Σε καθοδική αναθεώρηση της εκτίμησης για τον ρυθμό ανάπτυξης του 2026, στο 1,8%, σε σταθερές τιμές προχωρά το ΙΟΒΕ στο βασικό του σενάριο, επισημαίνοντας τους καθοδικούς κινδύνους που απορρέουν από το διεθνές περιβάλλον, αλλά και την ανοδική προοπτική σε περίπτωση που η επίδοση στον τουρισμό ξεπεράσει τις προσδοκίες.
Στη τριμηνιαία του έκθεση για την ελληνική οικονομία, το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι, ως προς τις συνιστώσες της ανάπτυξης στο βασικό σενάριο για το 2026, αναμένεται αύξηση των πάγιων επενδύσεων (+10,2%) και των εξαγωγών (+2,6%), επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,7%), με επιδείνωση του ελλείμματος στο εξωτερικό ισοζύγιο, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται κατά 3,9%. Ο μέσος πληθωρισμός στο βασικό σενάριο για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,5%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα μειωθεί στην περιοχή του 8,5%.
«Η οξεία και πολύ επικίνδυνη κρίση στο Ιράν και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, που ήδη εξελίσσεται για εβδομάδες, αναμένεται να έχει μακροχρόνιες συνέπειες στην γεωπολιτική και οικονομική σφαίρα. Είτε αυτές αφορούν τη γεωγραφική περιοχή μας, είτε αναταράξεις και αλλαγές ρόλων σε παγκόσμια κλίμακα, οι επιδράσεις στην ελληνική οικονομία θα είναι σημαντικές. Η οικονομία μας, από τη δομή και τη φύση της, είναι εκτεθειμένη σε αλλαγές στο επίπεδο και την κατεύθυνση του τουρισμού, που συνεχίζει να αποτελεί μεγάλο μέρος του εθνικού προϊόντος, όπως και σε αυξήσεις των διεθνών τιμών αγαθών ενέργειας που επιβαρύνουν τις εισαγωγές. Παράλληλα, στο τρέχον διάστημα και μετά την κρίση χρέους, η περαιτέρω ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας εξαρτάται από την πρόσβαση σε χρηματοδότηση με χαμηλό κόστος και από τις προτεραιότητες πολιτικής που θα τεθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να επηρεαστούν σημαντικά κατά το επόμενο διάστημα», σημειώνει το ΙΟΒΕ.
Τα τρία σενάρια
Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας για το 2026 εκτιμώνται στη βάση τριών σεναρίων (α) βασικό, (β) δυσμενές και (γ) θετικό.
Στο βασικό σενάριο, ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας αναμένεται να επιβραδυνθεί. H συνολική κατανάλωση προβλέπεται να παραμείνει οδηγός της ανάπτυξης, αν και σε ηπιότερο βαθμό λόγω του δυσμενούς διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος. Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος (βελτίωση αγοράς εργασίας, αύξηση του κατώτατου μισθού και φοροελαφρύνσεις) αναμένεται να υποστηρίξει τη δυναμική της εγχώριας ζήτησης, ενώ ο βραδύτερος ρυθμός αποκλιμάκωσης της ανεργίας, το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης, καθώς και η ενδυνάμωση των πληθωριστικών πιέσεων τόσο στα αγαθά όσο και στις υπηρεσίες, θα λειτουργήσουν περιοριστικά.
Βάσει των ανωτέρω εξελίξεων, η πρόβλεψη για την εγχώρια οικονομική μεγέθυνση αναθεωρείται προς τα κάτω στο +1,8% για το 2026.
Αμφότερες η ιδιωτική και η δημόσια κατανάλωση αναμένονται να επιταχυνθούν με ηπιότερους ρυθμούς, +1,7% και +0,9% αντίστοιχα.
Οι πάγιες επενδύσεις εκτιμάται ότι θα επιταχυνθούν χάρη στην υλοποίηση της τελικής φάσης του ΤΑΑ, το υψηλό επίπεδο του ΠΔΕ, την αυξημένη πίστη προς τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και τις αυξημένες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Ωστόσο, μία ενδεχόμενη αυστηροποίηση των χρηματοδοτικών συνθηκών, και μία πιθανή χαμηλότερη το αναμενομένου απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ θα περιορίσουν την θετική αυτή τάση.
Προβλέπεται ότι οι ιδιωτικές επενδύσεις θα συνεχίσουν να καταγράφουν υψηλές επιδόσεις – διαδεχόμενες τη δυναμική των δημοσίων επενδύσεων – με ρυθμό αύξησης +14,0%.
Το εξωτερικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διευρυνθεί το 2026, κυρίως λόγω της ανόδου των εισαγωγών (ισχυρή εγχώρια ζήτηση). Σε συνδυασμό με το πιο περιοριστικό εμπορικό περιβάλλον και την ανατίμηση του ευρώ, οι εξαγωγικές προοπτικές επιβαρύνονται). Προβλέπεται ότι η μεταβολή εξαγωγών και εισαγωγών θα διαμορφωθεί στο +2,6% και +3,9%.
Ο ετήσιος πληθωρισμός (Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή - ΕνΔΤΚ) εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί κοντά στην περιοχή του +3,5% το 2026, λόγω της ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης και της ανόδου των τιμών ενέργειας από την κρίση στη Μέση Ανατολή, και η ανεργία στο +8,5%.
Οι βασικοί κίνδυνοι για το σενάριο αυτό συνίστανται στις γεωπολιτικές εντάσεις, την εξασθένιση της εξωτερικής ζήτησης, την αναμενόμενη αύξηση του κόστους χρήματος, το διαρθρωτικά υψηλό εξωτερικό έλλειμμα και τον επίμονα υψηλό δομικό πληθωρισμό.
Στο δυσμενές (εναλλακτικό) σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά σημαντική επιβράδυνση της μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας στο +1,4% για το 2026. Η εν λόγω πιθανή εξέλιξη θα προέλθει από τη χαμηλότερη επιτάχυνση της συνολικής κατανάλωσης (εν συγκρίσει με το βασικό σενάριο), συνιστάμενη από την κάμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης στο +1,4%, ωστόσο χωρίς επίδραση στη δημόσια κατανάλωση (+0,9%), και τις πάγιες επενδύσεις (+10,2%). Μία επιδείνωση του διεθνούς γεωπολιτικού κλίματος θα επιβαρύνει το ήδη αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας, υπονομεύοντας τον ρυθμό αύξησης τόσο των εξαγωγών (+1,5%) όσο και των εισαγωγών της (+3,4%). Σε περίπτωση κλιμάκωσης των συγκρούσεων, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω, έως περίπου +4,5%, και η ανεργία στο +8,8%.
Σε ένα θετικό σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας το 2026, με ρυθμό ελαφρά υψηλότερο από 2%, εφόσον οι τιμές ενέργειας ακολουθήσουν μεν το βασικό σενάριο, αλλά σε συνδυασμό με στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα.
Οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι ο πληθωρισμός καταγράφηκε στο 3,0% (ΔΤΚ) και 3,1% (ΕνΔΤΚ) στο πρώτο τρίμηνο του 2026, έναντι πληθωρισμού 2,6% (ΔΤΚ) και 3,1% (ΕνΔΤΚ) το ίδιο τρίμηνο του 2025. Ο εγχώριος ρυθμός πληθωρισμού παραμένει υψηλότερος του μ.ό. της Ευρωζώνης. Σημαντικό μέρος της πίεσης στις αρχές του 2026 παρατηρείται σε κλάδους αγαθών, όπως η διατροφή και η ένδυση, και υπηρεσιών, όπως η διαμονή και η εστίαση. Ειδικά τον Μάρτιο, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, υψηλή πληθωριστική πίεση καταγράφεται σε ενεργειακά αγαθά και μεταφορικές υπηρεσίες.
Βασικές υποθέσεις για την πρόβλεψη του πληθωρισμού αποτελούν: (α) η εξέλιξη της τιμής του πετρελαίου Brent αποτιμημένη σε ευρώ, η οποία αναμένεται ετησίως μεσοσταθμικά να καταγράψει σημαντική άνοδο το 2026, στη βάση των δύο εναλλακτικών σεναρίων της ΕΚΤ (β) η εξέλιξη της καταναλωτικής ζήτησης, η οποία αναμένεται να καταγράψει μικρότερη άνοδο το 2026 στην περιοχή του 1,5% (βασικό σενάριο) ή 1,3% (δυσμενές σενάριο).
Λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες εξελίξεις, ο ΕνΔΤΚ εκτιμάται ότι θα κινηθεί ανοδικά το 2026, διαμορφούμενος γύρω στο 3,5% στο βασικό σενάριο, κυρίως λόγω της ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης και της αύξησης των διεθνών τιμών ενέργειας εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, οι προοπτικές χαρακτηρίζονται από υψηλή αβεβαιότητα. Σε ένα εναλλακτικό σενάριο με κλιμάκωση των συγκρούσεων και παρατεταμένες διαταραχές στην ενεργειακή προσφορά, ο
πληθωρισμός θα μπορούσε να επιταχυνθεί περαιτέρω, προσεγγίζοντας το 4,5%.
Ενίσχυση επενδύσεων με θετικές προοπτικές για το 2026, αλλά και κινδύνους
Οι πάγιες επενδύσεις κατέγραψαν περαιτέρω επιτάχυνση, ανερχόμενες στο +14,0% από +13,2% το προηγούμενο τρίμηνο, με παράλληλη αύξηση των συνολικών επενδύσεων (+0,7% έναντι -4,6% το γ’ τρίμηνο του 2025) και επιβράδυνση της μείωσης των αποθεμάτων. Στο επίπεδο των επιμέρους κατηγοριών παγίου κεφαλαίου, τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση κατέγραψαν οι επενδύσεις σε Αγροτικά προϊόντα, ακολουθούμενες από τις επενδύσεις σε Κατοικίες, ενώ, αντίθετα, οι επενδύσεις σε Εξοπλισμό Τεχνολογίας/ Πληροφορικής/ Επικοινωνίας κατέγραψαν μείωση.
Για το 2026, η επενδυτική δραστηριότητα αναμένεται να ενισχυθεί από την ολοκλήρωση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την αυξημένη πιστωτική επέκταση προς τον ιδιωτικό τομέα και ενισχυμένες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων, την χρήση των πόρων του υψηλού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, καθώς και την αξιοποίηση μέτρων φοροελάφρυνσης των νοικοκυριών στην κατεύθυνση της τόνωσης της εγχώριας αποταμίευσης μέσω της ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Ωστόσο, δεν αποκλείονται καθοδικοί κίνδυνοι, οι οποίοι συνδέονται με ενδεχόμενη αυστηροποίηση των χρηματοδοτικών συνθηκών, σε περίπτωση πιο επίμονων πληθωριστικών πιέσεων, καθώς και με πιθανές υστερήσεις στην απορρόφηση και αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ.
Κίνδυνοι και Προπτικές
Το ΙΟΒΕ προειδοποιεί ότι οι οικονομικές προοπτικές της χώρας παραμένουν ευεπίφορες σε μία σειρά από γεωπολιτικούς και εμπορικούς κινδύνους. Από τη μία πλευρά, η κλιμάκωση και η παράταση των συγκρούσεων στην Μέση Ανατολή θέτουν εν αμφιβόλω την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, λειτουργώντας ως μοχλός ανοδικής πίεσης των διεθνών τιμών ενέργειας. Στον αντίποδα, οι όποιες παρεμβάσεις νομισματικής πολιτικής εκ μέρους των μεγάλων Κεντρικών Τραπεζών ελέω αυξημένου και επίμονου πληθωρισμού, θα λειτουργήσουν ως τροχοπέδη στις επενδύσεις και, κατ’ επέκταση, στην οικονομική μεγέθυνση των οικονομιών που εξαρτώνται από τα πετρελαϊκά παράγωγα που διέρχονται του Στενού του Ορμούζ. Εάν κανείς συνυπολογίσει, μαζί με την ενίσχυση του προστατευτισμού στο διεθνές εμπόριο, και τους εγχώριες παράγοντες, όπως την ενδεχόμενη χαμηλότερη του αναμενομένου απορρόφηση και αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ καθώς και την πιθανή βραδύτερη υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, συνθέτει ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας τόσο σε διεθνές όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Κίνδυνοι
- Η ενίσχυση του προστατευτισμού στο διεθνές εμπόριο ενδέχεται να επηρεάσει δυσμενώς τις εξαγωγικές επιδόσεις.
- Η επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων μπορεί να περιορίσει την αγοραστική δύναμη.
- Η χαμηλότερη του αναμενομένου απορρόφηση και αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ θα μπορούσε να υπονομεύσει την επενδυτική δυναμική των επόμενων ετών.
- Η βραδύτερη υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων ενέχει κίνδυνο για την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τις μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.
Θετικές προοπτικές
- Η τελική φάση υλοποίησης του ΤΑΑ και η περαιτέρω αύξηση των σχετικών δαπανών μπορούν να ενισχύσουν την επενδυτική δραστηριότητα και τον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας.
- Η ισχυρή πιστωτική επέκταση και οι αυξημένες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για συνέχιση των ιδιωτικών επενδύσεων, ιδίως σε παραγωγικότερους κλάδους.
- Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω της βελτίωσης της αγοράς εργασίας, της αύξησης του κατώτατου μισθού και των φορολογικών ελαφρύνσεων μπορεί να στηρίξει περαιτέρω την εγχώρια ζήτηση.
- Το ενισχυμένο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 2026 δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω άνοδο της επενδυτικής δραστηριότητας.
- Καλύτερη του αναμενομένου πορεία του τουρισμού.
- Ενδεχόμενο για αύξηση μεν του πληθωρισμού, ωστόσο, ως ασφαλής προορισμός ενδέχεται η Ελλάδα να διατηρήσει ή και να αυξήσει τις τουριστικές επιδόσεις της
