Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να συμπληρώνει τρεις εβδομάδες και την κλιμάκωσή του να εξελίσσεται ραγδαία, η κυβέρνηση δηλώνει ότι βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα για σταδιακή λήψη επιπλέον μέτρων, αυτή τη φορά με επίκεντρο τη μείωση του κόστους από το χωράφι στο ράφι και την ανακούφιση κυρίως των ευάλωτων νοικοκυριών. Πέρα από τον βασικό πυλώνα που πλήττεται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, που δεν είναι άλλος από την ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές ενέργειας, η κρίση δείχνει να μετατοπίζεται ραγδαία στο μέτωπο της ακρίβειας σε επίπεδο καθημερινότητας των πολιτών.
Η πρόσφατη ιστορία έχει αποδείξει άλλωστε ότι νομοτελειακά μια ενεργειακή κρίση δεν αργεί να περάσει και στις τιμές σε βασικά αγαθά και είδη πρώτης ανάγκης. Με αυτό το σκεπτικό δεν αποκλείεται να ανακοινωθεί το ταχύτερο δυνατό μια νέα δέσμη μέτρων με στόχο την ελάφρυνση των πιο ευάλωτων νοικοκυριών, προκειμένου να ανακοπεί η «μετάδοση» της ακρίβειας από το χωράφι στο ράφι.
Στο επίκεντρο το κόστος «από το χωράφι στο ράφι»
Πρόκειται για μέτρα με στόχο τη μείωση και τον έλεγχο των τιμών σε προϊόντα παραγωγής τα οποία επηρεάζουν άμεσα τον πληθωρισμό.
«Είναι το λεγόμενο pass-through στον πληθωρισμό. Δηλαδή, αυξάνεται, για παράδειγμα το κόστος ενέργειας και αυτό φτάνει στα λιπάσματα, φτάνει στα άλλα προϊόντα και έχει συνολική πληθωριστική επίπτωση στην οικονομία», ανέφερε χαρακτηριστικά πριν από μερικά 24ωρα, μιλώντας στο Mega ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, δίνοντας το στίγμα του τι μπορεί να ακολουθήσει.
Για άμεσες παρεμβάσεις στήριξης των αγροτών μίλησε και ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστας Τσιάρας, εξηγώντας ότι η αύξηση στις τιμές των λιπασμάτων συνδέεται άμεσα με την άνοδο του κόστους της ενέργειας και ειδικότερα του πετρελαίου, αναγνωρίζοντας ότι η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί πιέσεις στην αγροτική παραγωγή. Σύμφωνα με τον κ. Τσιάρα, εξετάζονται δύο βασικές κατευθύνσεις παρέμβασης προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αυξήσεις στα λιπάσματα. «Οι κατευθύνσεις στις οποίες μπορεί να κινηθεί κανείς είναι δύο: η μία είναι το πλαφόν και η άλλη είναι οι γενικότερες ενισχύσεις που δίνονται κατά καιρούς», τόνισε, προαναγγέλλοντας άμεσα τη λήψη των σχετικών αποφάσεων.
Όπως προειδοποίησε πρόσφατα, ο κ Svein Τore Ηolsether, CEO της Yara, μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες αζωτούχων λιπασμάτων στον κόσμο, από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής ουρίας, ήτοι του πιο σημαντικού αζωτούχου λιπάσματος.
Τα λιπάσματα είναι απαραίτητα για την παραγωγή ζωοτροφών και τροφίμων και αποτελούν έναν κρίσιμο συνδετικό κρίκο για την επισιτιστική ασφάλεια. Τα αζωτούχα λιπάσματα, όπως η ουρία και η αμμωνία, παράγονται με βασική πρώτη ύλη το φυσικό αέριο, το οποίο δεν λειτουργεί μόνο ως καύσιμο αλλά και ως χημικό συστατικό στη διαδικασία παραγωγής. Όταν οι τιμές φυσικού αερίου αυξάνονται, αυξάνεται αυτόματα και το κόστος παραγωγής λιπασμάτων, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις εργοστάσια μειώνουν ή διακόπτουν τη λειτουργία τους, περιορίζοντας την προσφορά. Παράλληλα, η γεωργία εξαρτάται από το πετρέλαιο για τη λειτουργία μηχανημάτων, την άρδευση, τη μεταφορά και την αποθήκευση προϊόντων.
Ήδη από την ανάφλεξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, οι τιμές των λιπασμάτων μετρούν σημαντικές αυξήσεις, παραμένοντας ωστόσο σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με εκείνα που είχαν καταγραφεί τις πρώτες εβδομάδες μετά το ξέσπασμα της ουκρανικής κρίσης τον Φεβρουάριο του 2022.
«Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια τεράστια έλλειψη σε πρώτες ύλες, η οποία είναι άμεσα συνδεδεμένη με το φυσικό αέριο. Οι αυξήσεις αυτή τη στιγμή είναι γύρω στο 50% σε σχέση με αυτά που αγοράζαμε πριν από δύο μήνες», προειδοποίησε, πρόσφατα, μιλώντας στο ΕΡΤnews ο πρόεδρος Ελευθέρων Επαγγελματιών Γεωπόνων Μεσσηνίας, Απόστολος Ζωντανός.
Με βάση δε στοιχεία που επικαλείται η Handelsblatt, οι τιμές για τα αζωτούχα, τα λιπάσματα ουρίας και το θείο στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά 45% από το τέλος Φεβρουαρίου. Είναι προφανές ότι με τη ρευστή κατάσταση που επικρατεί στη Μέση Ανατολή, τα κοστολόγια στο χωράφι είναι πολύ εύκολο να αλλάξουν. Και σίγουρα αυτό θα είναι προς τα πάνω, με ό,τι κι αν συνεπάγεται για τις τιμές στο ράφι.
Την ίδια ώρα, τα ελληνικά νοικοκυριά αδυνατούν να διαχειριστούν ένα νέο κύμα ακρίβειας, μετά το ήδη αυξημένο κόστος διαβίωσης λόγω των αλλεπάλληλων κρίσεων των τελευταίων ετών. Οι ενώσεις καταναλωτών προειδοποιούν για νέο γύρο ανατιμήσεων σε είδη πρώτης ανάγκης, κρίνοντας μάλιστα ως ανεπαρκές μέτρο την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και σε 63 κατηγορίες προϊόντων σούπερ μάρκετ με ισχύ καταρχήν έως τις 30 Ιουνίου 2026. Οι 63 κατηγορίες αφορούν σε βασικά είδη διατροφής (ρύζι, αλεύρι, όσπρια, γάλα, κρέας, ψάρι, αυγά, ελαιόλαδο, καφές κ.α), βρεφικές κρέμες, πάνες, χαρτικά είδη, απορρυπαντικά, καθώς και σε τροφές για σκύλους και γάτες. Στόχος είναι να παταχθεί κάθε φαινόμενο αισχροκέρδειας και να σταλεί το μήνυμα πως η κυβέρνηση επιδεικνύει άμεσα αντανακλαστικά, απέναντι στην έκρυθμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
«Οι καταναλωτές βρίσκονται σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Ζουν σε καθεστώς αυξημένης αβεβαιότητας και αυτό έχει γίνει πλέον η καθημερινότητά τους. Είναι απογοητευμένοι», δήλωσε πρόσφατα, μιλώντας στο insider.gr, η πρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών - Η Ποιότητα Της Ζωής (Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ), Παναγιώτα Καλαποθαράκου.
«Με την πρώτη τουφεκιά είδαμε ανατιμήσεις στα προϊόντα», δήλωσε πριν από μερικά 24ωρα, μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό Mega, ο πρόεδρος της Ένωσης Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας, Απόστολος Ραυτόπουλος, κληθείς να σχολιάσει τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων λόγω του πολέμου.
Την έντονη ανησυχία των καταναλωτών για το επίμονο κύμα ακρίβειας επιβεβαιώνουν και τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, με τον γενικό Δείκτη Τιμών να καταγράφει άνοδο κατά 2,7% τον Φεβρουάριο στην Ελλάδα σε ετήσια βάση, έναντι ανόδου 2,5% τον Ιανουάριο. Τα στοιχεία καταγράφουν επιτάχυνση του ρυθμού ανόδου τιμών και έχουν ειδική σημασία αφού αντικατοπτρίζουν την κατάσταση στην ελληνική αγορά πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή στις 28 Φεβρουαρίου που έχει προκαλέσει ήδη σοβαρούς τριγμούς στην αγορά.
Μέτρα για την ανακούφιση των ευάλωτων νοικοκυριών
Σύμφωνα άλλωστε με το οικονομικό επιτελείο, εάν και εφόσον χρειαστεί να ληφθούν νέα μέτρα, αυτά σε πρώτη φάση θα είναι στοχευμένα αποκλειστικά στους ευάλωτους και τα νοικοκυριά τα οποία δεν θα μπορούν να σηκώσουν το βάρος νέων ανατιμήσεων.
Η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην εκ νέου ενεργοποίηση του μέτρου του Market Pass, προκειμένου να αντιμετωπιστεί μια μεγάλη άνοδος των τιμών στο ράφι. Αναζητείται δε η ακριβής φόρμουλα, σύμφωνα με την οποία θα μπορούσε να εφαρμοστεί το μέτρο.
Υπενθυμίζεται εδώ ότι μέσω της πλατφόρμας του Market Pass επιδοτήθηκε για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα το 10% των μηνιαίων αγορών των νοικοκυριών, με τα όρια αγορών που είχαν τεθεί, να ξεκινούν από τα 220 ευρώ για το μονοπρόσωπο μέχρι και τα 1.000 ευρώ για οικογένειες με παιδιά.
Υπενθυμίζεται ότι το μέτρο αφορά σε μηνιαία επιδότηση από 22 έως 100 ευρώ για αγορές προϊόντων κάθε είδους από σούπερ μάρκετ, λαϊκές αγορές, παντοπωλεία, κρεοπωλεία, φούρνους και ιχθυοπωλεία, την οποία αξιοποίησαν το 2023 περισσότερα από 2 εκατομμύρια ελληνικά νοικοκυριά.
Δυνητικοί δικαιούχοι ήταν ανύπαντροι/ες με εισόδημα έως και 16.000 και 24.000 ευρώ για ζευγάρια με προσαύξηση 5000 ευρώ για κάθε ανήλικο τέκνο.
Εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή αποδειχθεί μακρά και παρατεταμένη, το μέτρο δεν αποκλείεται να επανέλθει, σε μια βελτιωμένη εκδοχή του. Ταυτόχρονα, όπως και στο παρελθόν, δεν αποκλείεται να επανέλθει και το μέτρο του Fuel Pass, με τον κ. Πιερρακάκη να αφήνει ανοιχτό παράθυρο για την εκ νέου ενεργοποίησή του.
