Μέσα σε ελάχιστες ημέρες, η Γροιλανδία μετατράπηκε από μια απομακρυσμένη, αρκτική επικράτεια σε θρυαλλίδα μιας πρωτοφανούς διατλαντικής κρίσης. Οι απειλές στρατιωτικής δράσης, οι δασμολογικοί εκβιασμοί και η αμφισβήτηση της ίδιας της συμμαχίας του ΝΑΤΟ αποκαλύπτουν μια νέα, ωμή εκδοχή ισχύος: έναν κόσμο όπου οι σύμμαχοι αντιμετωπίζονται ως διαπραγματεύσιμα εδάφη και η γεωπολιτική σταθερότητα θυσιάζεται στον βωμό της επιβολής.
Πράγματι, το μέλλον της Γροιλανδίας έχει εκτοξευθεί στην κορυφή της γεωπολιτικής ατζέντας μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, με προειδοποιήσεις για ενδεχόμενη στρατιωτική δράση, αν και την απέκλεισε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στην ομιλία του στο Νταβός και με συζητήσεις περί του ότι η συμμαχία μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης βρίσκεται σε κίνδυνο. Έτσι οι διατλαντικές εντάσεις γύρω από το ζήτημα έφτασαν τόσο γρήγορα σε σημείο κρίσης.
Εδώ και καιρό, ο Τραμπ απολαμβάνει την ιδέα να επιδεικνύει τη δύναμή του στη διεθνή σκηνή και να δοκιμάζει τα όρια των συμμάχων. Ποτέ όμως δεν το είχε πράξει στο πλαίσιο μιας προσπάθειας κατάληψης εδάφους που βρίσκεται υπό τον έλεγχο συμμάχου και δη μέλους του ΝΑΤΟ.
Αλλά ακόμη και χωρίς εισβολή, πρόκειται για μια εξαιρετικά προκλητική στάση. Είναι απολύτως πιθανό να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στο ΝΑΤΟ ανεξαρτήτως από το εάν τελικά η Γροιλανδία αλλάξει χέρια.
Η κατάσταση θα μπορούσε επίσης να καταστήσει πολύ δυσκολότερη τη σύναψη συνθηκών από τις ΗΠΑ στο μέλλον, εάν άλλες χώρες δεν τις εμπιστεύονται ότι θα τηρήσουν τους όρους τους.
Το διαχρονικό ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εδώ και χρόνια υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τον έλεγχο της Γροιλανδίας, δηλώνοντας το 2019 ότι η κυβέρνησή του ενδιαφερόταν να αγοράσει το νησί, καθώς ήταν ουσιώδες για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, αν και παραδέχθηκε τότε ότι δεν αποτελούσε «την πρώτη προτεραιότητα».
Η Δανία, η οποία είναι υπεύθυνη για την άμυνα του νησιού, απέρριψε την ιδέα ως «παράλογη». Ο Τραμπ ακύρωσε προγραμματισμένη επίσκεψη στην Κοπεγχάγη σε απάντηση.
Ο Τραμπ επανέλαβε το ενδιαφέρον του για τη Γροιλανδία στα τέλη του 2024, καθώς προετοιμαζόταν να επιστρέψει στον Λευκό Οίκο, γράφοντας στην πλατφόρμα Truth Social ότι οι ΗΠΑ θεωρούν πως «η ιδιοκτησία και ο έλεγχος της Γροιλανδίας είναι απόλυτη αναγκαιότητα». Η τότε πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Μούτε Έγκεντε, απάντησε: «Δεν είμαστε προς πώληση και δεν θα είμαστε ποτέ προς πώληση».
Ο γιος του Τραμπ, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, επισκέφθηκε τη Γροιλανδία στις αρχές του 2025, τροφοδοτώντας τις εικασίες ότι ο Τραμπ θα επιδιώξει την απόκτησή της κατά τη δεύτερη θητεία του. Αργότερα, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θα απέκλειε τη χρήση στρατιωτικής ισχύος ή οικονομικού εξαναγκασμού, προκαλώντας εκτεταμένες αντιδράσεις.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα
Οι ΗΠΑ αιφνιδίασαν τον κόσμο με την τολμηρή στρατιωτική επιχείρηση για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, στις 3 Ιανουαρίου. Την επόμενη ημέρα, ο Τραμπ, σε συνέντευξή του στο The Atlantic, δήλωσε: «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία, απολύτως». Πρόσθεσε ότι είναι «περικυκλωμένη από ρωσικά και κινεζικά πλοία».
«Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας και η Δανία δεν θα μπορέσει να το διαχειριστεί αυτό — σας το λέω», είπε αργότερα την ίδια ημέρα στο Air Force One.
Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, κάλεσε τον Τραμπ «να σταματήσει τις απειλές εναντίον ενός ιστορικά στενού συμμάχου και εναντίον μιας άλλης χώρας και ενός άλλου λαού που έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν είναι προς πώληση».
Σε ένδειξη αλληλεγγύης, Ευρωπαίοι ηγέτες εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση στις 6 Ιανουαρίου, απορρίπτοντας τις θέσεις του Τραμπ και τονίζοντας ότι η ασφάλεια στην Αρκτική πρέπει να διασφαλίζεται συλλογικά.
«Μόνο η Δανία και η Γροιλανδία έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για ζητήματα που τις αφορούν», ανέφερε η ανακοίνωση, την οποία υπέγραψαν οι ηγέτες της Δανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Βρετανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πολωνίας, και στη συνέχεια υποστήριξαν και άλλοι βασικοί περιφερειακοί παράγοντες.
Ανάπτυξη δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία
Συνομιλίες στον Λευκό Οίκο μεταξύ Αμερικανών αξιωματούχων και των υπουργών Εξωτερικών της Γροιλανδίας και της Δανίας είχαν προγραμματιστεί για τις 14 Ιανουαρίου. Νωρίτερα την ίδια ημέρα, ο Τραμπ σκλήρυνε περαιτέρω τη στάση του με ανάρτηση στο Truth Social.
«Οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας. Είναι ζωτικής σημασίας για τον “Χρυσό Θόλο” που κατασκευάζουμε. Το ΝΑΤΟ θα πρέπει να ηγηθεί της προσπάθειας για να την αποκτήσουμε», έγραψε.
«Το ΝΑΤΟ γίνεται πολύ πιο ισχυρό και αποτελεσματικό με τη Γροιλανδία στα χέρια των ΗΠΑ. Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό είναι απαράδεκτο», πρόσθεσε. Σε επόμενη ανάρτηση, δήλωσε ότι μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να αντιμετωπίσουν απειλή από τη Ρωσία και την Κίνα προς το νησί.
Οι συνομιλίες στον Λευκό Οίκο ολοκληρώθηκαν αργότερα χωρίς αποτέλεσμα. Λίγο μετά, αρκετά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ ανέπτυξαν μικρό αριθμό στρατευμάτων στη Γροιλανδία για κοινή στρατιωτική άσκηση.
Το γερμανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι αποστέλλει ομάδα 13 στελεχών στο Νούουκ, την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, για την ενίσχυση της ασφάλειας στην περιοχή, κατόπιν πρόσκλησης της Δανίας. Συμμετείχαν επίσης στρατεύματα από τη Γαλλία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία.
Ο Τραμπ απειλεί με δασμούς
Το Σάββατο, ο Τραμπ κατέφυγε σε ένα από τα αγαπημένα του εργαλεία πίεσης. Απείλησε να επιβάλει κλιμακούμενους δασμούς σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, εάν αντιταχθούν στα σχέδιά του.
Δήλωσε ότι θα επιβάλει δασμούς 10% σε προϊόντα από τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο από την 1η Φεβρουαρίου, οι οποίοι θα αυξηθούν στο 25% από την 1η Ιουνίου.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε τις απειλές «θεμελιωδώς απαράδεκτες», ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι η κίνηση είναι «εντελώς λανθασμένη».
Τη Δευτέρα έγινε γνωστό ότι Ευρωπαίοι ηγέτες εξετάζουν αντίμετρα, συμπεριλαμβανομένων ανταποδοτικών δασμών και ευρύτερων τιμωρητικών οικονομικών μέτρων. Μία πιθανή επιλογή είναι το «Μέσο Κατά Εξαναγκασμού» (ACI), το οποίο θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση Αμερικανών προμηθευτών στην αγορά της ΕΕ και να τους αποκλείσει από δημόσιους διαγωνισμούς.
«Συντετριμμένοι» οι Γροιλανδοί
Για τη Γροιλανδία, ένα τεράστιο νησί με μόλις 57.000 κατοίκους, η απειλή αμερικανικής κατάληψης την έχει φέρει στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής θύελλας. Χιλιάδες Γροιλανδοί διαδήλωσαν το Σάββατο στο Νούουκ, ενώ περίπου 20.000 διαδήλωσαν στην Κοπεγχάγη.
Σε συνέντευξή της στο CNBC την Τρίτη, η υπουργός Επιχειρηματικότητας της Γροιλανδίας, Ναάγια Νάθανιελσεν, δήλωσε ότι το νησί αισθάνεται «αποσβολωμένο» και «συντετριμμένο» από την κατάσταση.
«Το να βρεθούμε ξαφνικά στο επίκεντρο μιας θύελλας που αφορά την απόκτησή μας σαν να ήμασταν προϊόν ή ακίνητο είναι εξαιρετικά δύσκολο, πόσο μάλλον όταν συνοδεύεται από απειλές στρατιωτικής δράσης και πραγματικής κατοχής της χώρας μας», δήλωσε στο CNBC.
Αργότερα την ίδια ημέρα, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει ενδεχόμενη εισβολή των ΗΠΑ. «Δεν είναι πιθανό να υπάρξει στρατιωτική σύγκρουση, αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί», είπε.
Αντιδράσεις Ευρωπαίων ηγετών στο Νταβός
Καθώς όλα αυτά εκτυλίσσονταν, πολλοί παγκόσμιοι ηγέτες προειδοποίησαν από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός για τις συνέπειες της ρητορικής και των ενεργειών του Τραμπ στη διατλαντική συμμαχία.
Ο Μακρόν, χωρίς να κατονομάσει τον Τραμπ, προειδοποίησε την Τρίτη για μια στροφή προς «έναν κόσμο χωρίς κανόνες» και δήλωσε ότι η Ευρώπη δεν θα εκφοβιστεί από «νταήδες». Χαρακτήρισε επίσης ότι το γεγονός πως η Ευρώπη εξετάζει τη χρήση του ACI είναι «τρελό».
Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, δήλωσε στο φόρουμ ότι «η παλαιά τάξη πραγμάτων δεν επιστρέφει» και προειδοποίησε πως «η νοσταλγία δεν αποτελεί στρατηγική». Περιέγραψε τη νέα τάξη ως «ένα σύστημα εντεινόμενου ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως μέσο εξαναγκασμού».
Ο ίδιος ο Τραμπ, στην ομιλία του στο Νταβός, αύξησε την πίεση προς την Ευρώπη να παραχωρήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, διαφορετικά θα υποστεί τις συνέπειες, δηλώνοντας ότι το ΝΑΤΟ «οφείλει» στις ΗΠΑ να τους παραχωρήσει πλήρη δικαιώματα επί του αρκτικού νησιού.
Απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας, άφησε όμως να εννοηθεί ότι θα σταθμίσει την ευρωπαϊκή ανταπόκριση στα αιτήματά του όταν θα εξετάζει τη μελλοντική δέσμευση των ΗΠΑ προς το ΝΑΤΟ.
Ένα πολιτικό βαρίδι
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι πόσο λίγοι -πλην του ίδιου του Τραμπ- φαίνεται να επιθυμούν την προσάρτηση της Γροιλανδίας. Θα ήταν διαφορετικά αν επρόκειτο για κάτι που ζητούσε ο αμερικανικός λαός. Αλλά δεν το ζητά.
Πρόσφατη δημοσκόπηση του CNN έδειξε ότι το 75% των Αμερικανών - και σχεδόν οι μισοί Ρεπουμπλικανοί - αντιτίθενται στην προσπάθεια ελέγχου της Γροιλανδίας. Η πλειονότητα των Ρεπουμπλικάνων (52%) δηλώνουν έντονα αντίθετοι, ενώ μόλις το 7% δηλώνει έντονα υπέρ. Δημοσκόπηση δε του CBS News–YouGov έδειξε ότι η αντίθεση εκτοξεύεται στο 86% αν ο Τραμπ χρησιμοποιούσε στρατιωτική βία για να καταλάβει τη Γροιλανδία.
