Με μια ευρεία γκάμα ενεργειακών υποδομών από την παραγωγή και τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας εντός και εκτός συνόρων μέχρι τη διαμετακόμιση φυσικού αερίου προς τις χώρες της βαλκανικής και ευρύτερα, η Βόρεια Ελλάδα έχει πάρει στρατηγική θέση στον ενεργειακό χάρτη της χώρας με ισχυρή γεωπολιτική και γεωστρατηγική διάσταση.
Οι βασικές αποδείξεις αποτυπώνονται στα νούμερα με τις εξαγωγές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας προς βορρά να πολλαπλασιάζονται τα τελευταία χρόνια με προοπτική περαιτέρω αύξησης σε συνέχεια τόσο του νέου παραγωγικού δυναμικού σε ΑΠΕ που ενισχύει διαρκώς το ενεργειακό μίγμα της χώρας όσο και της διακοπής του ρωσικού αερίου με την Ελλάδα να κατοχυρώνεται ως βασική πύλη εισόδου LNG στον ευρωπαϊκό νότο μέσω του τερματικού σταθμού της Ρεβυθούσας και του FSRU στην Αλεξανδρούπολη με το σχέδιο να ενισχύεται περαιτέρω με την όδευση του Κάθετου Διαδρόμου.
Η ενεργειακή βαρύτητα της Βόρειας Ελλάδας, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές με γνώση του θέματος, δεν συνιστά τυχαίο γεγονός ή εξαντλείται στην ύπαρξη ενός ή δύο ενεργειακών υποδομών αλλά αποτελεί προϊόν ευρύτερης στρατηγικής στόχευσης στο έδαφος της διασυνδεσιμότητας των ευρωπαϊκών αγορών τόσο στο κομμάτι της ηλεκτρικής ενέργειας όσο και στο κομμάτι του φυσικού αερίου με την χώρα να αναπτύσσει και να εξελίσσει διαρκώς τα τελευταία χρόνια τις διασυνδέσεις της με τους βόρειους γείτονές της, ανοίγοντας έτσι δίαυλο επικοινωνίας με την καρδιά της ευρωπαϊκής αγοράς.
Ο σχετικός κατάλογος των υποδομών εμπλουτίζεται συνεχώς με τα βασικά ωστόσο έργα στη τρέχουσα συγκυρία να αποτελούν το FSRU της Αλεξανδρούπολης, ο αγωγός Υψηλής Πίεσης του ΔΕΣΦΑ προς την Δυτική Μακεδονία που τέθηκε σε λειτουργία μέσα στο έτος καθώς και ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας που βρίσκεται υπό κατασκευή και αναμένεται να λειτουργήσει μέχρι τα τέλη του 2027.
Την εικόνα συμπληρώνουν οι διασυνδετήριες ηλεκτρικές διασυνδέσεις της χώρας προς Βορρά με τον Έλληνα Διαχειριστή του Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) να σχεδιάζει αναβαθμίσεις και επεκτάσεις των γραμμών προς εξυπηρέτηση της «εξωστρέφειας» που πλέον διακρίνει το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα.
Η στρατηγική του «Κάθετου Διαδρόμου»
Η αξία των υποδομών φυσικού αερίου τόσο των υφιστάμενων όσο και των σχεδιαζόμενων ή υπό ανάπτυξη υποδομών όπως είναι ο αγωγός του ΔΕΣΦΑ Καρπερή Κομοτηνή ή ένα δεύτερο FSRU πλησίον του πλωτού τερματικού σταθμού της Αλεξανδρούπολης αποτυπώνεται εν συνόλω στο εγχείρημα του «Κάθετου Διαδρόμου» που πλέον έχει πάρει ευρύτερες διαστάσεις στον απόηχο της απόφασης της Κομισιόν για οριστική διακοπή του ρωσικού αερίου μέχρι το φθινόπωρο του 2027.
Ως γνωστόν, η αρχική στόχευση του Κάθετου Διαδρόμου εξαντλούνταν στην τροφοδοσία της Ουκρανίας με φυσικό αέριο, πράγμα που πλέον έχει υποχωρήσει υπέρ ενός ευρύτερου σχεδιασμού που εστιάζει στη διαμόρφωση ενός πλέγματος υποδομών με σκοπό την απρόσκοπτη ροή του καυσίμου στις χώρες της περιοχής με προορισμό τόσο την Ουκρανία όσο και δυνητικά τα Δυτικά Βαλκάνια και την Δυτική Ευρώπη.
Σε αυτή την κατεύθυνση, οι διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου των εμπλεκόμενων χωρών (Ελλάδα, Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία και Ουκρανία) σε συνεργασία με την Κομισιόν, την περασμένη άνοιξη, προχώρησαν στην αναθεώρηση του καθεστώτος λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου με την μείωση των ταριφών διέλευσης, την δημιουργία μακροχρόνιων προϊόντων και την συμμόρφωση των δημοπρασιών δέσμευσης δυναμικότητας με το ευρωπαϊκό καλαντάρι.
Διευρύνεται η εμβέλεια του Vertical Corridor
Την ίδια στιγμή με εξέλιξη βρίσκονται οι συζητήσεις για την γεωγραφική επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου με το πρώτο επίσημο βήμα να γίνεται τον περασμένο Μάιο με την Τετραμερή Υπουργική Συνάντηση Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας με θέμα την ένταξη των δύο τελευταίων στη πρωτοβουλία.
Οι σχετικές κινήσεις αναμένεται να κορυφωθούν με την υπογραφή σχετικής συμφωνίας για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη ενώ παρουσία στο σχήμα μέσω της συμμετοχής τους στις συναντήσεις του CESEC, έχουν και η Σλοβακία και Πολωνία, διευρύνοντας έτσι σημαντικά το «scope» του εγχειρήματος που αναμένεται να πάρει νέες διαστάσεις όσο μετριούνται βήματα στον συντονισμό των υποδομών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο «Κάθετος Διάδρομος» έρχεται να καλύψει κατά το μέρος που αναλογεί στις διαθέσιμες υποδομές το κενό που θα δημιουργήσει η απόσυρση του ρωσικού αερίου και το οποίο ξεπερνάει τα 20 bcm ετησίως στη περιοχή. Ενδεικτικά, οι εκτιμήσεις των διαχειριστών δείχνουν ηπειρωτική ζήτηση από τα 51 bcm το 2024 στα 68 bcm το 2030, χωρίς να υπολογίζεται το «κενό» των 16 bcm από την απόσυρση του ρωσικού αερίου.
Ενισχύεται η «εξωστρέφεια» του ελληνικού συστήματος αερίου
Η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στον νέο ενεργειακό χάρτη δεν στηρίζεται μόνο στις διακρατικές συνδέσεις, αλλά και στην ενίσχυση του εσωτερικού συστήματος μεταφοράς.
Σε αυτό το πλαίσιο, «φουλάρει μηχανές» το επενδυτικό σχέδιο του ΔΕΣΦΑ, συνολικού ύψους 984 εκατ. ευρώ μέχρι το 2035. Σε αυτό ξεχωρίζει ο αγωγός υψηλής πίεσης Καρπερή-Κομοτηνή με συνολικό προϋπολογισμό 321,5 εκατ. ευρώ και συνολικού μήκους 215 χλμ που με την σειρά του θα ενισχύσει περαιτέρω τον εξαγωγικό προσανατολισμό του ελληνικού συστήματος φυσικού αερίου.
Ξεχωριστή υποδομή αποτελεί ο Σταθμός Συμπίεσης Κομοτηνής, ο οποίος έχει ήδη ολοκληρωθεί. Με συνολική ισχύ 24,6 MW μέσω της λειτουργίας τριών μονάδων συμπίεσης και μίας εφεδρικής, αποτελεί τον πρώτο ηλεκτροκίνητο σταθμό συμπίεσης φυσικού αερίου στην Ελλάδα. Η ηλεκτροκίνητη λειτουργία του περιορίζει τις άμεσες εκπομπές από τη συμπίεση, ενώ διαθέτει επίσης τη δυνατότητα υποδοχής μειγμάτων φυσικού αερίου με υδρογόνο.
Ο Σταθμός Συμπίεσης Κομοτηνής ισχυροποιεί περαιτέρω τον Κάθετο Διάδρομο, καθώς, σε συνδυασμό με άλλα έργα, όπως ο Σταθμός Συμπίεσης Αμπελιάς, αυξάνει σημαντικά τις δυνατότητες εξαγωγής φυσικού αερίου της Ελλάδας προς τον Βορρά, οι οποίες προσεγγίζουν πλέον τα 8,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Από περίπου 1 δισ. κυβικά μέτρα το 2021, το ελληνικό σύστημα μπορεί σήμερα να διοχετεύσει προς τις βόρειες αγορές ποσότητες που προσεγγίζουν τα 8,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω με την ολοκλήρωση της διασύνδεσης Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας εντός του 2027, καθώς και με την ανάπτυξη αντίστοιχων στρατηγικών υποδομών στις υπόλοιπες χώρες της βαλκανικής διαδρομής.
Αγωγός προς Δυτική Μακεδονία
Με συνολικό μήκος περίπου 157 χιλιόμετρα, ο αγωγός εκτείνεται από τα Τρίκαλα Ημαθίας έως την ευρύτερη περιοχή της Πτολεμαΐδας, ενώ μέσω κλάδων διασυνδέει κομβικές περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας. Για πρώτη φορά, πόλεις όπως η Έδεσσα, η Σκύδρα, η Φλώρινα, η Νάουσα και η Βέροια αποκτούν πρόσβαση στο φυσικό αέριο, διευρύνοντας τις ενεργειακές επιλογές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και ενισχύοντας την αναπτυξιακή δυναμική της περιοχής. Συνολικά, η επέκταση του δικτύου δίνει ώθηση σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις και θέσεις εργασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο καινοτόμος σχεδιασμός του αγωγού, καθώς αποτελεί τον πρώτο στην Ελλάδα και έναν από τους πρώτους στην Ευρώπη που είναι συμβατός με τη μεταφορά έως και 100% υδρογόνου. Η δυνατότητα αυτή τον καθιστά πλήρως ευθυγραμμισμένο με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους απανθρακοποίησης, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο της Δυτικής Μακεδονίας στην ενεργειακή μετάβαση και δημιουργώντας τις βάσεις για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος υδρογόνου.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανήλθε σε 185,9 εκατ. ευρώ, με σημαντική συγχρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2021–2027 και δανειακή στήριξη από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (NextGenerationEU).
Αγωγός Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας
Ο αγωγός θα έχει συνολικό μήκος 123 χιλιόμετρα με το ελληνικό σκέλος να εκτείνεται σε περίπου 55 χιλιόμετρα από την Νέα Μεσημβρία έως το μεθοριακό σταθμό στους Ευζώνους, ενώ το τμήμα της Βόρειας Μακεοδνίας θα διανύει 68 χιλιόμετρα έως το Νεγκοτίνο. Η αρχική μεταφορική ικανότητα θα ανέρχεται σε 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με δυνατότητα μελλοντικής αύξησης σε περίπου 3 δις κυβικά μέτρα. Ο προϋπολογισμός του ελληνικού τμήματος φτάνει τα 92 εκατ. ευρώ με τον υφιστάμενο σχεδιασμό του ΔΕΣΦΑ να προβλέπει την ολοκλήρωση της κατασκευής εντός του 2026 για να τεθεί σε κανονική λειτουργία εντός του 2027 με την προϋπόθεση ότι θα τηρηθεί το αντίστοιχο χρονοδιάγραμμα από την πλευρά της Βόρειας Μακεδονίας.
Με τη λειτουργία του έργου, η Βόρεια Μακεδονία, η οποία μέχρι σήμερα εξαρτάται από τη μοναδική είσοδο αερίου μέσω Βουλγαρίας, θα αποκτήσει πρόσβαση τόσο σε αζέρικο αέριο μέσω TAP όσο και σε φορτία LNG που εισέρχονται στο ελληνικό σύστημα από τη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη. Η νέα σύνδεση προσθέτει μία ακόμη βόρεια έξοδο στο ελληνικό δίκτυο και ενισχύει στην πράξη τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης τροφοδοσίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
FSRU της Θράκης
Πρόκειται για ένα «δίδυμο» τερματικό σταθμό με χαρακτηριστικά ανάλογα του εν λειτουργία τερματικού σταθμού στην Αλεξανδρούπολη με στόχο να πολλαπλασιάσει τις δυνατότητες της χώρας να υποδέχεται και να εξάγει υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Η μέγιστη ωριαία δυναμικότητα αεριοποίησης φυσικού αερίου του FSRU της Θράκης θα είναι 625.000 Νm3/ώρα σε συνθήκες συνεχούς κανονικής λειτουργίας, ενώ σύμφωνα με το υφιστάμενο επιχειρηματικό σχέδιο, η μέγιστη ετήσια δυναμικότητα της εγκατάστασης είναι 6 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου.Το πλοίο θα έχει μέγιστη χωρητικότητα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης 185.000 κυβικά μέτρα, ενώ θα μπορεί να εξυπηρετεί 26 LNG Carriers το χρόνο. Η μέγιστη χωρητικότητα καθενός από τα εξυπηρετούμενα πλοία μεταφοράς LNG είναι τα 170.000 κυβικά μέτρα.
Ο προϋπολογισμός του έργου φτάνει τα 500-600 εκατ. ευρώ με ορίζοντα λήψης της επενδυτικής απόφασης εντός του 2026 για να τεθεί σε λειτουργία το 2028.
