Στο άκουσμα του ακρωνυμίου «ΟΣΔΕ» (Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου), ο μη εξοικειωμένος αναγνώστης ίσως φανταστεί μια τυπική βάση δεδομένων του Δημοσίου. Για τον πρωτογενή τομέα, όμως, το ΟΣΔΕ είναι, πραγματικά, η «καρδιά» της αγροτικής οικονομίας. Είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου κατανέμονται ετησίως περίπου 2 δισ. ευρώ ενωσιακών ενισχύσεων σχετικές με τον αγροτικό τομέα.
Βρισκόμαστε στα μέσα Απριλίου του 2026, στην καρδιά των εαρινών σπορών, και η ενεργοποίηση της πλατφόρμας για τις δηλώσεις της νέας χρονιάς αποτελεί ένα από τα κορυφαία ζητούμενα της αγοράς. Κάθε εβδομάδα που το ΟΣΔΕ παραμένει κλειστό κοστίζει στην αγροτική οικονομία σε χαμένες δυνατότητες χρηματοδότησης και χρονικές καθυστερήσεις πληρωμών. Η καθυστέρηση δεν είναι ένα απλό διοικητικό ζήτημα… είναι ένα πρόβλημα που προκαλεί «έμφραγμα» στη ρευστότητα και την ανάπτυξη της υπαίθρου.
Ο πρώτος και πιο άμεσος λόγος για τον οποίο η έγκαιρη έναρξη του ΟΣΔΕ είναι ζωτική, αφορά τη χρηματοδότηση των καλλιεργειών. Η «Κάρτα Αγρότη», το βασικότερο εργαλείο βραχυπρόθεσμου δανεισμού, καθυστερεί όσο η πλατφόρμα είναι κλειστή. Οι τράπεζες απαιτούν την οριστικοποιημένη δήλωση ΟΣΔΕ για να υπολογίσουν και να χορηγήσουν το πιστωτικό όριο (που φτάνει έως το 80% της βασικής ενίσχυσης). Παρόλα αυτά, οι τράπεζες προσπαθούν να εξυπηρετήσουν τους αγρότες με τις δηλώσεις προηγούμενων ετών.
Επίσης, το ΟΣΔΕ δεν αφορά μόνο τις άμεσες επιδοτήσεις. Αποτελεί τη βάση για το σύνολο των προγραμμάτων του ΠΑΑ (Στρατηγικό Σχέδιο ΚΑΠ). Από τα Οικολογικά Σχήματα (Eco-schemes), που πλέον αγγίζουν τα 425 εκατ. ευρώ ετησίως, μέχρι τα προγράμματα των Νέων Αγροτών, των Βιολογικών και των Σχεδίων Βελτίωσης, όλα «πατούν» πάνω στα δεδομένα που δηλώνονται στο ΟΣΔΕ. Κάθε μέρα καθυστέρησης στο σύστημα μετακυλίει χρονικά την αξιολόγηση αλλά και την πληρωμή αυτών των προγραμμάτων, στερώντας από την αγροτική οικονομία πολύτιμους επενδυτικούς πόρους που θα μπορούσαν να εκσυγχρονίσουν την παραγωγή.
Αξίζει να σημειωθεί πως για το πρόγραμμα νέων αγροτών για το οποίο αιτήθηκαν ένταξης χιλιάδες αγρότες, έχει περάσει περισσότερο από ένα έτος και αυτοί δε γνωρίζουν ακόμα τα αποτελέσματα. Όπως αναφέρουν υπεύθυνοι των προγραμμάτων αυτών οι καθυστερήσεις αυτές οφείλονται στους ελέγχους που γίνονται στο ΟΣΔΕ 2024 αλλά και 2025.
Η καθυστέρηση του ΟΣΔΕ προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που φτάνει μέχρι το τοπικό εμπόριο. Όταν ο αγρότης δεν έχει ρευστότητα, τα καταστήματα γεωργικών εφοδίων αναγκάζονται να λειτουργήσουν ως άτυποι πιστωτές, αναλαμβάνοντας όλο το οικονομικό ρίσκο της σποράς. Αυτό δημιουργεί μια «ασφυξία» στην αγορά, καθώς το κεφάλαιο κίνησης παγώνει. Επιπλέον, η έλλειψη οριστικοποιημένων δηλώσεων δυσχεραίνει τον προγραμματισμό των εκκοκκιστηρίων, των βιομηχανιών μεταποίησης και των εξαγωγικών επιχειρήσεων, οι οποίες δεν μπορούν να γνωρίζουν με ακρίβεια τις εκτάσεις και τον όγκο της προσδοκώμενης παραγωγής. Αυτή η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε χαμηλότερες τιμές συμβολαίων και μειωμένες προπαραγγελίες και για αυτές τις εταιρείες.
Η υποχρεωτική διασύνδεση του ΟΣΔΕ με τα δεδομένα της ΑΑΔΕ αποσκοπεί στην καταπολέμηση της μαύρης αγοράς, της απάτης και της καταστρατήγησης των ενισχύσεων. Παρά την αναγκαιότητα αυτή, η τεχνική ολοκλήρωση δεν πρέπει να καθυστερήσει την ενεργοποίηση της πλατφόρμας για τις συνήθεις δηλώσεις.
Το ΟΣΔΕ είναι πολλά περισσότερα από μια δήλωση καλλιέργειας... και σίγουρα είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο από μια φορολογική δήλωση. Η μετάβαση στη νέα εποχή των αυστηρότερων ελέγχων (monitoring) και της διασύνδεσης με την ΑΑΔΕ είναι αναγκαία για τη διαφάνεια και την αξιοπιστία του συστήματος, όταν βέβαια όλα τα συστήματα ελέγχου είμαστε βέβαιοι ότι λειτουργούν σωστά και στην ώρα τους. Ταυτόχρονα, η θεσμική αυτή εξυγίανση είναι πολύ σημαντικό να μην λειτουργεί εις βάρος της «ταχύτητας».
Για να μπορέσει ο πρωτογενής τομέας να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις, το ΟΣΔΕ πρέπει να λειτουργεί ως ένας αποτελεσματικός και έγκαιρος μηχανισμός, συγχρονισμένος με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής και της αγοράς. Έχει αναφερθεί σε δηλώσεις, ότι το ΟΣΔΕ 2026 θα ανοίξει το Μάιο, ωστόσο αναμένουμε τις εξελίξεις.
Η ρευστότητα της άνοιξης είναι αυτή που εξασφαλίζει τη σοδειά του Σεπτεμβρίου.
