Την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα δεν περιορίστηκε μόνο στη δημοσιονομική προσαρμογή, αλλά πέρασε σε ένα πιο σύγχρονο μοντέλο διαχείρισης, με έμφαση στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον στρατηγικό σχεδιασμό, αλλάζοντας τη φιλοσοφία του προϋπολογισμού από «λογιστική άσκηση» σε εργαλείο πολιτικής.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης του ΟΟΣΑ για τις μεταρρυθμίσεις στη διαχείριση του κρατικού προϋπολογισμού στη χώρα μας, η οποία παρουσιάστηκε σήμερα στην Αθήνα. Κεντρικός στόχος των αλλαγών είναι «να πιάνουν τόπο» οι κρατικές δαπάνες, με μετρήσιμα αποτελέσματα για τον φορολογούμενο πολίτη.
Ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς τόνισε, κατά την παρουσίαση της έκθεσης του ΟΟΣΑ, ότι πρόκειται ουσιαστικά για «τέσσερις μεταρρυθμίσεις σε μία»: τον προϋπολογισμό επιδόσεων, τις επισκοπήσεις δαπανών και εσόδων, την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης (green budgeting) και τη λειτουργική ταξινόμηση των δαπανών μέσω του διεθνούς προτύπου COFOG. Τα εργαλεία αυτά λειτουργούν συμπληρωματικά: τα δεδομένα του προϋπολογισμού επιδόσεων τροφοδοτούν τις επισκοπήσεις δαπανών, ενώ η λειτουργική ταξινόμηση επιτρέπει διεθνείς συγκρίσεις.
Ο Θάνος Πετραλιάς έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην πρακτική αξία της μεταρρύθμισης, τονίζοντας ότι τα εργαλεία αυτά «ενισχύουν την ανθεκτικότητα» του κράτους τόσο σε περιόδους κρίσης όσο και σε κανονικές περιόδους.
Όπως εξήγησε, χωρίς τα νέα εργαλεία η Πολιτεία δεν θα μπορούσε να έχει καθαρή και συγκρίσιμη εικόνα για κρίσιμους τομείς πολιτικής. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι, χωρίς τη λειτουργική ταξινόμηση, δεν θα ήταν εύκολο να γνωρίζει κανείς με ακρίβεια πόσα πραγματικά δίνει η χώρα για την Άμυνα για να εφαρμόσει άμεσα την ρήτρα διαφυγής -που επέτρεψε να δοθούν μόνιμες παροχές που οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες δεν θα επέτρεπαν— ούτε να συγκρίνει και να «μετράει» τις ενεργειακές ανάγκες της με βάση το νέο σύστημα παρακολούθησης της κατανάλωσης στα δημόσια κτίρια, ώστε να υπάρχει εικόνα για το πόση ενέργεια ξοδεύει κάθε κτίριο του Δημοσίου και πού μπορεί να περιοριστεί το κόστος.
Στο πλαίσιο αυτό, ο εκπρόσωπος του ΟΟΣΑ Jón R. Blöndal (προϊστάμενος της Μονάδας Δημόσιας Διοίκησης και Προϋπολογισμού της Διεύθυνσης Δημόσιας Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ και ένας από τους κορυφαίους διεθνείς εμπειρογνώμονες σε θέματα διαχείρισης δημόσιων οικονομικών) τόνισε πως η Ελλάδα έχει σημειώσει «αξιοθαύμαστη πρόοδο» στη διαχείριση του προϋπολογισμού και των δημόσιων οικονομικών, αποτελώντας «πηγή έπνευσης» για άλλες χώρες. Επισήμανε μάλιστα ότι οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά θα
Κριτήριο πόσα δίνει (και τι εισπράττει) ο πολίτης
Αυτή η νέα αρχιτεκτονική δεν αφορά μόνο τη διοίκηση, αλλά και το πώς εξηγείται το δημόσιο χρήμα σε όσους το πληρώνουν και σε όσους το ελέγχουν πολιτικά. Ο Θάνος Πετραλιάς έθεσε δύο προτεραιότητες για νέες παρεμβάσεις: ο κρατικός προϋπολογισμός επιχειρεί να πάψει να είναι ένα κλειστό, τεχνικό κείμενο για ειδικούς και να γίνει ένα εργαλείο προσιτό και κατανοητό στον πολίτη και στα μέλη Κοινοβούλιο.
Και η Γενική Γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής Παυλίνα Καρασιώτου επεσήμανε ότι η επόμενη φάση είναι η πληροφορία να διαχυθεί με πιο φιλικό τρόπο — ακόμη και μέσα κανάλια κοινωνικής δικτύωσης ενδεχομένως— ώστε πολίτες αλλά και μέλη του Κοινοβουλίου να βλέπουν καθαρότερα πόσα δαπανώνται, πού και με ποιο αποτέλεσμα.
Τι δείχνει η έκθεση του ΟΟΣΑ: σωστή αρχιτεκτονική, περισσότερη εφαρμογή
Αξιολογώντας την πορεία των μεταρρυθμίσεων, η Έκθεση για την Ελλάδα εντοπίζει πολλά δυνατά σημεία, όπως την ισχυρή πολιτική καθοδήγηση, τη σταθερή διοικητική ικανότητα και την ύπαρξη σαφούς δομής προγραμμάτων που συνδέονται με συγκεκριμένες πολιτικές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι τα στοιχεία απόδοσης δεν είναι απλώς διαθέσιμα, αλλά ελέγχονται και βελτιώνονται συστηματικά.
Ωστόσο, βασική αδυναμία θεωρείται ότι τα δεδομένα υπάρχουν μεν, αλλά δεν αξιοποιούνται πλήρως για τη λήψη αποφάσεων. Ο ΟΟΣΑ επιμένει ότι το επόμενο βήμα είναι να συνδεθεί άμεσα η απόδοση των προγραμμάτων με τη χρηματοδότησή τους: να χρηματοδοτείται περισσότερο ό,τι αποδίδει και λιγότερο ό,τι δεν αποδίδει. Παράλληλα, προτείνεται ενίσχυση της κοινοβουλευτικής χρήσης αυτών των δεδομένων με πιο απλές παρουσιάσεις και συνοπτικά reports ανά πρόγραμμα, ενώ εισηγείται ψήφιση του προϋπολογισμού σε επίπεδο προγραμμάτων, ώστε η συζήτηση να μετακινηθεί από τις γραμμές δαπανών στα αποτελέσματα πολιτικής.
Πράσινος προϋπολογισμός: πρωτοπόρος η Ελλάδα
Στο green budgeting, η Ελλάδα αξιολογείται επίσης θετικά, κυρίως λόγω της ισχυρής συνεργασίας μεταξύ Υπουργείου Οικονομικών και Υπουργείου Περιβάλλοντος και της ευρείας εφαρμογής του συστήματος σε όλο το κράτος. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπου το «πράσινο budgeting» περιορίζεται σε λίγους φορείς, στην Ελλάδα έχει πιο οριζόντιο χαρακτήρα.
Ωστόσο και πάλι εδώ, η πρόκληση είναι η ενσωμάτωση στην πράξη. Ο ΟΟΣΑ προτείνει δημιουργία ειδικής δήλωσης «green budget statement» στον προϋπολογισμό, ώστε να αποτυπώνεται συνολικά η περιβαλλοντική διάσταση της δημοσιονομικής πολιτικής. Κεντρική σύσταση είναι η υποχρεωτική ένταξη τουλάχιστον ενός περιβαλλοντικού στόχου και ενός δείκτη σε κάθε πρόγραμμα υπουργείου, ώστε η πράσινη διάσταση να μην είναι «παράρτημα», αλλά μέρος του πυρήνα της πολιτικής.
Επισκοπήσεις δαπανών: ώριμο εργαλείο αλλά ο απαιτήσεις αυξάνονται
Η εικόνα για τις spending reviews είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα «ώριμο εργαλείο». Οι αξιολογήσεις δαπανών χρησιμοποιούνται τακτικά, με σαφείς ρόλους μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και κίνητρα για συμμετοχή των υπουργείων — σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με άλλες χώρες.
Παρόλα αυτά, η έκθεση ανεβάζει τον πήχη. Ζητά μεγαλύτερη έμφαση στην εξοικονόμηση πόρων και πιο συστηματική εξέταση της «βάσης» των δαπανών, ώστε να εντοπίζονται διαρθρωτικές αδυναμίες και όχι μόνο επιμέρους βελτιώσεις. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόταση για cross-cutting spending reviews — αξιολογήσεις που καλύπτουν πολιτικές που εκτείνονται σε πολλά υπουργεία, όπου συχνά υπάρχουν επικαλύψεις και χαμηλή αποδοτικότητα. Τέλος, προτείνεται η δημοσιοποίηση των εκθέσεων ως εργαλείο ενίσχυσης της διαφάνειας.
«Πράσινος» προϋπολογισμός και govERP 2027
Ο υφυπουργός Θάνος Πετραλιάς τόνισε ότι η Ελλάδα εργάζεται ήδη με τη Διεύθυνση Φορολογικής Πολιτικής για αποτύπωση της περιβαλλοντικής διάστασης και στην πλευρά των εσόδων του προϋπολογισμού. Ενώ η γενική γραμματέας, Παυλίνα Καρασιώτου σημείωσε ότι η χώρα συγκαταλέγεται ήδη στις πρωτοπόρες χώρες στη μεθοδολογία «σήμανσης» δαπανών, ενώ η εφαρμογή αντίστοιχης λογικής στα έσοδα βρίσκεται σε εξέλιξη.
Κομβικό ρόλο στην επόμενη φάση καλείται να παίξει το νέο πληροφοριακό σύστημα govERP, το οποίο θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία με τον προϋπολογισμό του 2027. Η Καρασιώτου το χαρακτήρισε «ραχοκοκαλιά» του νέου μοντέλου, αυτοματοποιώντας διαδικασίες και βελτιώνοντας την παρακολούθηση δαπανών. Το βασικό στοίχημα δεν είναι μόνο η τεχνολογική εγκατάσταση, αλλά η ωρίμανση των μεταρρυθμίσεων, η εκπαίδευση των στελεχών και η διατήρηση των μέχρι σήμερα αποτελεσμάτων μέσα στη μετάβαση.
