Μετά τις γιορτές, είναι σύνηθες να κυκλοφορούν προτάσεις αποτοξίνωσης από την πολυφαγία. Οι περισσότερες από αυτές, προτείνουν άφθονα λαχανικά και φρούτα. Η προφανής ερώτηση είναι: εσείς που συστήνετε τέτοιες λύσεις, πόσο καιρό έχετε να περάσετε από μανάβικο; Διότι εαν είχατε περάσει πρόσφατα, είτε θα προτείνατε κάτι διαφορετικό, είτε θα συμπονούσατε με τον μέσο καταναλωτή που ψάχνει τρόπο να χάσει τα κιλά των εορτών.
Το δείχνουν άλλωστε και οι δείκτες του τιμάριθμου, τα φρέσκα έχουν αυξηθεί σημαντικά. Βέβαια, τα... χλιαρά ποσοστά αυξήσεων που εμφανίζονται στον δημοσιευμένο τιμάριθμο και αφορούν τις τιμές των φρέσκων, δεν έχουν καμία σχέση με τις τιμές στο ράφι. Αυτό είναι ένα στατιστικό παράδοξο, το οποίο μας ξεπερνά. Επειδή η καλύτερη απόδειξη είναι η πραγματικότητα της αγοράς, αναλύσαμε τις τιμές χονδρικής της Κεντρικής Λαχαναγοράς Αθηνών, οι οποίες αποτελούν οδηγό και για τις συμφωνίες που κλείνονται μεταξύ μεγάλων αγοραστών και παραγωγών και κατά συνέπεια είναι η βάση για τη διαμόρφωση των τιμών λιανικής.
Συγκρίναμε τις δημοσιευμένες τιμές χονδρικής (προ ΦΠΑ) της 29ης Ιανουαρίου 2026 με τις αντίστοιχες της 29ης Δεκεμβρίου 2025 (ένα μήνα νωρίτερα) αλλά και αυτές της 29ης Ιανουαρίου 2025 (ένα χρόνο νωρίτερα) και ιδού τα αποτελέσματα:
Συμπέρασμα πρώτο: δεν υπάρχει πρακτικά κανένα είδος, η τιμή του οποίου να μειώθηκε τον τελευταίο μήνα, ενώ είναι ελάχιστα αυτά με μειωμένη τιμή μέσα στο χρόνο.
Συμπέρασμα δεύτερο: αυξήσεις της τάξης του 170% ή του 45% ή του 33% σε ένα μήνα, χωρίς να έχει μεσολαβήσει κάτι έκτακτο (πχ παγωνιά) ή της τάξης του 237% ή του 154% σε ένα χρόνο, παραπέμπει σε αγορά (από το χωράφι στο ράφι) μη ανεπτυγμένης χώρας. Μπορεί να ενοχλεί ο χαρακτηρισμός, αλλά δυστυχώς η πραγματικότητα είναι αυτή.
Πού οφείλονται οι τρομακτικές αυξήσεις
Η εγκατάλειψη της παραγωγής είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Οι παραγωγοί φρέσκων λαχανικών, αδυνατούν να ανταποκριθούν στις υφιστάμενες ανάγκες της αγοράς, ακόμη και όταν οι τιμές είναι πολύ υψηλές. Διότι δεν θα βρεθεί εύκολα παραγωγός να ισχυριστεί οτι 2,7 ευρώ το κιλό χονδρική τα κολοκύθια ή 1,3 το ζευγάρι τα αγγούρια είναι τιμές που δεν βγαίνουν. Το πρόβλημα είναι οτι οι παραγωγοί, είτε δεν θέλουν, είτε δεν μπορούν να καλλιεργήσουν τα είδη που καλλιεργούσαν στο πρόσφατο παρελθόν.
Γιατί αυτά; Διότι όταν το κόστος παραγωγής στα κηπευτικά βρίσκεται συχνά πάνω από ορισμένες χιλιάδες ευρώ το στρέμμα, χρειάζεται να δεσμεύσεις σημαντικό κεφάλαιο για να καλλιεργήσεις σε επιχειρηματική βάση (δηλαδή μια αξιόλογη έκταση). Εάν δεν το έχεις το κεφάλαιο, σήμερα που και εταιρείες εφοδίων φροντίζουν να ελαττώσουν τα ανοίγματα και να μειώσουν τις πιστώσεις, είναι δύσκολο να το βρεις. Εάν πάλι το έχεις, σκέφτεσαι γιατί να ρίξω 50 ή 150.000 ευρώ σε καλλιεργητικά έξοδα, να παράξω κάτι που πρώτον, με το πλήθος των καλλιεργητικών προβλημάτων (ασθένειες, εχθροί, νερό) δεν ξέρω ούτε πόσα κιλά θα βγάλω το στρέμμα, δεύτερο, ούτε εάν θα βρω τους εργάτες που χρειάζομαι να τα μαζέψω και τρίτον δεν έχω καμία διασφάλιση ότι οι τιμές που θα πουλήσω θα είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα. Η πραγματική συμβολαιακή γεωργία, είναι μια διέξοδος.
Άρα η επιλογή «ας κρατήσω τα χρήματά μου κι ας βρει αλλού η αγορά αγγούρια και κολοκύθια» εμφανίζεται πολύ δελεαστική για τον παραγωγό. Διαφορετικές εκφάνσεις της συμπεριφοράς αυτής, είναι να καλλιεργήσω τα μισά ή ένα μέρος από αυτά που καλλιεργούσα, διασπείροντας το ρίσκο. Η συνολική προσφορά όμως θα είναι μειωμένη
Νέα κόστη για τους παραγωγούς
Σε όσα έχουμε κατά καιρούς επισημάνει για το κόστος παραγωγής, την έλλειψη εργατικών και άλλων προβλημάτων της πρωτογενούς παραγωγής, θα πρέπει τώρα να προσθέσουμε και το θέμα του χρηματοοικονομικού, είτε με την μειωμένη πίστωση, είτε με το αυξημένο κόστος χρήματος, είτε με το ρίσκο της μη απορρόφησης από την αγορά λόγω μη διαθέσιμου εισοδήματος απο τους καταναλωτές. Δηλαδή, εάν η δική σου παραγωγή φθάσει στην αγορά στις 22 του μήνα και, όπως μας πληροφορούν έρευνες, τα χρήματα του μήνα έχουν τελειώσει, θα πρέπει να περιμένεις 3 ή 4 ημέρες να επανακάμψει η ζήτηση με τις νέες καταβολές.
Μη ξεχνάτε όμως ότι μιλάμε για νωπά προϊόντα με γρήγορα επιδεινούμενη εμφάνιση στο ράφι.
Δηλαδή, χωρίς στην ουσία να έχει λυθεί κανένα πρόβλημα του κλάδου, προστέθηκαν και καινούργια! Ίσως προσέξατε, ότι στα πρόσφατα μπλόκα, η συζήτηση δεν περιστράφηκε καθόλου γύρω από τα φρέσκα λαχανικά. Οι παραγωγοί που παράγουν για τις τοπικές τους αγορές, κουτσά στραβά τα φέρνουν βόλτα, αφού εισπράττουν συνεχώς χρήματα, πολλά από τα οποία με αδιαφάνεια. Οι υπόλοιποι, έχουν στραφεί σε επιχειρηματικές μορφές εκμετάλλευσης, αγοράζοντας πολύ ακριβά εξειδικευμένα εργαλεία, ακριβά τρακτέρ, πολλές χημικές εισροές. Η συνέχεια θα δείξει, εάν οι επιλογές αυτές δικαιωθούν ή όχι.
Πώς λαμβάνουν αποφάσεις για τις καλλιέργειες οι παραγωγοί
Πάντως, έχουμε λίγα σχετικά παραδείγματα από το παρελθόν να τα επιδείξουμε ως επιτυχημένα και δυστυχώς αρκετά ώς αρνητικά. Αυτό δεν συνεπάγεται οτι κάθε νέα κίνηση στον χώρο είναι καταδικασμένη, αλλά αναδεικνύει το μεγάλο θέμα των ακατάλληλων, περίπλοκων και αναποτελεσματικών δομών που χρόνια τώρα κινείται όλο το κύκλωμα της παραγωγής φρέσκων λαχανικών από το χωράφι στο ράφι. Αλλά και της περιορισμένης τεχνογνωσίας και εμπειρίας διαχείρισης μεγάλων και απαιτητικών συνεργασιών.
Να μην παραβλέψουμε την ανυπαρξία έγκαιρης και έγκυρης πληροφόρησης σχετικά με τις εκτάσεις που φυτεύονται με λαχανικά. Σήμερα,οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση τα περυσινά δεδομένα καθώς και τυχόν φήμες και εκτιμήσεις που πέφτουν στην αντίληψη του παραγωγού. «Μπήκαν πολλές τομάτες φέτος στα Τρίκαλα» ή έγινε ζημιά στα μαρούλια στον Μαραθώνα, δεν λέει απολύτως τίποτα σε μια σύγχρονη αγροτική οικονομία!!!
Απολύτως αναγκαίες οι κινήσεις εκσυγχρονισμού από τους παραγωγούς, αλλά χρειάζονται και αντίστοιχες κινήσεις από μεταφορές, διανομές, επεξεργασία, συσκευασία, πώληση, εστίαση για να φτάσει το προιόν σε λογικές τιμές στον καταναλωτή. Απολύτως αναγκαίες είναι επίσης οι δράσεις της πολιτείας να φτιάξει σωστούς αγροτικούς δρόμους, να κάνει αναδασμούς ώστε να μην χάνεται χρόνος και να ταλαιπωρούνται τα προϊόντα από χωράφι σε χωράφι, να παράσχει μακροχρόνιες και έγκυρες μετεωρολογικές προβλέψεις, να διαθέσει ένα ελάχιστο τεχνικής και τεχνολογικής υποστήριξης προς τους παραγωγούς, να επιβλέπει τους όρους του παιγνιδιού και κυρίως όταν οι τιμές υποχωρούν σε καταστρεπτικά για τους παραγωγούς επίπεδα.
Τιμές ασφαλείας έναντι ακραίων διακυμάνσεων
Αυτό το τελευταίο είναι αυτό που στην ουσία ζητούσαν οι αγρότες στα μπλόκα, λέγοντας τιμές ασφαλείας για τα προιόντα μας. Η Κυβέρνηση, δεν συζήτησε καν το αίτημα αυτό, ως αντιβαίνον στο Κοινοτικό κεκτημένο. Τυπικά σωστό. Αλλά να που τώρα το πρόβλημα επανέρχεται δριμύτερο από το παράθυρο: είναι προφανές οτι ο υψηλός πληθωρισμός δεν πρόκειται να υποχωρήσει, εαν οι τιμές των φρέσκων τροφίμων δεν μειωθούν. Οχι να αυξηθούν με ηπιότερο ρυθμό, αλλά να μειωθούν σε επίπεδα που να μπορεί ο κόσμος να τα αγοράζει. Διότι τιμές 3 ευρώ για τα κολοκύθια, 3,5 ευρώ για το μπρόκολο, 1+ ευρώ για το τεμάχιο το αγγούρι, δεν είναι τιμές για κατανάλωση…
Να λοιπόν που το αγροτικό πρόβλημα επανέρχεται δριμύτερο και απασχολεί το σύνολο της οικονομίας της χώρας, μέσω του υψηλού πληθωρισμού άμεσα, αλλά και της συρρίκνωσης της κατανάλωσης στο μέλλον. Διότι εαν σου φεύγουν τα χρήματα στα ζαρζαβατικά, τα οποία δεν μπορείς να τα ελαττώσεις κάτω από ένα όριο, τι να περισσέψει για τις υπόλοιπες δραστηριότητες της ζωής;
Σε λίγες είναι γεγονός, συζητήσεις με παραγωγούς λαχανικών και τοπικούς γεωπόνους, δεν διαγνώσαμε καμία πρόθεση αύξησης της καλλιεργούμενης με λαχανικά έκτασης. Οι πρώτοι φοβούνται να αναλάβουν μόνοι τους το υψηλό ρίσκο της επέκτασης καλλιέργειας, οι δεύτεροι δεν είναι διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν μεγάλα ανοίγματα. Απο την άλλοι περιμένουμε ελαφρώς περισσότερους τουρίστες για το καλοκαίρι που θα θέλουν να φάνε Greek salad. Ωραία θα πείτε, ας φέρουμε από το εξωτερικό τομάτες και πιπεριές. Αυτό δεν σημαίνει οτι θα φθάσουν σε ικανοποιητικές τιμές, αφού οι εγχώριες θα γίνονται ανάρπαστες ως λιγοστές και μετά θα πάει χαμένη όλη η προσπάθεια για την ανάπτυξη Ελληνικής ταυτότητας στα διατροφικά μας προιόντα.
Και μετά θα διαμαρτύρονται οι εστιάτορες οτι δεν μένει τίποτα στο ταμείο…
Πολλά τα προβλήματα που συσσωρεύτηκαν και η διάθεση των συντελεστών για λύση ακόμη μικρότερη...
