Με αυξημένη αβεβαιότητα εισέρχεται στο 2026 ο ελληνικός τουρισμός έπειτα από διαδοχικά έτη υψηλών επιδόσεων, καθώς η γεωπολιτική διαταραχή στη Μέση Ανατολή ανέδειξε την ευαισθησία ενός από τους βασικούς κρίκους της τουριστικής αλυσίδας: των αεροπορικών μεταφορών.
Ωστόσο, σύμφωνα με το νέο τεύχος της σειράς μελετών «Τάσεις του Επιχειρείν» της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας, ο κλάδος διατήρησε προσδοκίες ανοδικής χρονιάς ακόμη και στο αποκορύφωμα της κρίσης, επιβεβαιώνοντας την ανθεκτικότητα της τουριστικής ζήτησης. Το εύρημα είναι ενθαρρυντικό, αλλά όχι καθησυχαστικό: όσο οι γεωπολιτικές και ενεργειακές διαταραχές αποκτούν πιο συχνό και επίμονο χαρακτήρα, η προληπτική διαχείριση του αεροπορικού κινδύνου εξελίσσεται σε κρίσιμο στοιχείο της τουριστικής στρατηγικής της χώρας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ετήσια Έρευνα Συγκυρίας της ΕΤΕ στα ελληνικά ξενοδοχεία, καθώς διεξήχθη στην κορύφωση της κρίσης, την περίοδο Απριλίου-Μαΐου. Το βασικό μήνυμα είναι ότι, ακόμη και στο σημείο μέγιστης αβεβαιότητας, οι προσδοκίες του κλάδου παρέμειναν θετικές, παραπέμποντας σε αύξηση πωλήσεων της τάξης του 3% το 2026, έναντι 4,5% το 2025. Η εκτίμηση αυτή φαίνεται μάλιστα συντηρητική, καθώς έκτοτε ο δείκτης εμπιστοσύνης του κλάδου βελτιώνεται, σε συνέπεια με την ομαλοποίηση της συγκυρίας. Η θετική εικόνα είναι επίσης συμβατή τόσο με τις διεθνείς εκτιμήσεις για τον ευρωπαϊκό τουρισμό, που παραπέμπουν σε αύξηση 3%-4% το 2026, όσο και με την αεροπορική κίνηση στα ελληνικά αεροδρόμια, όπου οι πτήσεις για την περίοδο Μαΐου-Αυγούστου κινούνται ανοδικά κατά 3,6%, έναντι περίπου 1,6% στην Ευρώπη.
Ωστόσο, η ανάλυση επισημαίνει πως η θετική εικόνα δεν σημαίνει ότι ο ελληνικός τουρισμός έμεινε ανεπηρέαστος από τη γεωπολιτική και ενεργειακή διαταραχή. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που κορυφώθηκε τον Απρίλιο στα 120 δολάρια ανά βαρέλι, αύξησε το κόστος των αερομεταφορών, με τις τιμές των αεροπορικών καυσίμων να διπλασιάζονται, ενώ ενίσχυσε και τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη, περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα στις βασικές αγορές προέλευσης. Η έρευνα της ΕΤΕ επιβεβαιώνει ότι οι ελληνικές ξενοδοχειακές επιχειρήσεις είχαν εντονότερη έκθεση στις επιπτώσεις της κρίσης σε σχέση με τον υπόλοιπο επιχειρηματικό τομέα: 80% δήλωσε πίεση κόστους και σχεδόν το ήμισυ αναγνώρισε επιπτώσεις στη ζήτηση και στον επενδυτικό σχεδιασμό, έναντι 70% και 30% αντίστοιχα στο σύνολο των ΜμΕ.
Επιπλέον αναφέρει πως γεγονός ότι η κρίση δεν μετατράπηκε τελικά σε σοβαρή διαταραχή οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο ότι ορισμένα χαρακτηριστικά του ελληνικού τουριστικού μοντέλου λειτούργησαν στη συγκεκριμένη συγκυρία υποστηρικτικά. Η υψηλή εξάρτηση από ευρωπαϊκές αγορές (περίπου 90% των διανυκτερεύσεων εξωτερικού, έναντι περίπου 80% στη Μεσόγειο) και η έμφαση στο προϊόν «ήλιος-θάλασσα» ενίσχυσαν τη ζήτηση, καθώς οι Ευρωπαίοι τουρίστες εμφάνισαν αυξημένη διάθεση για θερινά ταξίδια αναψυχής σε μεσογειακούς προορισμούς. Κρισιμότερη, όμως, ήταν η τρίτη δομική παράμετρος: η αεροπορική συνδεσιμότητα. Λόγω της χαμηλής εγχώριας βάσης και της γεωγραφικής απόστασης από τις βασικές αγορές, μία παρατεταμένη διαταραχή στις αεροπορικές μεταφορές θα μπορούσε να πλήξει δυσανάλογα τον ελληνικό τουρισμό.
Τελικά, ο κίνδυνος αυτός δεν ενεργοποιήθηκε: οι αρχικοί φόβοι για ελλείψεις καυσίμων δεν επιβεβαιώθηκαν, ενώ η εκτόξευση των τιμών ήταν σύντομη και σημειώθηκε σε περίοδο που επέτρεψε στις αεροπορικές εταιρείες να απορροφήσουν μέρος της πίεσης μέσω στρατηγικών αντιστάθμισης κόστους.
Όπως καταλήγει η ανάλυση, το δίδαγμα της τρέχουσας συγκυρίας είναι ότι, σε ένα περιβάλλον συχνότερων γεωπολιτικών και ενεργειακών αναταράξεων, η διαχείριση του αεροπορικού κινδύνου πρέπει να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο της τουριστικής πολιτικής. Για να αποτυπωθεί η ευαισθησία του κλάδου σε μία διαταραχή μεγαλύτερης διάρκειας, η μελέτη εξετάζει ενδεικτικά σενάρια για την επόμενη τουριστική περίοδο. Σε σενάριο χαμηλής πίεσης, με τιμές πετρελαίου κοντά στα 80 δολάρια ανά βαρέλι έως το πρώτο εξάμηνο του 2027, έναντι 70 δολαρίων το 2025, η πίεση στην τουριστική ζήτηση θα μπορούσε να προσεγγίσει τις 2 ποσοστιαίες μονάδες. Σε σενάριο παρατεταμένης διαταραχής, με μέση τιμή κοντά στα 100 δολάρια ανά βαρέλι, η πίεση θα μπορούσε να φθάσει τις 5,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Η ανάγκη αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η προσπάθεια μετεξέλιξης του ελληνικού τουριστικού μοντέλου. Από την πλευρά της πολιτείας, προωθούνται παρεμβάσεις σε χρόνιες αδυναμίες, όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός και οι υποδομές. Από την πλευρά του κλάδου, καταγράφεται επίσης μεγαλύτερη ωριμότητα, καθώς σχεδόν το ήμισυ των ξενοδοχείων βλέπει θετικά τη συμβολή του τέλους ανθεκτικότητας στην αναβάθμιση τοπικών υποδομών, ενώ παράλληλα κινείται πιο προδραστικά για την αξιοποίηση ζήτησης από μακρινές αγορές. Σε αυτό το πλαίσιο, η αεροπορική συνδεσιμότητα πρέπει να προστατευθεί προληπτικά, μέσα από ένα σαφές πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων, με αντικειμενικούς ενεργοποιητές, προσυμφωνημένα πρωτόκολλα αντίδρασης και δυνατότητα στοχευμένων, προσωρινών παρεμβάσεων όπου απαιτείται. Χωρίς θωρακισμένη αεροπορική συνδεσιμότητα, οι ευρύτερες προσπάθειες αναβάθμισης του τουριστικού μοντέλου της χώρας κινδυνεύουν να μείνουν εκτεθειμένες στον πρώτο κρίκο της αλυσίδας - και μάλιστα σε εκείνον όπου η χώρα έχει τον μικρότερο άμεσο έλεγχο.
Η μελέτη μπορεί να ανευρεθεί στην ιστοσελίδα του Ομίλου της Εθνικής Τράπεζας ΕΔΩ.
