Χιλιάδες δορυφόροι περιφέρονται γύρω από τη Γη και, όταν ολοκληρώνεται η ζωή τους, δεν εξαφανίζονται. Το ίδιο ισχύει και για τους πυραύλους που τους έθεσαν σε τροχιά. Αυτή την εβδομάδα, ένα χρησιμοποιημένο ανώτερο στάδιο πυραύλου Falcon 9 της SpaceX συνετρίβη στη Σελήνη, περισσότερο από έναν χρόνο αφότου είχε εγκαταλειφθεί σε ανεξέλεγκτη τροχιά μετά από μια σεληνιακή αποστολή.
Πιο κοντά στη Γη, ανενεργοί δορυφόροι, χρησιμοποιημένα τμήματα πυραύλων και άλλα διαστημικά συντρίμμια μπορούν να παραμείνουν σε τροχιά για χρόνια, επιβαρύνοντας ένα ολοένα πιο κορεσμένο περιβάλλον και αυξάνοντας τον κίνδυνο συγκρούσεων.
Τώρα, ένας αυξανόμενος αριθμός εταιρειών στοιχηματίζει ότι η απομάκρυνση αυτών των «σκουπιδιών» από την τροχιά - αλλά και η συντήρηση των δορυφόρων πριν μετατραπούν σε διαστημικά απόβλητα - μπορεί να εξελιχθεί σε μια αυτόνομη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Οι διαστημικές υποδομές έχουν γίνει θεμελιώδεις για την παγκόσμια οικονομία και είναι κρίσιμες για τα πάντα, από τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές και την πλοήγηση μέσω GPS έως την πρόγνωση του καιρού και την παρακολούθηση πυραύλων.
«Το Διάστημα είναι παγκόσμιο κοινό αγαθό και το γεμίζουμε με σκουπίδια», δήλωσε στο CNBC ο Andrew Faiola, αντιπρόεδρος εμπορικής ανάπτυξης της εισηγμένης στο Τόκιο εταιρείας διαστημικών υπηρεσιών Astroscale. «Πρέπει να το καθαρίσουμε. Υπάρχουν συνέπειες όταν αντιμετωπίζουμε το Διάστημα σαν κάτι αναλώσιμο».
Ένα πρόβλημα που διογκώνεται εκθετικά
Ένας διαδραστικός χάρτης που ανέπτυξαν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν δείχνει σε πραγματικό χρόνο τη συμφόρηση στη χαμηλή γήινη τροχιά, όπου οι δορυφόροι συνυπάρχουν με συντρίμμια από δεκαετίες διαστημικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών και πρώην σοβιετικών πυραύλων και δορυφόρων.
Την ίδια ώρα, η OrbitRadar παρακολουθεί σχεδόν 30.000 αντικείμενα στο Διάστημα. Από αυτά, περίπου 18.500 είναι ενεργοί δορυφόροι, ενώ τα υπόλοιπα είναι θραύσματα ή χρησιμοποιημένα τμήματα πυραύλων.
Ο Faiola παρομοίασε μια σύγκρουση στο Διάστημα με χειροβομβίδα που χτυπά ένα αυτοκίνητο: δημιουργείται ένα σύννεφο θραυσμάτων, τα οποία ακολουθούν απρόβλεπτες τροχιές - μερικές φορές είναι τόσο μικρά ώστε δεν μπορούν να εντοπιστούν από τη Γη, γεγονός που καθιστά δύσκολη την αποφυγή τους.
Ακόμη και μικροσκοπικά θραύσματα που κινούνται με ταχύτητα χιλιάδων μιλίων την ώρα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε δορυφόρους ή, ακόμη χειρότερα, να διαπεράσουν τις διαστημικές στολές αστροναυτών που εργάζονται έξω από τα διαστημόπλοιά τους.
Ακόμη και αν δεν εκτοξευόταν κανένας νέος δορυφόρος, η ποσότητα των διαστημικών αποβλήτων σε τροχιά θα συνέχιζε να αυξάνεται, επειδή τα αντικείμενα διασπώνται ταχύτερα από όσο τα συντρίμμια επανεισέρχονται φυσικά στην ατμόσφαιρα, δήλωσε ο Tim Flohrer, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος για τα διαστημικά απόβλητα.
Προειδοποίησε ότι αυτό θα μπορούσε να καταστήσει «ορισμένες τροχιές μη αξιοποιήσιμες».
Οι ενεργοί δορυφόροι πρέπει ήδη να πραγματοποιούν ολοένα περισσότερους ελιγμούς αποφυγής συγκρούσεων, ώστε να αποφεύγουν άλλους δορυφόρους και θραύσματα διαστημικών αποβλήτων, πρόσθεσε, επισημαίνοντας αρκετές αποστολές απομάκρυνσης συντριμμιών και επισκευής σε τροχιά που υποστηρίζει ο ESA.
Το επιχειρηματικό μοντέλο
Η Astroscale αναπτύσσει διαστημόπλοια για την απομάκρυνση συντριμμιών και άλλες υπηρεσίες σε τροχιά.
«Αυτό σημαίνει ότι κατασκευάζουμε διαστημόπλοια σχεδιασμένα να είναι εξαιρετικά ευέλικτα και να μπορούν να επιχειρούν με ασφάλεια γύρω από άλλα διαστημόπλοια σε τροχιά», δήλωσε ο Faiola.
Η εταιρεία είναι μία από τις λίγες εμπορικές επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να προσδεθούν σε άλλο διαστημόπλοιο σε τροχιά, χρησιμοποιώντας σύστημα μαγνητικής σύλληψης.
Πρόκειται για εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, καθώς τα αντικείμενα στη χαμηλή γήινη τροχιά κινούνται με ταχύτητα 7-8 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο — ταχύτερα από μια σφαίρα — και μπορεί να περιστρέφονται ανεξέλεγκτα.
Η Astroscale βλέπει επίσης αυξανόμενη ζήτηση από τον αμυντικό τομέα, όπου η τεχνολογία της θα μπορούσε να έχει στρατιωτικές εφαρμογές, σύμφωνα με τον Faiola.
Η εταιρεία κατέγραψε αύξηση εσόδων 142% κατά το οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο και δημιουργεί ένα σημαντικό βιβλίο παραγγελιών. Ωστόσο, εξακολουθεί να καταναλώνει μετρητά και να καταγράφει μεγάλες λειτουργικές ζημιές. Σημαντικό μέρος των εσόδων από τα έργα της εξακολουθεί να προέρχεται από κρατικές επιχορηγήσεις.
Πρόκειται ακόμη για μια νέα αγορά υψηλής τεχνολογίας, γι’ αυτό τα αρχικά συμβόλαια προέρχονται κυρίως από διαστημικές υπηρεσίες και κυβερνήσεις. Αυτές, σύμφωνα με τον Faiola, θα πρέπει πρώτα να αποδείξουν στον ιδιωτικό τομέα ότι πρόκειται για βιώσιμη επιχειρηματική δραστηριότητα.
«Στο μέλλον, αναμένουμε ότι αυτές οι υπηρεσίες θα πληρώνονται από τους ίδιους τους διαχειριστές των σμηνών των δορυφόρων».
Η ClearSpace βλέπει μια πολύ μεγαλύτερη αγορά πέρα από τα διαστημικά «σκουπίδια»
Η λουξεμβουργιανή startup ClearSpace, εν τω μεταξύ, θεωρεί ότι η απομάκρυνση διαστημικών αποβλήτων αποτελεί μέρος μιας δυνητικά πολύ μεγαλύτερης αγοράς, που θα περιλαμβάνει την επιθεώρηση, την επισκευή και τη συντήρηση διαστημοπλοίων σε τροχιά.
«Ουσιαστικά, δημιουργούμε το επίπεδο υπηρεσιών συντήρησης για τις διαστημικές υποδομές», δήλωσε στο CNBC ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της ClearSpace, Luc Piguet.
Σύγκρινε τις ευκαιρίες στην ευρύτερη αγορά διαστημικών υπηρεσιών με τις βιομηχανίες συντήρησης που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τους αυτοκινητοδρόμους, τη ναυτιλία και τις αερομεταφορές. Χωρίς υπηρεσίες συντήρησης, είπε ο Piguet, οι αυτοκινητόδρομοι «θα ήταν γεμάτοι εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα». Το Διάστημα, υποστήριξε, θα χρειάζεται ολοένα περισσότερο αντίστοιχες υποδομές.
Με την υποστήριξη ευρωπαϊκών και εθνικών διαστημικών οργανισμών, η εταιρεία έχει αναπτύξει έναν δορυφόρο με έναν «βραχίονα» που μπορεί να συλλαμβάνει διαστημικά συντρίμμια και είτε να τα φέρνει πίσω στη Γη είτε να τα μετακινεί σε υψηλότερη τροχιά, στη λεγόμενη «διαστημική νεκρόπολη», όπου είναι λιγότερο πιθανό να συγκρουστούν με άλλα αντικείμενα.
Η ClearSpace άντλησε 26 εκατ. ευρώ (30 εκατ. δολάρια) το 2023 και σχεδιάζει έναν νέο γύρο χρηματοδότησης αργότερα φέτος.
Παρότι η χρηματοδότηση εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, οι επενδυτές έχουν γίνει πολύ πιο εξοικειωμένοι με τη διαστημική βιομηχανία τα τελευταία χρόνια. Έχουν πλέον ξεπεράσει τις βασικές ερωτήσεις για το πώς λειτουργούν οι δορυφόροι και εξετάζουν λεπτομερώς τις αλυσίδες εφοδιασμού και τους χρόνους παράδοσης, δήλωσε ο Piguet.
«Πριν από τρία χρόνια, όταν συζητούσαμε με επενδυτές για το Διάστημα, η πρώτη ερώτηση ήταν: “Πώς φτάνετε σε τροχιά; Πώς λειτουργεί;”». Σήμερα, πολλοί επενδυτές έχουν ήδη επενδύσει σε εταιρείες όπως η SpaceX και η Rocket Lab και «κάνουν τις σωστές ερωτήσεις», πρόσθεσε.
Παράλληλα, οι αμυντικές επενδύσεις στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της διαστημικής άμυνας, έχουν επιταχυνθεί δραματικά λόγω της σημερινής γεωπολιτικής κατάστασης, καθιστώντας τη συγκυρία «εξαιρετική», πρόσθεσε ο Piguet.
Η πολιτική του Διαστήματος
Το ποιος είναι υπεύθυνος για την απομάκρυνση εγκαταλελειμμένου εξοπλισμού από το Διάστημα παραμένει ένα νομικό γκρίζο σημείο.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) έχει τονίσει ότι δεν είναι ρυθμιστική αρχή και μπορεί να επιβάλλει κανόνες για τον περιορισμό των διαστημικών αποβλήτων μόνο στις δικές του αποστολές.
«Τα διαστημικά απόβλητα αποτελούν ένα κλασικό δίλημμα “τραγωδίας των κοινών” και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω παγκόσμιας συνεργασίας», αναφέρει ο οργανισμός.
Ο Flohrer δήλωσε ότι η συμμόρφωση με τα πρότυπα για τα διαστημικά απόβλητα βελτιώνεται σταδιακά, ιδιαίτερα μεταξύ των εμπορικών φορέων, αλλά όχι αρκετά γρήγορα ώστε να σταματήσει η αύξηση των σκουπιδιών σε τροχιά.
Ο Faiola υποστήριξε ότι η θέσπιση κανονιστικού πλαισίου από μόνη της μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία της αγοράς για την απομάκρυνση των διαστημικών αποβλήτων.
«Κανείς δεν αμφισβητεί ότι πρέπει να παροπλίζουμε τους πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας όταν φτάνουν στο τέλος της ζωής τους», είπε. «Οι εταιρείες που αναλαμβάνουν αυτή τη δουλειά το κάνουν επειδή υπάρχουν κανονισμοί που ορίζουν ότι πρέπει να το κάνουν».
«Χρειαζόμαστε οι κανονισμοί να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες και τότε όλα αυτά θα αρχίσουν να βγάζουν νόημα», κατέληξε.
