Η συζήτηση περί αύξησης της παραγωγικότητας στην ελληνική παραγωγή, ξεκίνησε με πρωτοβουλία του ΣΕΒ εδώ και λίγους μήνες. Από τότε, χωρίς να φεύγει το θέμα από την επικαιρότητα, ίσως δεν έχει ακόμη κατακτήσει στον δημόσιο διάλογο τη θέση που του αξίζει. Προσπαθώντας να κρατήσουμε το θέμα ζωντανό στην πιο βασική του μορφή, φέρνουμε στο προσκήνιο ένα θέμα από την αγροτική οικονομία, η οποία συνήθως αποτελεί το… καλύτερο παράδειγμα προς αποφυγήν στο χώρο της παραγωγικότητας, δεδομένων των πολύ χαμηλών δεικτών που επιτυγχάνει.
Δεδομένου ότι η αύξηση της παραγωγικότητας είναι το βασικότερο, ίσως, συστατικό της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας, θα περίμενε κανείς ότι όλοι θα έσπευδαν να καταθέσουν τον δικό τους «οβολό» στην εθνική αυτή προσπάθεια. Οι αγρότες παραγωγοί ξηρών καρπών μίλησαν... εμπράκτως.
Ο ίδιος ο πρόεδρος του ΣΕΒ κ Σπύρος Θεοδωρόπουλος, τόνισε στην αρχική συζήτηση πριν λίγους μήνες ότι, για την αύξηση της παραγωγικότητας, δεν ευθύνονται οι εργαζόμενοι, αλλά το κράτος και οι εργοδότες, που στην ουσία δεν επενδύουν επαρκώς και επιτυχημένα, σε μέτρα που θα αυξήσουν την απόδοση ανά μονάδα εργασίας των εργαζομένων τους. Αυτό το τεράστιας σημασίας θέμα στην αγροτική μας οικονομία, είχε για πολλά χρόνια καλυφθεί κάτω από το πέπλο της υπερπροσφοράς αλλοδαπών εργατών, από τις χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης τις δεκαετίες 90 και 2000 και της Ασίας στη συνέχεια.
Τότε που υπήρχαν άφθονοι αλλοδαποί εργάτες γης
Ήθελες αύριο να κάνεις μια δουλειά στο χωράφι και χρειαζόσουν 3 ανθρώπους, έβγαινες το βράδυ στην πλατεία του χωριού και τους έβρισκες: «Λοιπόν αύριο το πρωί στις 6 στο καφενείο, σύμφωνοι;» Έτσι απλά! Ούτε να σε απασχολήσει εάν την δουλειά αυτή θα μπορούσες να αντικαταστήσεις με μηχανήματα, ή καλύτερη οργάνωση της δουλειάς. Η τεχνολογική εξέλιξη σε πλήθος εργασιών εντάσεως εργασίας, προχωρούσε αργά έως πολύ αργά, αφού υπήρχε υπερπροσφορά χεριών σε φθηνές τιμές. Και δεν ήταν μόνο η συγκομιδή, ένα σωρό άλλες δουλειές απαιτούσαν αυξημένη ανθρώπινη εργασία: το άπλωμα και μάζεμα, πότισμα, σκάλισμα ανάμεσα σε γραμμές στο βαμβάκι, κόψιμο χόρτων, φύτευση μικρών φυτών σε λαχανοκομία κ.α.
Μέχρι που τα πράγματα άλλαξαν ξαφνικά. Με την έναρξη της οικονομικής κρίσης της χώρας, πλήθος οικονομικών μεταναστών αναζήτησε σταδιακά καλύτερες αποδοχές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ όσοι έμεναν πίσω μεγάλωναν σε ηλικία, με την απόδοσή τους σε βαριές δουλειές του χωραφιού να φθίνει διαρκώς. Η κατάσταση χειροτέρευσε απότομα, όταν το 2014 επετράπη πλήρως η ελεύθερη διακίνηση εργατικού δυναμικού Βουλγάρων και Ρουμάνων σε ολόκληρη της ΕΕ (μέχρι τότε δούλευαν στα χωράφια με… τουριστική βίζα). Ακολούθησε η διευκόλυνση εγκατάστασης αλβανικής καταγωγής εργατών σε χώρες της ΕΕ και η αναχώρηση από την χώρα μας πλήθους εργατών γης πήρε τη μορφή επιδημίας.
Τότε πύκνωσαν οι διαμαρτυρίες των αγροτών μας ότι δεν βρίσκουν προσωπικό να μαζέψουν τα προϊόντα μας. Στην πράξη, σε λίγες μόνο περιπτώσεις η συγκομιδή έμεινε στα χωράφια, αλλά τα ημερομίσθια αυξήθηκαν πολύ (70%) κατά τις καθημερινές εργασίες ενώ υπερδιπλασιάστηκαν κατά τις συγκομιδές όπως ελιάς, σταφυλιών και φρούτων.
Η συγκομιδή ξηρών καρπών… χωρίς εργάτες!!!
Τις ημέρες όμως αυτές, γινόμαστε μάρτυρες ενός ευχάριστου εκσυγχρονισμού στο χώρο της συλλογής ξηρών καρπών, του νέου πουλέν της αγροτικής μας οικονομίας. Εδώ και πάνω από 10 χρόνια, πλήθος αγροτών μας επένδυσε στη φύτευση δένδρων ξηρών καρπών. Αμύγδαλα, καρύδια, κελυφωτά φυστίκια και φουντούκια, πήραν τη θέση στα χωράφια που καλλιεργούνταν με σιτηρά η άλλες μεγάλες καλλιέργειες. Οι καλλιέργειες αυτές, έχουν μεγάλο χρόνο αναμονής πριν την πρώτη συγκομιδή, αλλά τώρα έφτασε η ώρα.
Δεδομένου ότι οι τιμές για τα περισσότερα από αυτά είναι από καλές έως πολύ καλές, ήλθαν και τα πρώτα χαμόγελα στους παραγωγούς μας. Πολλοί από αυτούς έβαλαν το χέρι στη τσέπη και αγόρασαν εργαλεία για τις τρεις πιο κουραστικές και απαιτητικές εργασίες: του ραβδισμού των δένδρων ώστε να πέσουν οι καρποί, το στρώσιμο των πανιών στο έδαφος και του διαχωρισμού των φύλων από τον καρπό, όταν αυτός πέσει στο έδαφος πάνω στα πανιά.
Για τις εργασίες αυτές, απαιτούνταν παλαιότερα στρατιές εργατών, κάποιοι από τους οποίους έπρεπε να ήταν χειροδύναμοι. Μέχρι πριν 2 ή 3 χρόνια στις συζητήσεις μεταξύ των αγροτών, κυριαρχούσε το ερώτημα, να δούμε που θα βρούμε εργάτες να τα μαζέψουμε, αφού όλοι έφυγαν από το χωριό μας. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν ήταν στην ουσία από ποια μακρινή χώρα θα φέρουμε τώρα εργάτες, αλλά ποια ακριβώς τεχνολογία θα επιλέξεις να εκσυγχρονιστείς.
Μηχανήματα από Ιταλία, Ισπανία αλλά και προτάσεις Ελλήνων μηχανουργών
Οι δονητές δένδρων, είναι βαριά και ακριβά μηχανήματα που απαιτούν σημαντικές ιπποδυνάμεις. Δεδομένου ότι υπάρχει υπερπληθώρα τρακτέρ μεγάλης ιπποδύναμης, σε χρόνο dt ξεφύτρωσαν εκατοντάδες δονητές, οι περισσότεροι προέλευσης Ιταλίας, αντικαθιστώντας τα δυσεύρετα χέρια των χειροδύναμων εργατών. Τα εργαλεία αυτά, δεν είναι πάντοτε κατάλληλα για μεγάλης ηλικίας δένδρα που χρειάζονται αλλαγές στο κλάδεμα και την διαμόρφωσή τους (αυτό θα συμβεί τα επόμενα χρόνια), αλλά για τα άπειρα μικρότερης ηλικίας που έχουν μπει στην καρποφορία, είναι τα τέλεια μηχανήματα.
Όσα, μάλιστα, από αυτά έχουν και ομπρέλα συλλογής του καρπού που πέφτει, τότε ακουμπάμε την ιδανική κατάσταση: ένας χειριστής μπορεί να μαζέψει εκατοντάδες δένδρα σε μια ημέρα και να τα φορτώσει σε μια οποιαδήποτε πλατφόρμα τον ακολουθεί και οδηγείται από τον πατέρα του, τον γιο τους ή την γυναίκα του. Ούτε εργάτες, ούτε έξοδα εκτός οικογένειας ούτε τίποτα!!!
Στο χώρο των πανιών, εμφανίστηκαν διάφορες προτάσεις, προέλευσης Ιταλίας και Ισπανίας, ενώ εσχάτως έχουμε και προτάσεις από Έλληνες μηχανουργούς. Εδώ επειδή τα αρχικά ποσά απόκτησης είναι ουσιαστικά μικρότερα από τους δονητές, γέμισε φέτος το τόπος από διάφορα μηχανήματα συλλογής πανιών! Έτσι, ενώ χρειάζεσαι πολύ λιγότερους εργάτες για να κάνεις τη δουλειά αυτή, οι ίδιοι δουλεύουν πιο ξεκούραστα και πολιτισμένα. Διαθέτουμε τέτοιο μηχάνημα εδώ και χρόνια, το οποίοι εργάτες μας εκτιμούν ιδιαίτερα. Πριν 4 χρόνια, συνάδελφος μου ζήτησε εάν μπορούσε να δανειστεί κάποιους εργάτες μου στην συγκομιδή φιστικιών που είχε έλλειμμα. Εμείς από κεκτημένη ταχύτητα, είχαμε περισσότερους. Την επόμενη ημέρα δύο από τους δικούς μας πήγαν σε αυτόν. Την μεθεπόμενη όμως επέστρεψαν… Γιατί ρε παιδιά; Άσε εκεί κουβαλάνε ακόμη τα πανιά με τα χέρια εδώ έχουμε μηχάνημα, πολιτισμός!!!
Η παραγωγικότητα της εργασίας στο προσκήνιο
Για να δώσουμε μια εικόνα της αύξησης της παραγωγικότητας που μπορεί να επιτύχει κάποιος χρησιμοποιώντας σύγχρονα εργαλεία, πριν 12 χρόνια, την τελευταία χρονιά μεγάλης καρποφορίας στο περιβόλι μας 750 δένδρων φιστικιών, απασχολήσαμε ακριβώς 200 ημερομίσθια για την συγκομιδή. Φέτος, θα απασχολήσουμε ελαφρώς λιγότερα, ενώ έχουν προστεθεί και εκατοντάδες μικρά δένδρα!!! Και σημειωτέον η δόνηση γίνεται με έναν ενδιάμεσο τρόπο ημι-μηχανοποιημένο, δηλαδή μιλάμε για πραγματική επανάσταση στον τρόπο οργάνωσης της δουλειάς.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν φέτος κατακλυστεί από φωτογραφίες και βίντεο αγροτών που μαζεύουν τη σοδειά τους με μηχανήματα. Ελιγμοί με μεγάλα τρακτέρ με δονητές με ομπρέλα αντί για δίχτυα ανάμεσα σε μικρά δένδρα. Μηχανήματα που μαζεύουν τον καρπό με τα πανιά και το νέο θέμα του μηχανικού κοσκινίσματος που θα παίξει πολύ τα επόμενα χρόνια. Και το λέμε αυτό, διότι είναι απλές μηχανές και πολλοί Έλληνες κατασκευαστές θα μπουν στον πειρασμό να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους.
Αυτό που φέτος δεν ακούς στα χωριά είναι διαμαρτυρίες περί έλλειψης εργατών. Όχι ότι περισσεύουν, αλλά η κατάσταση βολεύεται.
Η παραγωγικότητα σε ένα πολύ κρίσιμο υποκλάδο της αγροτικής μας οικονομίας απογειώθηκε, αφού οι ιδιοκτήτες επένδυσαν είτε μόνοι τους είτε μέσω προγράμματος και μάλιστα αδρά. Η ανάγκη για εργάτες καλύφθηκε εκ των ενόντων χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Τα επόμενα χρόνια με μέτρα εξορθολογισμού των εργασιών, η κατάσταση θα βελτιωθεί και άλλο, αφού τώρα τα μηχανήματα απλά αντικαθιστούν τα χέρια της μέχρι τώρα διαδικασίας,.
Χαμόγελα, ικανοποίηση και μια που και οι τιμές των προϊόντων είναι ικανοποιητικές, οι πρώτες σκέψεις τι θα κάνουν τα λεφτά που θα εισπράξουν, καινούριο αυτοκίνητο ή κάτι άλλο; Βλέπετε ο Έλληνας δεν αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη...
