Καλύτερη από τους στόχους ήταν η εκτέλεση του Κρατικού Προϋπολογισμού κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, κυρίως λόγω της υπεραπόδοσης των εσόδων, σημειώνει η Eurobank Research στο τελευταίο τεύχος του δελτίου «7 Ημέρες Οικονομία», μία εξέλιξη που ενισχύει το δημοσιονομικό περιθώριο ασφαλείας, χωρίς όμως να αναιρεί την ανάγκη διατήρησης συνετής πολιτικής σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων είναι πιθανότερο να διατηρηθεί παρά να χαθεί έως το τέλος του έτους, βελτιώνοντας αντίστοιχα το πρωτογενές και το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με το δελτίο της τράπεζας, με τίτλο «Κρατικός Προϋπολογισμός 2026: Υπεραπόδοση εσόδων, δημοσιονομική σταθερότητα και ανάγκη συνέχισης της συνετής πολιτικής», για την περίοδο Ιανουαρίου–Ιουνίου 2026, ο Κρατικός Προϋπολογισμός (ΚΠ), σε τροποποιημένη ταμειακή βάση, παρουσίασε σημαντικά καλύτερο συνολικό και πρωτογενές αποτέλεσμα σε σχέση με τους αντίστοιχους στόχους του Προϋπολογισμού 2026. Ειδικότερα, το ισοζύγιο του ΚΠ κατέγραψε έλλειμμα €0,93 δισεκ., έναντι στόχου για έλλειμμα €3,14 δισεκ., παρουσιάζοντας βελτίωση κατά €2,21 δισεκ. Το πρωτογενές αποτέλεσμα διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα €4,49 δισεκ., έναντι στόχου €1,95 δισεκ. και πλεονάσματος €4,52 δισεκ. την αντίστοιχη περίοδο του 2025, σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Σχήμα 1: Εκτέλεση Κρατικού Προϋπολογισμού: Έσοδα, Δαπάνες, Συνολικό και Πρωτογενές Δημοσιονομικό Ισοζύγιο (€ δισεκ., Ιουν. 2026, Στόχοι & Πραγματοποιήσεις)
Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών, Eurobank Research.
Η καλύτερη από τον στόχο εκτέλεση αντανακλά τόσο την υπεραπόδοση των καθαρών εσόδων όσο και τη χαμηλότερη από τον στόχο εκτέλεση των δαπανών. Ωστόσο, σημαντικό μέρος της ονομαστικής υπέρβασης του πρωτογενούς αποτελέσματος συνδέεται με ετεροχρονισμούς πληρωμών και με έσοδα που καταγράφονται διαφορετικά σε δημοσιονομικούς όρους.
Αναλυτικότερα, για την εκτέλεση του ΚΠ κατά το Α΄ εξάμηνο 2026 (Πίνακας 1):
• Δημοσιονομικό ισοζύγιο: Το δημοσιονομικό ισοζύγιο του ΚΠ κατέγραψε έλλειμμα €0,93 δισεκ., έναντι στόχου για έλλειμμα €3,14 δισεκ. Η επίδοση ήταν επομένως καλύτερη από τον στόχο κατά €2,21 δισεκ. Σε σύγκριση με το Α΄ εξάμηνο 2025, όταν το έλλειμμα είχε διαμορφωθεί σε €0,56 δισεκ., το έλλειμμα αυξήθηκε κατά περίπου €0,37 δισεκ.
• Πρωτογενές ισοζύγιο: Το πρωτογενές αποτέλεσμα του ΚΠ διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα €4,49 δισεκ., έναντι στόχου €1,95 δισεκ., καταγράφοντας ονομαστική υπέρβαση €2,54 δισεκ. Ωστόσο, εξαιρουμένων ποσού €81 εκατ. που αφορά ετεροχρονισμό πληρωμών εξοπλιστικών προγραμμάτων, €555 εκατ. από ετεροχρονισμό πληρωμών του ΠΔΕ, €1,60 δισεκ. από ετεροχρονισμό μεταβιβαστικών πληρωμών προς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΓΚ) και €135 εκατ. από τη δεύτερη δόση του τιμήματος για την παραχώρηση άδειας λειτουργίας επιχείρησης καζίνο στο Ελληνικό, η υπέρβαση έναντι του στόχου περιορίζεται σε €171 εκατ.
• Έσοδα Κρατικού Προϋπολογισμού: Τα καθαρά έσοδα του ΚΠ ανήλθαν σε €36,01 δισεκ., υπερβαίνοντας τον στόχο των €34,93 δισεκ. κατά €1,08 δισεκ. ή 3,1%. Σε σύγκριση με το Α΄ εξάμηνο 2025, τα καθαρά έσοδα αυξήθηκαν κατά €1,63 δισεκ. ή περίπου 4,7%. Στον στόχο του Ιουνίου είχε συμπεριληφθεί είσπραξη €1,26 δισεκ. από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Από το ποσό αυτό, €884 εκατ. εισπράχθηκαν νωρίτερα, τον Απρίλιο, ενώ τα υπόλοιπα €374 εκατ. αναμένεται να εισπραχθούν εντός του 2026. Εξαιρουμένης της συγκεκριμένης απόκλισης χρονισμού, τα καθαρά έσοδα υπερέβησαν τον στόχο κατά €1,45 δισεκ. ή 4,3%.
o Φορολογικά έσοδα και φορολογική συμμόρφωση: Τα φορολογικά έσοδα διαμορφώθηκαν σε €33,82 δισεκ., έναντι στόχου €32,80 δισεκ., παρουσιάζοντας υπεραπόδοση €1,03 δισεκ. Στο ποσό αυτό, ωστόσο, περιλαμβάνονται €306 εκατ. από τη συναλλαγή παραχώρησης της Εγνατίας Οδού και €135 εκατ. από τη δεύτερη δόση του τιμήματος για την παραχώρηση άδειας λειτουργίας καζίνο στο Ελληνικό. Εξαιρουμένων αυτών των ποσών, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε €33,38 δισεκ. και υπερέβησαν τον στόχο κατά €584 εκατ. ή 1,8%. Η θετική απόκλιση των φορολογικών εσόδων συνδέεται, πέρα από την εξέλιξη της οικονομικής δραστηριότητας, της ιδιωτικής κατανάλωσης, του τουρισμού και των τιμών, και με τη σταδιακή βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης. Ενδεικτικά, το κενό συμμόρφωσης ΦΠΑ στην Ελλάδα υποχώρησε από 24,0% της θεωρητικής συνολικής υποχρέωσης ΦΠΑ το 2019 σε 11,4% το 2023 (μέσος όρος ΕΕ: 9,5%). Παρά τη σημαντική πρόοδο, παρέμενε υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος διαμορφώθηκε σε περίπου 9,5%, γεγονός που υποδηλώνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσης της συμμόρφωσης. Στη βελτίωση της ιχνηλασιμότητας των συναλλαγών συμβάλλουν η ευρύτερη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών, η διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές και τα συστήματα ERP, η ηλεκτρονική έκδοση και διαβίβαση παραστατικών μέσω του myDATA, κτλ.
o Φόρος εισοδήματος: Τα συνολικά έσοδα από τον φόρο εισοδήματος ανήλθαν σε €10,92 δισεκ., υπερβαίνοντας τον στόχο των €10,77 δισεκ. κατά €147 εκατ. ή 1,4%. Τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων διαμορφώθηκαν σε €7,73 δισεκ., έναντι στόχου €7,42 δισεκ., σημειώνοντας υπεραπόδοση €311 εκατ. Αντίθετα, τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων διαμορφώθηκαν σε €2,07 δισεκ., υπολειπόμενα του στόχου κατά €125 εκατ., ενώ οι λοιποί φόροι εισοδήματος ήταν χαμηλότεροι από τον στόχο κατά €39 εκατ.
o Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ): Τα συνολικά έσοδα από ΦΠΑ ανήλθαν σε €14,58 δισεκ. Εξαιρουμένου ποσού €306 εκατ. που συνδέεται με τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, τα έσοδα από ΦΠΑ υπερέβησαν τον στόχο κατά €573 εκατ. Η υπεραπόδοση προήλθε κυρίως από τον ΦΠΑ λοιπών προϊόντων και υπηρεσιών, τα έσοδα του οποίου ανήλθαν σε €13,28 δισεκ., έναντι στόχου €12,44 δισεκ. Αντίθετα, τα έσοδα από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης ανήλθαν σε €3,22 δισεκ. και υπολείπονταν του στόχου κατά €233 εκατ., κυρίως λόγω της χαμηλότερης επίδοσης των ΕΦΚ ενεργειακών προϊόντων.
o Φόροι ακίνητης περιουσίας: Τα έσοδα από τους φόρους ακίνητης περιουσίας ανήλθαν σε €1,69 δισεκ., υπερβαίνοντας τον στόχο κατά €46 εκατ. Ειδικότερα, τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ διαμορφώθηκαν σε €1,68 δισεκ., έναντι στόχου €1,63 δισεκ., σημειώνοντας υπεραπόδοση €44 εκατ.
• Συνολικές δαπάνες ΚΠ: Οι συνολικές δαπάνες του ΚΠ ανήλθαν σε €36,94 δισεκ., έναντι στόχου €38,07 δισεκ., και ήταν επομένως χαμηλότερες κατά €1,13 δισεκ. ή 3,0%. Σε σύγκριση με το Α΄ εξάμηνο 2025, οι συνολικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά €2,00 δισεκ. ή περίπου 5,7%. Η χαμηλότερη από τον στόχο εκτέλεση δεν συνιστά στο σύνολό της μόνιμη εξοικονόμηση. Σημαντικό μέρος της απόκλισης συνδέεται με ετεροχρονισμούς πληρωμών, και ειδικότερα με €81 εκατ. στα εξοπλιστικά προγράμματα, €555 εκατ. στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) και €1,60 δισεκ. σε μεταβιβάσεις προς φορείς της ΓΚ. Στο σκέλος του Τακτικού Προϋπολογισμού, οι πληρωμές ήταν χαμηλότερες από τον στόχο κατά €1,14 δισεκ. Αντίθετα, οι συνολικές επενδυτικές πληρωμές, οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο το ΠΔΕ όσο και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), ανήλθαν σε €5,80 δισεκ. και ήταν οριακά υψηλότερες από τον συνολικό στόχο κατά €15 εκατ. και αυξημένες κατά €745 εκατ. σε σύγκριση με το Α΄ εξάμηνο 2025.
• ΠΔΕ: Τα συνολικά έσοδα του ΠΔΕ ανήλθαν σε €2,76 δισεκ., υπερβαίνοντας τον στόχο των €2,66 δισεκ. κατά €102 εκατ. Οι δαπάνες του ΠΔΕ διαμορφώθηκαν σε €3,30 δισεκ., έναντι στόχου €3,86 δισεκ., και ήταν χαμηλότερες κατά €555 εκατ. ή 14,4%. Σύμφωνα με το Υπουργείο, η απόκλιση οφείλεται σε ετεροχρονισμό πληρωμών και συνεπώς δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως μόνιμη μείωση της ετήσιας επενδυτικής δαπάνης. Ως αποτέλεσμα, το ισοζύγιο του ΠΔΕ ήταν ελλειμματικό κατά περίπου €0,55 δισεκ., έναντι προβλεπόμενου ελλείμματος περίπου €1,20 δισεκ. Η μικρότερη από τον στόχο ταμειακή επιβάρυνση οφείλεται κυρίως στον ετεροχρονισμό των πληρωμών.
• ΤΑΑ: Τα έσοδα από το ΤΑΑ ανήλθαν σε €884 εκατ., έναντι στόχου €1,26 δισεκ. Η απόκλιση των €374 εκατ. αντανακλά χρονική μετατόπιση της είσπραξης και όχι απώλεια εσόδων, καθώς το σχετικό ποσό αναμένεται να εισπραχθεί εντός του 2026. Οι δαπάνες του ΤΑΑ διαμορφώθηκαν σε €2,49 δισεκ., υπερβαίνοντας τον στόχο των €1,92 δισεκ. κατά €569 εκατ. ή 29,6%. Το ισοζύγιο του ΤΑΑ ήταν συνεπώς ελλειμματικό κατά περίπου €1,61 δισεκ., έναντι προβλεπόμενου ελλείμματος περίπου €0,67 δισεκ. Η υψηλότερη από τον στόχο εκτέλεση των δαπανών του ΤΑΑ αντιστάθμισε σε μεγάλο βαθμό τη χαμηλότερη εκτέλεση των πληρωμών του ΠΔΕ. Για τον λόγο αυτό, το σύνολο των επενδυτικών δαπανών του ΚΠ διαμορφώθηκε ελαφρώς υψηλότερα από τον συνολικό στόχο του εξαμήνου.
Προσομοίωση της ετήσιας απόκλισης των φορολογικών εσόδων
Η καλύτερη του αναμενομένου πορεία των φορολογικών εσόδων στο πρώτο εξάμηνο δημιουργεί ένα δημοσιονομικό περιθώριο ασφαλείας για το 2026. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν η υπεραπόδοση αυτή θα διατηρηθεί μέχρι το τέλος του έτους ή αν θα περιοριστεί κατά το δεύτερο εξάμηνο.
Για να διερευνηθεί το ερώτημα, πραγματοποιήθηκε άσκηση προσομοίωσης με βάση την ιστορική εξέλιξη των φορολογικών εσόδων την περίοδο 2015–2025. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η θετική απόκλιση του πρώτου εξαμήνου είναι πιθανότερο να διατηρηθεί παρά να αντιστραφεί. Η εκτιμώμενη πιθανότητα θετικής ετήσιας υπεραπόδοσης διαμορφώνεται περίπου στο 70%–73% όταν χρησιμοποιείται το πλήρες ιστορικό δείγμα και αυξάνεται στο 80%–88% όταν εξαιρείται το ακραίο πανδημικό έτος 2020.
Η ανάλυση έχει χαρακτήρα μερικής ισορροπίας. Θεωρείται ότι τα μη φορολογικά έσοδα, οι πρωτογενείς δαπάνες, οι τόκοι και οι λοιπές προσαρμογές για τη μετάβαση από τον κρατικό προϋπολογισμό στη Γενική Κυβέρνηση εκτελούνται σύμφωνα με τους στόχους του Προϋπολογισμού 2026. Η μόνη στοχαστική μεταβλητή είναι, επομένως, η τελική απόκλιση των φορολογικών εσόδων από τον ετήσιο στόχο. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαίο να επισημανθεί ότι η ενδεχόμενη παράταση της ενεργειακής κρίσης λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες δημοσιονομικές πιέσεις το 2026, ιδίως εάν απαιτηθούν νέα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ο συγκεκριμένος κίνδυνος δεν ενσωματώνεται στην παρούσα προσομοίωση.
Ως αφετηρία χρησιμοποιείται η υποκείμενη υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων του πρώτου εξαμήνου 2026, ύψους €584 εκατ., όπως σημειώθηκε παραπάνω. Για κάθε έτος της περιόδου 2015–2025 υπολογίστηκε πόσο μεταβλήθηκε η απόκλιση των φορολογικών εσόδων από τον στόχο μεταξύ Ιουνίου και Δεκεμβρίου. Θετική τιμή σημαίνει ότι η επίδοση βελτιώθηκε στο δεύτερο εξάμηνο, ενώ αρνητική ότι η αρχική υπεραπόδοση περιορίστηκε ή αντιστράφηκε. Το δείγμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα οικονομικών συνθηκών: έτη στασιμότητας ή πολύ χαμηλής ανάπτυξης, έτη με ρυθμούς ανάπτυξης κοντά στο 2%, καθώς και το ακραίο πανδημικό έτος 2020. Συνεπώς, παρότι η άσκηση δεν περιλαμβάνει ρητά μακροοικονομικές μεταβλητές, η ιστορική κατανομή ενσωματώνει έμμεσα σημαντικό μέρος της μακροοικονομικής αβεβαιότητας.
Η πρώτη μέθοδος είναι η απλή ιστορική επαναδειγματοληψία με επανάθεση (bootstrap). Σε κάθε επανάληψη επιλέγεται τυχαία, με ίση πιθανότητα και με επανάθεση, μία από τις έντεκα ιστορικές αποκλίσεις του δεύτερου εξαμήνου και προστίθεται στην υπεραπόδοση των €584 εκατ. του πρώτου εξαμήνου 2026. Με βάση το πλήρες δείγμα, θετική τελική φορολογική απόκλιση προκύπτει σε περίπου 73% των προσομοιώ
Σχήμα 2: Προσομοιωμένη ετήσια απόκλιση των φορολογικών εσόδων από τον στόχο του Προϋπολογισμού 2026 (€ δισεκ.)
Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών, Eurobank Research.
Η προσομοίωση δεν δείχνει μόνο ότι η υπεραπόδοση είναι πιθανότερο να διατηρηθεί. Η μέση προσομοιωμένη ετήσια υπεραπόδοση διαμορφώνεται σε περίπου €1,3 δισεκ., ενώ η διάμεση πλησιάζει τα €1,8 δισεκ. Σε περισσότερες από τις μισές προσομοιώσεις η υπεραπόδοση υπερβαίνει το €1 δισεκ., ενώ σε περίπου 46% των περιπτώσεων ξεπερνά τα €2 δισεκ. Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι, πέρα από την πιθανότητα επίτευξης του στόχου, υπάρχει και ενδεχόμενο δημιουργίας ουσιαστικού πρόσθετου δημοσιονομικού περιθωρίου.
Συμπληρωματικά πραγματοποιήθηκε παραμετρική προσομοίωση Monte Carlo με κατανομή Student-t. Η συγκεκριμένη κατανομή επιλέχθηκε επειδή επιτρέπει παχύτερες ουρές από την κανονική κατανομή και, επομένως, αποδίδει μεγαλύτερη πιθανότητα σε ακραίες θετικές ή αρνητικές αποκλίσεις. Η κατανομή βαθμονομήθηκε με βάση τον ιστορικό μέσο και την ιστορική διακύμανση των αποκλίσεων του δεύτερου εξαμήνου. Η πιθανότητα θετικής ετήσιας φορολογικής απόκλισης εκτιμάται σε περίπου 70%, αποτέλεσμα πολύ κοντά στο αντίστοιχο ποσοστό του ιστορικού bootstrap. Η σύγκλιση των δύο διαφορετικών προσεγγίσεων ενισχύει την αξιοπιστία του βασικού συμπεράσματος.
Το 2020 ασκεί ιδιαίτερα μεγάλη επίδραση στην αρνητική ουρά της κατανομής, καθώς ο αρχικός ετήσιος στόχος είχε καταρτιστεί πριν από την πανδημία και δεν ενσωμάτωνε την απότομη υποχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας, τις αναστολές φορολογικών υποχρεώσεων και τα περιοριστικά μέτρα. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε και ανάλυση ευαισθησίας χωρίς το 2020. Στην περίπτωση αυτή, η πιθανότητα θετικής ετήσιας φορολογικής απόκλισης αυξάνεται στο 80% με βάση το ιστορικό bootstrap και περίπου στο 88% με βάση τη Student-t Monte Carlo. Το αποτέλεσμα αυτό δεν στηρίζεται αποκλειστικά στα πρόσφατα ισχυρά έτη, καθώς το εναλλακτικό δείγμα εξακολουθεί να περιλαμβάνει τα ασθενή έτη 2015–2017. Το Σχήμα 2 απεικονίζει τις δύο προσομοιωμένες κατανομές και αναδεικνύει τόσο τη μετατόπιση της κεντρικής εκτίμησης προς τα δεξιά όταν εξαιρείται το 2020 όσο και τη σημαντικά μικρότερη αρνητική ουρά.
Συνολικά, η ανάλυση υποδηλώνει ότι η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων στο πρώτο εξάμηνο του 2026 είναι πιθανότερο να διατηρηθεί παρά να χαθεί έως το τέλος του έτους. Το εύρος 70%–88% αποτυπώνει καλύτερα την πραγματική αβεβαιότητα από μία μοναδική σημειακή εκτίμηση, καθώς διαφοροποιείται ανάλογα με το αν το ακραίο πανδημικό έτος περιλαμβάνεται στην ιστορική κατανομή.
Υπό τις παραδοχές της άσκησης και εφόσον οι προσαρμογές από την τροποποιημένη ταμειακή στη δεδουλευμένη καταγραφή δεν διαφοροποιηθούν ουσιωδώς από τον σχεδιασμό, η θετική απόκλιση των φορολογικών εσόδων αναμένεται να βελτιώσει αντίστοιχα το πρωτογενές και το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Συνεπώς, η αυξημένη πιθανότητα υπέρβασης του ετήσιου φορολογικού στόχου ενισχύει αντίστοιχα και την πιθανότητα επίτευξης ή υπέρβασης των στόχων των πλέον πρόσφατων προβλέψεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026, για πρωτογενές πλεόνασμα ΓΚ 4,0% του ΑΕΠ και συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα ΓΚ 0,8% του ΑΕΠ.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η μέχρι σήμερα πορεία των φορολογικών εσόδων δημιουργεί ήδη ένα ουσιαστικό δημοσιονομικό περιθώριο ασφαλείας για το δεύτερο εξάμηνο. Η εκτίμηση παραμένει υπό όρους, καθώς δεν ενσωματώνει πιθανές αποκλίσεις στις δαπάνες, στα μη φορολογικά έσοδα ή στα αποτελέσματα των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά, δείχνει ότι οι στόχοι του 2026 στηρίζονται πλέον όχι μόνο στον αρχικό σχεδιασμό του Προϋπολογισμού, αλλά και στην έως τώρα καλύτερη του αναμενομένου εκτέλεσή του.
