγγραφο του «Συμβουλίου Ειρήνης» που ο ίδιος δημιούργησε. Το συμβούλιο παρουσιάστηκε αρχικά ως μέρος της δεύτερης φάσης του αμερικανικού σχεδίου για τη Λωρίδα της Γάζας, όμως με βάση το όραμα Τραμπ έχει ως στόχο την επίλυση και άλλων συγκρούσεων του πλανήτη. Χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το παλαιστινιακό έδαφος δεν αναφέρεται πλέον στο καταστατικό της πρωτοβουλίας.
Μόνο δύο χώρες της ΕΕ αποδέχθηκαν την πρόσκληση πριν τη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης: η Βουλγαρία και η Ουγγαρία.
Δευτερεύον ζήτημα οι αριθμοί
«Θα είναι το πιο περίβλεπτο συμβούλιο που έχει δημιουργηθεί ποτέ», υποσχέθηκε ο Τραμπ πριν από την επίσημη παρουσίαση. «Έχει μέσα και μερικά αμφιλεγόμενα πρόσωπα, αλλά είναι άνθρωποι που κάνουν τη δουλειά, άνθρωποι με τεράστια επιρροή».
Και αυτό πριν ακόμη ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ολοκληρώσει τη «μελέτη όλων των λεπτομερειών» της προσωπικής πρόσκλησής του για συμμετοχή και αποφασίσει αν θα καταβάλλει 1 δισ. δολάρια για ισόβια ιδιότητα μέλους σε έναν θεσμό με έναν και μοναδικό ισόβιο πρόεδρο: τον ίδιο τον Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε το βράδυ της Τετάρτης ότι ο Πούτιν «είναι μέσα».
Δεκάδες άλλοι ηγέτες έχουν προς το παρόν αφήσει την πρόσκληση στην άκρη, μεταξύ αυτών και ο Πάπας. Η Κίνα δεν έχει απορρίψει την πρόσκληση, αλλά δεν έχει δείξει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Σε σύγκριση, τα Ηνωμένα Έθνη - που γεννήθηκαν μέσα από τις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου - αριθμούν 193 κράτη-μέλη.
Αυτό που γίνεται αντιληπτό είναι ότι οι αριθμοί είναι σε μεγάλο βαθμό δευτερεύον ζήτημα. Όπως κατέστησαν σαφές συνεργάτες του Τραμπ, έφθασαν στο Νταβός με στόχο να αλλάξουν καθιερωμένους κανόνες και να ασκήσουν την αμερικανική ισχύ.
Η ανοιχτή απόρριψη ή ακόμη και η συγκαλυμμένη κριτική θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο όπλο του Τραμπ: τους τιμωρητικούς δασμούς.
Από την άλλη, η συμμετοχή ενέχει τον κίνδυνο όχι μόνο να εκληφθεί ως πράξη υποτέλειας, όπως προειδοποίησε ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ, αλλά και να φλερτάρει με παραβίαση του διεθνούς δικαίου ή, στην περίπτωση της Ιταλίας, ακόμη και του ίδιου της του Συντάγματος.
Ποιες είναι οι ανησυχίες;
Διπλωμάτες, αξιωματούχοι και παγκόσμιοι ηγέτες εξέφρασαν τις προηγούμενες ημέρες ανησυχίες για μία ενδεχόμενη διευρυμένη αποστολή του συμβουλίου, την επ’ αόριστον προεδρία του Τραμπ και τη δυνητική ζημιά που θα μπορούσε να προκαλέσει στο έργο του ΟΗΕ.
Τα κράτη-μέλη προτείνεται να υπηρετούν για τριετείς θητείες, μετά τις οποίες θα πρέπει να καταβάλουν 1 δισ. δολάρια για να εξασφαλίσουν μόνιμη έδρα. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, τα χρήματα θα κατευθύνονται στην ανοικοδόμηση της Γάζας.
Τα σχόλια του Τραμπ ότι το συμβούλιο «ενδέχεται» να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ έχουν εντείνει τις ανησυχίες ότι θα μπορούσε να αποτελέσει όχημα για την υποκατάσταση του οργανισμού που ιδρύθηκε πριν από 80 χρόνια με σκοπό τη διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, μεγιστάνας των ακινήτων και συμπαίκτης του Τραμπ στο γκολφ, συμμετέχει στο εκτελεστικό συμβούλιο και, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου, συνέλαβαν την ιδέα του συμβουλίου στον απόηχο του ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα.
Προσχέδιο του Καταστατικού Χάρτη που διέρρευσε στον Τύπο υποδηλώνει ότι ο Τραμπ θα παραμείνει πρόεδρος για όσο διάστημα ο ίδιος επιλέξει, με σημαντικές εξουσίες.
Ο πρόεδρος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα έγκρισης της «επίσημης σφραγίδας» του συμβουλίου, αποτελεί την «τελική αρχή» για όλες τις διαφορές και μπορεί να αποπέμπει μέλη, συμπεριλαμβανομένου, θεωρητικά, και του διαδόχου του στην προεδρία των ΗΠΑ, εφόσον δεν υπάρξει αντίθεση από τα δύο τρίτα των μελών του συμβουλίου.
Ποιοι έχουν αποδεχθεί
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Πακιστάν, η Τουρκία, η Ουγγαρία, το Μαρόκο, η Αλβανία, το Κόσοβο, η Αργεντινή και η Παραγουάη αποδέχθηκαν την πρόσκληση του Τραμπ. Το ίδιο ισχύει και για τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, Ινδονησία και Βιετνάμ. Από την Ευρώπη, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν αποδέχτηκε την πρόσκληση Τραμπ να είναι «ιδρυτικό μέλος», ενώ συμμετέχει και η Βουλγαρία.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, σφοδρός επικριτής του ΟΗΕ, έσπευσε να ενταχθεί, παρότι έχει εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή Τούρκων και Καταριανών αξιωματούχων στο εκτελεστικό συμβούλιο για τη Γάζα.
Ωστόσο, αναγκάστηκε να υπογράψει εξ αποστάσεως, καθώς, όντας καταζητούμενος από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για κατηγορίες εγκλημάτων πολέμου, θα διέτρεχε κίνδυνο σύλληψης αν παρευρισκόταν στη σύνοδο του Νταβός στην Ελβετία.
Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, που υπέγραψαν πέρυσι ειρηνευτική συμφωνία με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ - συμφωνία που παρέχει στις ΗΠΑ αποκλειστική πρόσβαση ανάπτυξης σε έναν κρίσιμο διάδρομο μεταφορών στην περιοχή - συμφώνησαν να συμμετάσχουν.
Η Αίγυπτος επίσης, έχει πει ναι στην πρόσκληση του Ντόναλντ Τραμπ.
Το συμβούλιο συμπληρώνεται από τρεις ηγέτες πρώην σοβιετικών δημοκρατιών που ξεκίνησαν την καριέρα τους ως γραφειοκράτες της ΕΣΣΔ: τον Αλεξάντρ Λουκασένκο της Λευκορωσίας, τον Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγιεφ του Καζακστάν και τον Σαβκάτ Μιρζιγιόγιεφ του Ουζμπεκιστάν.
Ποιοι έχουν αρνηθεί
Ορισμένες χώρες δεν έχουν δεσμευθεί προς καμία κατεύθυνση, ενώ άλλες απέρριψαν τις προσκλήσεις.
Η Γαλλία και η Νορβηγία αρνήθηκαν επικαλούμενες ερωτήματα σχετικά με το πώς το Συμβούλιο Ειρήνης θα λειτουργούσε σε συνδυασμό με τον ΟΗΕ.
Η Κίνα επιβεβαίωσε ότι έλαβε πρόσκληση, αλλά δεν έχει δηλώσει εάν θα συμμετάσχει. Εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Κίνα «θα παραμείνει σταθερά προσηλωμένη στη διαφύλαξη του διεθνούς συστήματος με τον ΟΗΕ στον πυρήνα του».
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς να βρίσκεται «μαζί με τη Ρωσία σε οποιοδήποτε συμβούλιο».
Η υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου, Ιβέτ Κούπερ, δήλωσε ότι η Βρετανία δεν συμμετείχε στην τελετή υπογραφής λόγω «ανησυχιών για το ενδεχόμενο ο πρόεδρος Πούτιν να είναι μέρος ενός σχήματος που μιλά για ειρήνη».
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, δήλωσε ότι ενδέχεται να υπάρχουν συνταγματικά ζητήματα ως προς τη συμμετοχή και ότι δεν θα παραστεί στην τελετή υπογραφής. Η υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας, Χέλεν ΜακΕντί, δήλωσε ότι θα εξετάσει την πρόσκληση «με ιδιαίτερη προσοχή».
Το Βέλγιο αναφέρεται ότι διέψευσε ότι είχε υπογράψει τον καταστατικό χάρτη του συμβουλίου, αφότου ο Λευκός Οίκος την περιέλαβε σε κατάλογο χωρών που στηρίζουν το εγχείρημα.
Φωτογραφία: @associatedpress
