Καθοριστικό ορόσημο για το εγχώριο πρόγραμμα υδρογονανθράκων αποτελεί η σημερινή ημέρα, καθώς με τις υπογραφές των συμβάσεων παραχώρησης των τεσσάρων θαλάσσιων οικοπέδων από το ελληνικό Δημόσιο στην κοινοπραξία Chevron - Helleniq Energy ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για την ενεργειακή στρατηγική της χώρας.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενισχύει το επενδυτικό αποτύπωμα στον εγχώριο κλάδο της έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων, με σαφή παράλληλα γεωπολιτικά οφέλη.
Η σημασία των σημερινών υπογραφών αποτυπώνεται πρωτίστως στη σημαντική διεύρυνση των θαλάσσιων περιοχών που βρίσκονται σε έρευνα. Με την προσθήκη των τεσσάρων μπλοκ, αυξάνεται θεαματικά η συνολική έκταση που βρίσκεται στο «μικροσκόπιο» για πιθανό εντοπισμό κοιτασμάτων, ενισχύοντας επομένως τις πιθανότητες ανακάλυψης αξιοποιήσιμων αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων. Συνολικά, οι περιοχές καλύπτουν περίπου 47.000 τετρ. χιλιόμετρα, σχεδόν διπλασιάζοντας τη θαλάσσια ζώνη που μελετάται.
Παράλληλα, η υπογραφή των συμβάσεων σηματοδοτεί την είσοδο ακόμη ενός αμερικανικού ενεργειακού κολοσσού στην ελληνική αγορά. Η Chevron συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας παγκοσμίως, με δραστηριότητες σε έρευνα, παραγωγή, διύλιση και εμπορία υδρογονανθράκων σε δεκάδες χώρες.
Η παρουσία της θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, τόσο λόγω της τεχνογνωσίας της σε δύσκολα γεωλογικά περιβάλλοντα, όσο και λόγω της κεφαλαιακής της ευρωστία. Πρόκειται για στοιχεία που ενισχύουν την αξιοπιστία και τη βιωσιμότητα των επενδύσεων.
Παραχώρηση σε χρόνο ρεκόρ
Τα τέσσερα οικόπεδα που περνούν πλέον στη φάση υλοποίησης του ερευνητικού προγράμματος είναι τα «Block A2», «Νότια Πελοπόννησος», «Νότια Κρήτη I» και «Νότια Κρήτη II». Η διαδικασία παραχώρησής τους ενεργοποιήθηκε μετά από εκδήλωση ενδιαφέροντος από τις Chevron και Helleniq Energy.
Η πρόσκληση για τον διεθνή διαγωνισμό δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025 στην εφημερίδα της Ε.Ε., ενώ η κατάθεση προσφορών ολοκληρώθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου. Η κοινοπραξία Chevron – Helleniq Energy ήταν η μοναδική συμμετέχουσα, η οποία ανακηρύχθηκε προτιμητέος επενδυτής στα τέλη Οκτωβρίου από το ΥΠΕΝ, έπειτα από την εισήγηση της ΕΔΕΥΕΠ, αρμόδιας αρχής.
Με βάση τα παραπάνω, η σημερινή υπογραφή ουσιαστικά ολοκληρώνει σε χρόνο-ρεκόρ για τα ελληνικά δεδομένα την επισημοποίηση της παραχώρησης, γεγονός που καταδεικνύει την επιτάχυνση των διαδικασιών.
Το επόμενο στοίχημα: τα 2D σεισμικά
Το αμέσως επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η έναρξη της συγκέντρωσης δισδιάστατων σεισμικών δεδομένων. Όπως έχει επισημαίνει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, η εκκίνηση των σχετικών εργασιών προγραμματίζεται μέχρι το τέλος του 2026.
Αντίστοιχος χρονικός ορίζοντας αποτυπώνεται και στο Ενιαίο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής 2026, όπου προβλέπεται ότι το τέταρτο τρίμηνο του έτους θα εγκριθεί το Περιβαλλοντικό Σχέδιο Δράσης για τη διενέργεια των θαλάσσιων σεισμικών ερευνών στις συγκεκριμένες παραχωρήσεις.
Σε επίπεδο υλοποίησης, οι σεισμικές έρευνες αποτελούν την πρώτη φάση του πολυετούς ερευνητικού προγράμματος. Η πρώτη φάση συνήθως διαρκεί περίπου τρία χρόνια και περιλαμβάνει την πρόσκτηση 2D σεισμικών δεδομένων, με το επόμενο βήμα (το οποίο έχει συρρικνωθεί στα δύο χρόνια) να αφορά την ανάκτηση 3D σεισμικών μετρήσεων.
Η απόφαση για «τρυπάνι»
Όπως έχει γράψει το Insider.gr, από τα 3D σεισμικά δεδομένα η κοινοπραξία θα μπορεί πλέον να έχει πλήρη εικόνα αν υπάρχουν υποψήφιοι «στόχοι» (δηλαδή γεωλογικές δομές) που συγκεντρώνουν πιθανότητες να περιλαμβάνουν αξιοποιήσιμες ποσότητες ορυκτού πλούτου. Αν προκύψουν τέτοια ευρήματα, τότε τελεσίδικη απάντηση θα δώσουν οι ερευνητικές γεωτρήσεις, που θα αποφασίσει το κοινοπρακτικό σχήμα να πραγματοποιήσει. Επομένως, θα περάσει στην τρίτη φάση, η οποία θα διαρκέσει έως δύο χρόνια.
Από το παραπάνω επίσημο χρονοδιάγραμμα, προκύπτει πως η απόφαση για το αν θα «μπει τρυπάνι» ή όχι θα κριθεί σε μία 5ετία από σήμερα, δηλαδή το 2031. Σύμφωνα ωστόσο με αναλυτές του κλάδου, είναι πολύ πιθανό οι εταιρείες να είναι έτοιμες να λάβουν τις αποφάσεις τους όχι αργότερα από μία 3ετία από σήμερα, δηλαδή το 2029.
Με τους ίδιους ειδικούς, πρακτικά αυτό θα γίνει με την επίσπευση των πρώτων δύο φάσεων, δηλαδή την πρόσκτηση 2D και 3D δεδομένων, συρρικνώνοντας έτσι το χρονικό «παράθυρο» των 6 ετών που προβλέπουν οι συμβάσεις.
Ο λόγος είναι πως οι εταιρείες δεν θέλουν να ολοκληρώνουν γρήγορα το αρχικό «σκανάρισμα» των περιοχών που τους παραχωρούνται, ώστε να διατηρούν στο χαρτοφυλάκιό τους μόνο περιοχές οι οποίες είναι «ώριμες» για ερευνητικές γεωτρήσεις και, ακόμη περισσότερο, που είναι έτοιμες να περάσουν στην παραγωγή υδρογονανθράκων.
Κρίσιμα γεωπολιτικά οφέλη
Πέρα από την καθαρά ενεργειακή διάσταση, η επισημοποίηση των παραχωρήσεων έχει και έντονη γεωπολιτική διάσταση. Ο λόγος είναι πως τα δύο μπλοκ νότια της Κρήτης έχουν χαραχθεί υιοθετώντας την αρχή της μέσης γραμμής με τη Λιβύη, ακυρώνοντας στην πράξη το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επομένως, η εμπλοκή ενός σημαντικού αμερικανικού «παίκτη» μειώνει κατακόρυφα τις πιθανότητες οι αμφισβητήσεις σε διπλωματικό επίπεδο να μεταφερθούν επί του πεδίου. Με άλλα λόγια, καθιστά απίθανο η Τουρκία να επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις έρευνες, όπως για παράδειγμα κάνει στην περίπτωση της διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου. Πόσο περισσότερο όταν η Chevron έχει προχωρήσει σε συμφωνία με την Τουρκία για κοινές έρευνες υδρογονανθράκων.
Σε κάθε περίπτωση, η πρακτική των παρεμποδίσεων δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ από την Άγκυρα, όποτε εμπλέκονται αμερικανικές εταιρείες. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Τεμαχίου 10 στην Κύπρο, για το οποίο η Άγκυρα είχε εγείρει αιτιάσεις πως παράνομα έχει συμπεριλάβει η Λευκωσία στην Κυπριακή ΑΟΖ. Ωστόσο, στις έρευνες που έχει κάνει η ExxonMobil (και οι οποίες οδήγησαν στο εντοπισμό του κοιτάσματος «Pegasus-1») δεν έχει υπάρξει κάποιου είδους παρέμβαση από την Άγκυρα.
Ανεξερεύνητες περιοχές
Τα συγκεκριμένα μπλοκ συγκαταλέγονται στις ανεξερεύνητες ζώνες (frontier), κάτι που σημαίνει πως θεωρούνται «υψηλού ρίσκου και υψηλού δυνητικού κέρδους». Στις προκλήσεις εξερεύνησής τους προστίθεται και το μεγάλο βάθος που επικρατεί στις συγκεκριμένες ζώνες.
Όπως είναι φυσικό, αυτό σημαίνει αυξημένο κόστος για τις παραχωρησιούχες εταιρείες. Είναι ενδεικτικό ότι μία ερευνητική γεώτρηση π.χ. νοτίως της Κρήτης αγγίζει τα 80-120 εκατ. Ευρώ.
Ωστόσο, το ρίσκο αυτό θα αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη, στην περίπτωση που εντοπιστούν αξιοποιήσιμα κοιτάσματα. Ρίσκο στο οποίο πάντως, όπως προαναφέρθηκε, θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν ελάχιστοι ενεργειακοί κολοσσοί, του διαμετρήματος της Chevron.
Αναβάθμιση του εγχώριου προγράμματος
Το εγχώριο πρόγραμμα υδρογονανθράκων ενισχύεται περαιτέρω από τις παράλληλες εξελίξεις στο Ιόνιο. Η πρόσφατη απόφαση της ExxonMobil να εισέλθει στο Block 2 του Ιονίου, στο οποίο συμμετέχουν Energean και Helleniq Energy, ανεβάζει το επίπεδο του επενδυτικού ενδιαφέροντος.
Στο συγκεκριμένο πρότζεκτ, προγραμματίζεται ερευνητική γεώτρηση στις αρχές του επόμενου έτους, με στόχο την αξιοποίηση του γεωτρύπανου της Saipem, το οποίο έχει ήδη δεσμευθεί για παραγωγικές γεωτρήσεις στο κοίτασμα Katlan στο Ισραήλ, για λογαριασμό της Energean. Η ύπαρξη option για επιπλέον γεωτρήσεις δημιουργεί παράθυρο αξιοποίησης του εξοπλισμού και για ερευνητική γεώτρηση στο Block 2.
