Σε ανοδική τροχιά παραμένει το «ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα» των νοικοκυριών καταγράφοντας το πρώτο τρίμηνο του 2026 αύξηση 3,2% σε ετήσια βάση. Την ίδια στιγμή όμως η αποταμίευση παραμένει αρνητική, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση ξεπερνά τα εισοδήματα. Το οποίο σημαίνει πως οι Έλληνες στρέφονται στις αποταμιεύσεις τους δηλαδή «τρώνε από τα έτοιμα» ή στον δανεισμό όπως δείχνει και η άνοδος των καταναλωτικών δανείων.
Σύμφωνα με την μελέτη «Εισόδημα και Πλούτος: Η Οικονομική Θέση των Ελληνικών Νοικοκυριών έναντι της Ευρωζώνης» που περιλαμβάνεται στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων Αυγούστου της Alpha Bank, «το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών στην Ελλάδα παραμένει σε ανοδική τροχιά την τελευταία διετία». Μάλιστα η αύξηση της τελευταίας διετίας ήταν εντονότερη από τον μέσο ετήσιο πληθωρισμό της ίδιας περιόδου (3%) συμβάλλοντας στη «σταδιακή ανάκτηση μέρους των πραγματικών εισοδηματικών απωλειών» της περιόδου του έντονου πληθωρισμού 2022-2023.
Την ίδια στιγμή όπως η αποταμίευση παρέμεινε αρνητική, περίπου στο -3% του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση σε ονομαστικούς όρους υπερέβη το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, γεγονός που δείχνει ότι «ένα μέρος της καταναλωτικής δαπάνης εξακολουθεί να χρηματοδοτείται από εναλλακτικές πηγές».
Ποιες είναι αυτές οι πηγές; Από την μια οι αποταμιεύσεις που συσσωρεύτηκαν κυρίως κατά την περίοδο της πανδημίας και από την άλλη στην άνοδο του δανεισμού. Η μελέτη σημειώνει ότι «ο δωδεκάμηνος ρυθμός μεταβολής των καταναλωτικών δανείων στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα κινείται έντονα ανοδικά», με το τελευταίο διαθέσιμο στοιχείο, του Ιουνίου, να διαμορφώνεται σε 6,9%.
Στη μελέτη γίνεται και αναφορά στο λεγόμενο «wealth effect», όπως ονομάζεται η επίδραση που μπορεί να έχει στην κατανάλωση η άνοδος της αξίας των περιουσιακών στοιχείων. «Όσο αυξάνεται η αξία των περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών, τόσο ενισχύεται το αίσθημα οικονομικής ασφάλειας, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της κατανάλωσης», σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Γιατί αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα
Σύμφωνα με την ανάλυση της Alpha Bank, η ανοδική πορεία του εισοδήματος στηρίζεται κατά βάση στην εργασία και στην οικονομική δραστηριότητα. Η άνοδος των αμοιβών εξαρτημένης εργασίας και του εισοδήματος των αυτοαπασχολούμενων αποτέλεσαν τους βασικούς μοχλούς ενίσχυσης των νοικοκυριών τη διετία 2024-2025, ενώ και στο πρώτο τρίμηνο του 2026 οι δύο αυτές κατηγορίες παρέμειναν σε άνοδο, κατά 4,3% και 6% αντίστοιχα. Μικρότερη ήταν η συμβολή του εισοδήματος περιουσίας.
Πάντως η Ελλάδα παραμένει στις τελευταίες θέσεις σε ό,τι αφορά το διαθέσιμο εισόδημα. Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2024, η Ελλάδα βρισκόταν στην προτελευταία θέση, καταγράφοντας υψηλότερη επίδοση μόνο σε σύγκριση με τη Λετονία. Σημειώνεται ότι για την ίδια περίοδο δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τη Βουλγαρία, η οποία το 2022 κατέγραφε χαμηλότερο κατά κεφαλήν προσαρμοσμένο διαθέσιμο εισόδημα από την Ελλάδα.
Αυξάνεται ο πλούτος αλλά στα… χαρτιά
Ως προς την αξία του πλούτου των νοικοκυριών στην Ελλάδα, αυξάνεται έντονα από τα μέσα του 2022, ενώ επιταχύνθηκε περαιτέρω κατά την τελευταία διετία. Σύμφωνα με την ανάλυση η άνοδος αυτή μπορεί να ερμηνευτεί από την ανατίμηση των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων ενεργητικού (κατά βάση τα ακίνητα) και, μόνο σε σε ορισμένο βαθμό, από τη δημιουργία νέου πλούτου.
Στον πλούτο η θέση της Ελλάδας είναι καλύτερη σε σχέση με αυτή του εισοδήματος. Από τα 19 κράτη-μέλη της Ευρωζώνης για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το τέταρτο τρίμηνο του 202510, η Ελλάδα βρίσκεται στη 15η θέση, με τη διάμεσο του καθαρού πλούτου των νοικοκυριών να διαμορφώνεται σε περίπου 118.000 ευρώ, μπροστά από χώρες όπως η Κροατία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Εσθονία.
Σύμφωνα με την Alpha Bank, η καλύτερη κατάταξη της Ελλάδας ως προς τη διάμεσο του καθαρού πλούτου των νοικοκυριών, συγκριτικά με τη θέση της ως προς το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο, αντανακλά κυρίως τη μεγάλη βαρύτητα της ακίνητης περιουσίας στη σύνθεση του πλούτου των νοικοκυριών. Το γεγονός αυτό συνδέεται αφενός με τη σημαντική αύξηση της αξίας των ακινήτων τα τελευταία χρόνια, παράλληλα με την άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας, και αφετέρου με τη διαγενεακή μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.
Ευνοϊκές οι προοπτικές
Σύμφωνα με την ανάλυση, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για το διαθέσιμο εισόδημα και την περιουσιακή θέση των ελληνικών νοικοκυριών παραμένουν ευνοϊκές, υποστηριζόμενες από:
Α) τις φορολογικές και εισοδηματικές παρεμβάσεις που έχουν εφαρμοστεί τα τελευταία χρόνια, όπως η αναμόρφωση της φορολογικής κλίμακας που ευνοεί κυρίως τους νέους και τις οικογένειες με παιδιά, η ενίσχυση των συνταξιούχων, οι αυξήσεις των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων και η περαιτέρω άνοδος του κατώτατου μισθού,
Β) την επενδυτική δυναμική που δημιουργούν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του Εθνικού Αναπτυξιακού Προγράμματος και των λοιπών ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να ενισχύσουν την οικονομική δραστηριότητα, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας αλλά και την παραγωγικότητα της οικονομίας, συμβάλλοντας στην περαιτέρω άνοδο του διαθέσιμου εισοδήματος και στη βελτίωση της περιουσιακής θέσης των νοικοκυριών. Παράλληλα, η διατήρηση δημοσιονομικού χώρου ενισχύει την ικανότητα λήψης στοχευμένων μέτρων στήριξης των εισοδημάτων σε περιόδους εξωγενών διαταραχών, όπως πρόσφατα οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.
