Για δεκαετίες, η Αρκτική υπήρξε ένα παράθυρο ειρήνης, με το σύνθημα «Υψηλός Βορράς, Χαμηλή Ένταση» να συνοψίζει την πολιτική λογική των κρατών της περιοχής. Ωστόσο, η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία και η παράλληλη αντίδραση της Ρωσίας ανέτρεψαν κάθε κατεστημένη αντίληψη.
Στην καρδιά του Βόρειου Πόλου, η Ρωσία παρακολουθεί στενά τις κινήσεις των ΗΠΑ, αξιολογώντας τις ως ευκαιρία να εκμεταλλευτεί τις διενέξεις της Δύσης. Το Κρεμλίνο, με έναν συνδυασμό προσποιητής συμπάθειας και ανοιχτού ενθουσιασμού, χρησιμοποιεί την κρίση για να δοκιμάσει τις αντοχές του ΝΑΤΟ και να σπείρει ρήγματα μεταξύ των δυτικών συμμάχων.
Η κίνηση Τραμπ δεν ήταν απλώς γεωγραφική ή οικονομική. Ήταν στρατηγική και συμβολική. Με τη «γηραιά» αποικία της Δανίας να βρίσκεται στο επίκεντρο, οι ΗΠΑ διατύπωσαν ένα όραμα ασφάλειας στο δυτικό ημισφαίριο, όπου ο έλεγχος της Αμερικανικής ηπείρου και των αρκτικών προεκτάσεών της θεωρείται ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια. Η Γροιλανδία έγινε έτσι η «μπροστινή πόρτα» αυτής της στρατηγικής, όπως σημειώνει στους FT ο Τόμας Ντανς, επικεφαλής της Αμερικανικής Επιτροπής Έρευνας για την Αρκτική.
«Δεν λιώνουν μόνο οι πάγοι, αλλά και η ιδέα ότι μπορείς να βασίζεσαι σε μια μικρή χώρα για να παρέχει ασφάλεια στην μπροστινή πόρτα της Αμερικής», λέει ο Ντανς. Η δήλωσή του αντικατοπτρίζει την αμερικανική πεποίθηση ότι μόνο μια υπερδύναμη μπορεί να εξασφαλίσει την προστασία ενός τόσο στρατηγικού σημείου, υποβαθμίζοντας τη συμβολή των μικρότερων κρατών.
Η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ σε αναβρασμό
Η προσπάθεια των ΗΠΑ προκάλεσε ανησυχία στους παραδοσιακούς δυτικούς συμμάχους. Διπλωμάτες από τον Καναδά, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ισλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία προσπαθούν να διατηρήσουν την ισορροπία στον Βορρά, φοβούμενοι ότι οι φιλοδοξίες Τραμπ θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη ρωσική και κινεζική παρουσία στην περιοχή. «Οι συνέπειες για το διεθνές σύστημα θα ήταν δραματικές», προειδοποιεί επίσης στους FT ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκού κράτους, προσθέτοντας ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ στέλνουν το μήνυμα στο Πεκίνο και στη Μόσχα ότι μπορούν να «βοηθηθούν ελεύθερα».
Πρόβλημα αποτελεί επίσης η αδυναμία του Αρκτικού Συμβουλίου, του φόρουμ που κάποτε διασφάλιζε τη συνεργασία μεταξύ των αρκτικών κρατών. Η αναστολή της συμμετοχής της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 έχει αφήσει ένα κενό, καθιστώντας πιο δύσκολη τη διαχείριση στρατηγικών ανησυχιών, όπως η στρατιωτική ενίσχυση της Ρωσίας στην Αρκτική.
Γεωπολιτικές φαντασιώσεις
Ο γεωπολιτικός αναλυτής Κλάους Ντοντς μιλά για «ανταγωνιστικές γεωγραφικές φαντασιώσεις». Η Ευρώπη προτάσσει την ασφάλεια της Αρκτικής με όρους προστασίας τοπικών κοινοτήτων, ενώ οι ΗΠΑ ακολουθούν μια πιο σκληρή λογική ημισφαιρικής κυριαρχίας. «Ό,τι κι αν προσφέρουν τα μικρότερα κράτη, δεν θα είναι ποτέ αρκετό για τις ΗΠΑ», τονίζει στη βρετανική εφημερίδα, περιγράφοντας τη διαφορά φιλοσοφίας που υπογραμμίζει την ένταση στην περιοχή.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, έχει συνδέσει το ενδιαφέρον του για τη Γροιλανδία με την προσωπική του προσέγγιση στα ακίνητα. «Κοιτάζω μια γωνία και λέω: “Πρέπει να πάρω αυτό το κατάστημα για το κτίριο που φτιάχνω”», δήλωσε το 2021, συγκρίνοντας την εξαγορά εδάφους με μια επιχειρηματική συμφωνία. Για τον Τραμπ, η Αρκτική δεν είναι μόνο γεωστρατηγική· είναι επίσης προσωπική υπόθεση ισχύος και ελέγχου.
Η Ρωσία στο παιχνίδι
Η αντίδραση της Ρωσίας προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην ήδη πολύπλοκη γεωπολιτική σκακιέρα. Το Κρεμλίνο έχει επιλέξει έναν διπλό ρόλο: δείχνει συμπάθεια προς τους κατοίκους της Γροιλανδίας, αλλά ταυτόχρονα εγκωμιάζει τη στρατηγική Τραμπ, αξιοποιώντας την κρίση για να υπονομεύσει τη δυτική ενότητα, σύμφωνα με το Politico.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ περιέγραψε τη Γροιλανδία ως «αποικιακή κατάκτηση», συγκρίνοντάς τη στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ με τη σημασία που έχει η Κριμαία για την Ρωσία. Αποφεύγοντας να επιτεθεί στον Τραμπ, την χαρακτήρισε «ιστορική κίνηση», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Μόσχα παρακολουθεί και αξιολογεί για δικά της συμφέροντα.
Η ρωσική στρατηγική φαίνεται να στοχεύει σε ένα απλό αλλά ισχυρό αποτέλεσμα: «Ας τσακώνονται μεταξύ τους», όπως δήλωσε ο πολιτικός σχολιαστής Βλαντιμίρ Κορνίλοφ, αφήνοντας σαφές μήνυμα ότι η Μόσχα βλέπει τη δυτική διαμάχη ως ευκαιρία για τις δικές της εξελίξεις στην Ουκρανία.
Κίνδυνοι πολυπολικότητας και κινεζικές φιλοδοξίες
Ωστόσο, η πιθανότητα κατάληψης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις: ρωσική επέκταση στο Σβάλμπαρντ και κινεζική εκμετάλλευση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, μειώνοντας στο μισό το χρόνο μεταφοράς προς την Ευρώπη. Η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα σε σφαίρες κυριαρχίας μεγάλων δυνάμεων, με τις μικρές χώρες της Αρκτικής να προσπαθούν να αποτρέψουν το χάος μέσω διπλωματικής συνεργασίας.
Παρά τις προκλήσεις, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παραμένουν δεσμευμένες στη συνεργασία με τις ΗΠΑ. Η Φινλανδία έχει προβάλλει την τεχνογνωσία της σε παγοθραυστικά, ενώ η Ισλανδία επισημαίνει ότι όλοι θέλουν συνεργασία με την Αμερική, χωρίς όμως να δέχονται να καθοδηγούνται.
Στο επίκεντρο οι κάτοικοι της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία, με τους 57.000 κατοίκους της, βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Η Σάρα Όλσβιγκ, πρόεδρος του Περιπολικού Συμβουλίου των Ινουίτ, λέει στους FT: «Έχουμε περάσει την αποικιοκρατία και δεν χρειάζεται να την ξαναζήσουμε». Ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων δεν πρόκειται να εξαφανιστεί, και το μεγάλο ερώτημα παραμένει: θα καταφέρουν οι διεθνείς παράγοντες να διατηρήσουν την τάξη στην Αρκτική ή θα κυριαρχήσει το χάος;
Ο κόσμος της Αρκτικής έχει πλέον γίνει ένα μικρογραφικό θέατρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής: οι ΗΠΑ επιχειρούν να επανακαθορίσουν τον ρόλο τους, η Ρωσία στήνει στρατηγικά παιχνίδια, η Κίνα κοιτάζει ευκαιρίες και η Ευρώπη προσπαθεί να κρατήσει την ισορροπία. Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα νησί στον Βόρειο Πόλο, είναι η «ζωντανή σκακιέρα» που θα καθορίσει ποιος θα ελέγχει το μέλλον της Αρκτικής.
