Όλοι πια συμφωνούν ότι το ορμητικό ανοδικό κύμα των τιμών καυσίμων που ζούμε όλοι εδώ και σχεδόν ένα μήνα, θα περάσει και στις τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων, ίσως περισσότερο σταδιακά, κι από εκεί στο κόστος παραγωγής των αγροτικών προϊόντων. Μένει να δούμε, τι μέρος των αυξήσεων αυτών θα φτάσει μέχρι το ράφι. Τη στιγμή αυτή, ουδείς σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν τολμά να ανοίξει μια τέτοια συζήτηση (πόσω μάλλον να κάνει εκτιμήσεις ή προβλέψεις), αφού η ένταση των φαινομένων θα δημιουργήσει μια σειρά μη προβλέψιμων εξελίξεων, τόσο στην παραγωγή, όσο και στην κατανάλωση.
- Διαβάστε ακόμα - Λιπάσματα: Ενίσχυση 15% αλλά με ρίσκο - Παραδείγματα επιδότησης
Μεγάλη μερίδα των καταναλωτών θα αποχωριστούν αγαπημένα τους προϊόντα και συνήθειες, αφού οι νέες τιμές κάποιων από αυτά, θα βρεθούν σε επίπεδα... «κοροϊδίας»: μας κάνουν πλάκα άραγε, θα αναρωτιόμαστε μπροστά στα ράφια των καταστημάτων. Σε κάποιο βαθμό, μια παρόμοια έκπληξη, υπάρχει και τον τελευταίο καιρό με τις τιμές του μοσχαρίσιου κρέατος και των φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Προσθέστε σε αυτά και μια σειρά άλλα προϊόντα, η παραγωγή των οποίων χρειάζεται μεγάλες ποσότητες ενέργειας, είτε ως άζωτο, είτε ως πετρέλαιο ή ηλεκτρικό ρεύμα, και θα έχετε ένα εξαιρετικό σενάριο τρόμου.
Διατροφική τρομοκρατία...
Δεν είναι στις προθέσεις μας να τρομοκρατήσουμε πολίτες και καταναλωτές. Άλλωστε δεν το κάναμε το 2022, όταν από τις στήλες αυτές είμαστε από τους πρώτους που εντοπίσαμε το υπό εκκόλαψη, τότε, φαινόμενο του πληθωρισμού. Είχαμε επισημάνει, ότι οι τιμές των τροφίμων ήταν σε χαμηλά επίπεδα και μια κάποια άνοδός τους θα ήταν εύκολα διαχειρίσιμη από τους καταναλωτές. Όσο, τελοσπάντων, μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο...
Σήμερα, όμως, τα πράγματα ξεκινούν από μια πολύ διαφορετική βάση. Οι τιμές των τροφίμων, βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, υπήρχαν έντονα ανοδικές (=πληθωριστικές) τάσεις πριν ακόμη το ξέσπασμα του πολέμου και την έκρηξη των ενεργειακών τιμών, ενώ σε επίπεδο παραγωγής συντελούνται διεργασίες μη προβλέψιμες.
Αφήνουμε προς το παρόν ασχολίαστο το θέμα των μεταβολών του καιρού…
Στις πολύ υψηλές αυτές τιμές, προσθέστε α) την αναγκαία αύξηση της τιμής των αγροτικών προϊόντων λόγω ραγδαίας αύξησης κόστους παραγωγής και επιτοκίων, γεγονός που δυσκολεύει την πίστωση από εταιρείες και γεωπόνους β) την κεκτημένη εδώ και λίγα χρόνια ταχύτητα και αντίληψη των συντελεστών από το χωράφι στο ράφι, ανάλογα με τη δύναμη ενός εκάστου, να περνούν όλες τις αυξήσεις στην τελική τιμή και κυρίως να μη διορθώνουν όταν κάποιο από τα στοιχεία κόστους επιστρέφουν σε πιο γνώριμα επίπεδα τιμών γ) την ομολογουμένη από όλους τους συντελεστές της αγοράς αύξηση των πάσης φύσεως επιβαρύνσεων και διοικητικών φορτίων, γεγονός που επιβαρύνει το κόστος παραγωγής με κρυφό και δόλιο τρόπο δ) τη σημαντική υστέρηση δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων σε όλο το φάσμα παραγωγής, διανομής και εμπορίας τροφίμων ε) την πρωτοφανή εδώ και χρόνια έλλειψη εργατικού δυναμικού σε ολόκληρη την ελληνική επαρχία.
Η κεφαλή της αλυσίδας διατροφής σε αμηχανία
Από την αρχή του παρόντος κειμένου, αποφύγαμε να ταυτίσουμε την αύξηση του κόστους παραγωγής αγροτικών προϊόντων με την τελική τιμή πώλησής τους. Παγκοσμίως, οι αγρότες έχουν μικρή ισχύ να περάσουν στον επόμενο κρίκο της αγοράς, το μέρος του κόστους που θα επιθυμούσαν. Είναι υποχρεωμένοι να δεχτούν την ισχύουσα τιμή της αγοράς και να προσαρμόσουν κόστος παραγωγής και κερδοφορία στα επίπεδα που τους επιτρέπονται. Είναι από τους ελάχιστους οικονομικούς κλάδους που δεν δουλεύουν με τη λογική «κόστος συν μικτό περιθώριο κέρδους» αλλά αντίστροφα και μάλιστα με χρονική υστέρηση ενός τουλάχιστον έτους.
- Διαβάστε ακόμα - Τα τρόφιμα θα ακριβύνουν, όχι μόνο λόγω πολέμου
Πριν αποφασίσουν τι θα σπείρουν, οι αγρότες βλέπουν τις τιμές των προϊόντων που ξέρουν να καλλιεργούν κι έχουν και τον κατάλληλο εξοπλισμό, κάνουν εκτίμηση της πορείας της καλλιέργειας μέσα στα τελευταία χρόνια, μετρούν τις δυνάμεις τους με την έννοια των διαθέσιμων χρημάτων και εργασίας και αποφασίζουν εάν θα σπείρουν χειμωνιάτικες ή ανοιξιάτικες καλλιέργειες, σιτάρι ή κριθάρι, καλαμπόκι ή ηλίανθο. Ο μεγάλος άγνωστος, σε ποια τιμή θα πουλήσουν!!!
Πρόκειται δηλαδή για ένα παλιομοδίτικο επάγγελμα, αφού όλα τα έξοδα της ζωής είναι προαποφασισμένα, δομημένα σε μηνιαία βάση και τα τελευταία χρόνια βαίνουν αυξανόμενα, ενώ τα αναμενόμενα έσοδα είναι άγνωστα και τα τελευταία χρόνια μειούμενα. Η μονομερής αυτή κατάσταση, εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη συνεχή εγκατάλειψη του αγροτικού επαγγέλματος και την μείωση της ελκυστικότητας στους νεότερους. Παρόλο που πρόκειται για ένα από τα πλέον δημιουργικές δουλειές που μπορεί να κάνει κανείς σήμερα.
Υπάρχει χρόνος για αντίδραση;
Έτσι σήμερα, εν μέσω ήδη δρομολογημένων αλλαγών στο παγκόσμιο διατροφικό σύστημα, πρέπει να ξαναδούμε από την αρχή σχεδόν τα πάντα: τον τρόπο λειτουργίας των αγορών αγροτικών προϊόντων, την καθημερινότητα στις αγροτικές περιοχές, τη θέση του αγρότη στην αγορά, την κατανομή ισχύος μεταξύ των συντελεστών της και την ενδυνάμωση των πλέον αδύναμων κρίκων της αλυσίδας, την καταναλωτική αντοχή σε μέτρα πολιτικής που αυξάνουν το κόστος, όπως για παράδειγμα ο διασυνοριακό μηχανισμός ελέγχου που επιβαρύνει με περιβαλλοντικό τέλος τα εισαγόμενα λιπάσματα και κρατάει τις ευρωπαϊκές τιμές στα ύψη.
Αυτά έπρεπε να είχαν ξεκινήσει ήδη χθες. Δυστυχώς έχουν γίνει ελάχιστα προς την κατεύθυνση αυτή και σύντομα θα προσπαθούμε να εφεύρουμε μέτρα πολιτικής να στηρίξουμε το τραπέζι των αδυνάτων καταναλωτών. Χωρίς να υπολογίζουμε ότι ένα οικογενειακό εισόδημα των 30.000 ευρώ, όριο που συνήθως σταματούν τα επιδόματα, δεν είναι σήμερα χαρακτηριστικό των πλουσίων.
Οι καλές προθέσεις σε λάθος χρόνο της Επιτροπής Ανταγωνισμού
Πριν έναν και πλέον μήνα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, ανακοίνωσε ότι ξεκινάει μια έρευνα για την κατάσταση στην αγροτοδιατροφική αλυσίδα, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους. Τα γεγονότα στο ενδιάμεσο, πιθανόν, αν δεν θα καταστήσουν άκυρη την προσπάθεια αυτή, σαφώς θα μειώσουν την αξία της. Όταν παραδοθούν τα συμπεράσματα στον δημόσιο διάλογο όπως φιλοδοξεί η Επιτροπή, τα δεδομένα και κυρίως η δυναμική τους θα έχουν αλλάξει τόσο πολύ, που ίσως να πρόκειται για «μια ακόμη μελέτη». Αυτό ήταν κάτι που θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει, εδώ και 2+ τουλάχιστον χρόνια, όταν οι αγρότες ήταν αδύναμοι να αντιδράσουν μπροστά στις υψηλές τιμές των εισροών και τις χαμηλές τιμές των προϊόντων τους. Τότε εμφανίστηκαν τα πρώτα ρήγματα στην αλυσίδα από το χωράφι στο ράφι. Εάν είχαμε τολμήσει τότε να επισκευάσουμε τους σκουριασμένους κρίκους, ίσως σήμερα να ήμασταν σε καλύτερη κατάσταση.
Τώρα με τις τιμές των πάσης φύσεως εισροών στα ύψη, τα αγροτικά εισοδήματα οριακά και κυρίως η ψυχολογία στα τάρταρα, οι όποιες παρεμβάσεις, δημόσιες και ιδιωτικές, γίνονται πολύ πολύ δυσκολότερες.
Στην προφανή ερώτηση «και που ήθελες να ξέρει η κάθε Επιτροπή Ανταγωνισμού και κάθε άλλος φορέας τις πρωτοφανείς παγκόσμιες εξελίξεις;» παραθέτουμε αντί επιχειρημάτων μια προσωπική ιστορία, με αποδείξεις:
Μια προσωπική ιστορία με νόημα και υπονοούμενα
Πριν 10+ χρόνια, όταν οι τιμές των κελυφωτών φυστικιών πήραν για καλά την ανιούσα και ο πατέρας μου είχε μεγαλώσει πολύ, κλήθηκα να αναλάβω τα ηνία της οικογενειακής εκμετάλλευσης. Έβαλα λοιπόν τα πράγματα κάτω και είδα ότι το μεγάλο κόστος παραγωγής ήταν η ενέργεια, είτε αυτή ήταν πετρέλαιο, είτε λιπάσματα. Με τις ομολογουμένως περιορισμένες γεωστρατηγικές γνώσεις που διέθετα, καταλάβαινα ότι με το όλο κύκλωμα της ενέργειας δεν μπορείς να τα βάλεις και προέκρινα λύσεις που θα μείωναν τις εξαρτήσεις μου από αυτές. Μείωσα την ισχύ των χρησιμοποιούμενων αντλιοστασίων, βελτίωσα την οργανική ουσία των εδαφών βοηθώντας έτσι την καλύτερη απορρόφηση των λιπασμάτων και κατά συνέπεια την χρήση λιγότερων ποσοτήτων, έδωσα βάση αρχικά στο βιολογικό κεφάλαιο με τα υπόλοιπα κεφάλαια να περιμένουν, συντήρησα τα παλαιά μηχανήματα με μικρές ανάγκες σε ιπποδύναμη κι ένα σωρό άλλα πράγματα στην ίδια λογική.
Θυμάμαι, είχα χαρακτηρίσει το εν λόγω σενάριο «χαμηλών εισροών».
15 χρόνια μετά, με επιτυχίες και αποτυχίες, με λάθη και παραλήψεις, πέτυχα πέρυσι στην καλλιέργεια σιταριού να έχω ένα υποτυπώδες κέρδος (πριν τον καταμερισμό των γενικών εξόδων), την ώρα που όσοι ακολούθησαν την παραδοσιακή και πεπατημένη οδό να γράψουν ζημιά. Θα επιθυμούσα πολύ να έχω ένα σύγχρονο τρακτέρ, με την καμπίνα του πλουσιότερη από το σαλόνι του σπιτιού μου, αλλά σας διαβεβαιώ ότι το παλαιού τύπου δικό μου τρακτέρ, είναι το μόνο που κυκλοφορεί στον κάμπο μας, αφού η ελάχιστη κατανάλωση πετρελαίου δεν ενοχλεί.
Δικαίωση; Ποτέ δεν το είδα έτσι, απορία μάλιστα...
Υπήρξαν και άλλοι πολλοί, που ακολούθησαν παρόμοιες πορείες, μη επηρεαζόμενοι από τις παχυλές επιδοτήσεις των πάσης φύσεως προγραμμάτων, που επιδοτούσαν οτιδήποτε (όχι μόνο μηχανολογικό) ήταν υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης.
Δεν τα έβλεπαν ή δεν ήθελαν να τα δουν;
Τίθεται λοιπόν το «καφενειακού τύπου» ερώτημα «Πώς κάποιοι τα έβλεπαν και οι αρμόδιοι για την χάραξη (κυβερνήσεις) ή εφαρμογή αγροτικής και διατροφικής πολιτικής (κράτος και ιδιώτες) δεν τα έβλεπαν;».
Να δούμε ποιος τελικά θα λογοδοτήσει στον εξαντλημένο καταναλωτή, μόνο τα πολιτικά κόμματα στις επερχόμενες εκλογές; Δημόσιες αρχές, δημόσιες υπηρεσίες, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, φορείς της αγοράς, μεγάλες εταιρείες, εταιρείες που έτυχαν σημαντικών ενισχύσεων από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους, σύμβουλοι θεωρούν ότι έκαναν τα πάντα τέλεια και δεν έχουν ευθύνη για το επερχόμενο διατροφικό έλλειμμα;
Οι μήπως οι ίδιοι οι αγρότες; Πού είδαν τις επιδοτήσεις όχι ως εργαλείο ανάπτυξης αλλά ως... ΟΠΕΚΕΠΕ.
Όποιος έχει συμμετάσχει στην διατροφική αλυσίδα και με οποιοδήποτε ρόλο εδώ και πολλά χρόνια, ας ετοιμάζει την απολογία του, διότι προβλέπεται να πέσουν κεφάλια, οι τιμές πια δεν θα αστειεύονται…
ΥΓ: Άμεσα θα ασχοληθούμε με τρία φλέγοντα θέματα: γιατί οι τιμές των κρεάτων θα επηρεαστούν ιδιαίτερα, γιατί η ύπαιθρος ερημώνει από το ακριβό καύσιμο εν μέσω ανοιξιάτικου κρύου, κι εάν το ευρωπαϊκό τραπέζι κινδυνεύει να γίνει… αναπτυσσόμενης χώρας.
