Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συναντήθηκε το απόγευμα της Τρίτης με την ομάδα εθνικής ασφάλειας στον Λευκό Οίκο, αντιμετωπίζοντας μια κρίσιμη απόφαση: ποια θα είναι η επόμενη κίνηση απέναντι στο Ιράν. Η προθεσμία της εκεχειρίας πλησίαζε στο τέλος της και το Air Force Two βρισκόταν έτοιμο στη βάση Joint Base Andrews, ενόψει της προγραμματισμένης αναχώρησης του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς για το Πακιστάν και τον επόμενο γύρο συνομιλιών.
Ωστόσο, η κυβέρνηση αντιμετώπιζε ένα δίλημμα, σχεδόν απόλυτη σιωπή από την πλευρά του Ιράν. Μετά από διαβουλεύσεις, ο Τραμπ αποφάσισε να κάνει πίσω και να μην υλοποιήσει την απειλή του. Την Κυριακή είχε αναφέρει για δεύτερη φορά την πρόθεσή του να διατάξει τον βομβαρδισμό όλων των γεφυρών και των ηλεκτρικών σταθμών στο Ιράν, εάν το καθεστώς δεν ικανοποιούσε τις απαιτήσεις των ΗΠΑ.
Την Τρίτη, επικαλούμενος αίτημα του Πακιστανού μεσολαβητή, παρέτεινε την εκεχειρία χωρίς να ορίσει νέα προθεσμία. Διευκρινίζοντας ωστόσο ένα βασικό σημείο, ο Τραμπ ανέφερε ότι ο αμερικανικός στρατός θα συνεχίσει τον ναυτικό αποκλεισμό για να αποτρέψει πλοία από το να προσεγγίζουν ιρανικά λιμάνια. Η ανακοίνωση της παράτασης της εκεχειρίας δεν προδικάζει τα επόμενα βήματα ούτε υποδηλώνει βιασύνη για την επίτευξη συμφωνίας, ακόμη και με δυσμενείς όρους.
Αυτό θα είχε μικρό νόημα μετά από μια τόσο ταραχώδη, χαοτική και δαπανηρή διαδικασία.
Η κατάσταση στο Ιράν
Στον Λευκό Οίκο, οι σύμβουλοι του Τραμπ εκτιμούν ότι βασικός λόγος της σιωπής είναι οι εσωτερικές διαφωνίες στην ιρανική ηγεσία. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται εν μέρει και σε πληροφορίες από τους Πακιστανούς μεσολαβητές. Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, το Ιράν δεν έχει καταλήξει σε κοινή γραμμή, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου - βασικά σημεία τριβής στις διαπραγματεύσεις.
Ένας επιπλέον παράγοντας αβεβαιότητας είναι το κατά πόσο ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεί δίνει σαφείς οδηγίες ή αν οι υφιστάμενοί του αναγκάζονται να ερμηνεύουν τις προθέσεις του χωρίς καθοδήγηση. Αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η προσπάθειά του να παραμένει κρυμμένος έχει διαταράξει τις εσωτερικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων στο Ιράν.
Η πρώτη αντίδραση της Τεχεράνης ήταν αρνητική. Ειδικότερα, ο σύμβουλος του προέδρου της Βουλής Μαχντί Μοχαμαντί υπογράμμισε ότι «η παράταση της εκεχειρίας από τον Τραμπ δεν σημαίνει τίποτα. Η ηττημένη πλευρά δεν μπορεί να επιβάλλει όρους. Η συνέχιση της πολιορκίας ισοδυναμεί με βομβαρδισμό και πρέπει να αντιμετωπιστεί στρατιωτικά».
Παρά τα εμπόδια, αξιωματούχος δήλωσε στο CNN ότι εξακολουθεί να υπάρχει πιθανότητα να πραγματοποιηθούν σύντομα συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αν και το πότε παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, το προσωρινό αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο Τραμπ στην προσπάθειά του να πετύχει μια συμφωνία που να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του.
Εξαιρετικά ασταθής κατάσταση
Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη. Ούτε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ούτε πλήρης κατάρρευση του διαλόγου. Σε αυτή την εξαιρετικά ασταθή κατάσταση, όπου όλα τα μέρη πληρώνουν βαρύ τίμημα, οι προσωπικές παρεμβάσεις του Αμερικανού προέδρου έχουν συμβάλει στο χάος, όπως σημειώνει η γαλλική εφημερίδα Le Monde. Οι σύμβουλοί του το γνωρίζουν. Ο στόχος δεν είναι πλέον η δημιουργία στρατηγικής αβεβαιότητας ή ο εκφοβισμός μέσω απρόβλεπτης συμπεριφοράς.
Στην πράξη, με δηλώσεις που διαψεύδονται γρήγορα από τα γεγονότα ή από νέα μηνύματα λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ έχει υποτιμήσει τη βαρύτητα των λόγων του και την αξιοπιστία του. Το μήνυμα του Τραμπ στο Truth Social το απόγευμα της Τρίτης ήταν, αυτή τη φορά, προσεκτικά διατυπωμένο, χωρίς προσβολές, χωρίς κεφαλαία γράμματα, χωρίς θαυμαστικά.
Η αντίθεση ήταν εμφανής σε σχέση με προηγούμενες αναρτήσεις για τον πόλεμο στο Ιράν. Για παράδειγμα, μία ημέρα νωρίτερα είχε δηλώσει ότι το Ιράν είναι «αποπροσανατολισμένο» και ότι ο αποκλεισμός «καταστρέφει απολύτως το Ιράν». Σε άλλη ανάρτηση, πανηγύρισε για την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για τα πυρηνικά που είχε υπογραφεί με την Τεχεράνη το 2015.
Η απόφαση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της βαθιάς δυσπιστίας που επικρατεί σήμερα στο Ιράν απέναντι σε οποιαδήποτε αμερικανική δέσμευση. Έχει ακόμη αξία ο λόγος της Ουάσινγκτον; Τη Δευτέρα, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν σημείωσε ότι «τα μη εποικοδομητικά και αντιφατικά σήματα από Αμερικανούς αξιωματούχους μεταφέρουν ένα πικρό μήνυμα: επιδιώκουν την παράδοση του Ιράν».
Για αυτόν τον λόγο, η Τεχεράνη επέλεξε να μην μεταβεί άμεσα στο Ισλαμαμπάντ για νέες διαπραγματεύσεις. Η επίσημη θέση του καθεστώτος είναι ότι ο ναυτικός αποκλεισμός στα ιρανικά λιμάνια που επέβαλαν οι ΗΠΑ, πέρα από το ότι είναι παράνομος, συνιστά παραβίαση της εκεχειρίας. Η Ισλαμική Δημοκρατία απαιτεί την άρση του πριν από την επανέναρξη των συνομιλιών.
«Ο χρόνος δεν είναι αντίπαλός μου»
Ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών είναι πράξη πολέμου και συνεπώς παραβίαση της εκεχειρίας, έγραψε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί στο X. «Η επίθεση σε εμπορικό πλοίο και η ομηρία του πληρώματός του είναι ακόμη μεγαλύτερη παραβίαση. Το Ιράν γνωρίζει πώς να εξουδετερώνει περιορισμούς, να υπερασπίζεται τα συμφέροντά του και να αντιστέκεται στον εκφοβισμό».
Η απόφαση του Τραμπ να ανακοινώσει την παράταση της εκεχειρίας μεταφέρει επίσης την ευθύνη για οποιαδήποτε μελλοντική κλιμάκωση στο Ιράν. Η αμερικανική κυβέρνηση εκτιμά ότι ο αποκλεισμός προκαλεί οικονομική αιμορραγία στο καθεστώς. Όσοι βρίσκονται κοντά στον πρόεδρο των ΗΠΑ υπολογίζουν ότι αυτή η οικονομική ασφυξία θα καταστεί τελικά μη βιώσιμη.
Ωστόσο, το ιρανικό καθεστώς ποντάρει στο αντίθετο: ότι οι ΗΠΑ θα χάσουν την υπομονή τους, θα γίνουν νευρικές και τελικά δεν θα μπορέσουν να διατηρήσουν μια τόσο εκτεταμένη στρατιωτική προσπάθεια. «Ο χρόνος δεν είναι αντίπαλός μου», επέμεινε ο Τραμπ τη Δευτέρα σε ένα από τα πολλά μηνύματά του. Τρεις ημέρες νωρίτερα, σε συγκέντρωση της συντηρητικής οργάνωσης Turning Point USA στο Φοίνιξ της Αριζόνα, είχε δηλώσει ότι το Ιράν είχε αποδεχθεί τις προτάσεις των ΗΠΑ.
Το κόστος για το Ιράν
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ επεσήμανε ότι οι αποθηκευτικοί χώροι στο νησί Χαργκ θα γεμίσουν και οι ιρανικές πετρελαιοπηγές θα κλείσουν. Ο περιορισμός του θαλάσσιου εμπορίου του Ιράν πλήττει άμεσα τις βασικές πηγές εσόδων του καθεστώτος. Αναλυτές εκτιμούν ότι ένας πλήρης αποκλεισμός θα μπορούσε να στερήσει από το Ιράν σχεδόν 300 εκατ. δολάρια ημερησίως. «Πρόκειται απλώς για μια προσπάθεια εξασφάλισης διαπραγματευτικής ισχύος», δήλωσε στη WSJ ο Μπέχναμ Μπεν Ταλεμπλού.
Η US Central Command ανέφερε ότι 28 πλοία έχουν υποχρεωθεί να αλλάξουν πορεία από την έναρξη του αποκλεισμού στις 13 Απριλίου. Ο Μάικλ Σινγκχ, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας προειδοποίησε ότι ο αποκλεισμός μπορεί να αποδειχθεί δίκοπο μαχαίρι για την Ουάσιγκτον. «Είναι ένα ρίσκο», είπε επίσης στη WSJ. «Το ιρανικό καθεστώς παλεύει για την επιβίωσή του και έχει δείξει ότι μπορεί να αντέξει την πίεση στις εξαγωγές πετρελαίου του» κατέληξε.
