Το Συμβούλιο των διοικητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA) αποφάσισε σήμερα να κλείσει τον φάκελό σε βάρος της Συρίας περί παραλείψεων των υποχρεώσεών της, δηλώνοντας ικανοποιημένο από τη συνεργασία που επιδεικνύουν οι νέες αρχές της χώρας.
Τον προηγούμενο μήνα, επιθεωρητές του ΔΟΑΕ μπόρεσαν να μεταβούν σε δύο εγκαταστάσεις, η μία στο Ντέιρ Έζορ και σε μία δεύτερη η τοποθεσία της οποίας δεν αποκαλύφθηκε, προκειμένου να επαληθεύσουν πληροφορίες που διαβίβασε η Δαμασκός σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα που διεξαγόταν υπό το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Προχθές, Δευτέρα, ο γενικός διευθυντής του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι δήλωσε στα ΜΜΕ πως οι υπηρεσίες του διαπίστωσαν ότι η Συρία είχε σχεδόν ολοκληρώσει την κατασκευή ενός πυρηνικού αντιδραστήρα που θα μπορούσε να χρησιμεύσει για την κατασκευή όπλων.
Εγκριθείσα με συναίνεση, δηλαδή χωρίς να διεξαχθεί επίσημη ψηφοφορία, η απόφαση του Συμβουλίου διοικητών της υπηρεσίας πυρηνικής ασφάλειας του ΟΗΕ θέτει τέλος στη διαδικασία που ξεκίνησε κατά της Συρίας το 2011, σύμφωνα με διπλωμάτες.
Το κείμενο παρουσίασαν η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Μαρόκο και η Σαουδική Αραβία.
Η απόφαση, την οποία είδε το Γαλλικό Πρακτορείο, «ενθαρρύνει τη Συρία να συνεχίσει τη συνεργασία της με την υπηρεσία, περιλαμβανομένων εργασιών εκσκαφής στην εγκατάσταση της Ντέιρ Έζορ», όπου βρισκόταν ο πυρηνικός αντιδραστήρας.
Ζητείται επίσης από τον Γκρόσι να κρατάει ενήμερο το Συμβούλιο για τα αποτελέσματα των ενεργειών της υπηρεσίας.
Σε έκθεση που μπόρεσε να δει το Γαλλικό Πρακτορείο, ο ΔΟΑΕ αναφέρει πως οι υποδομές που ανακαλύφθηκαν στην Ντέιρ Εζορ, στην ανατολική Συρία, παρουσιάζουν χαρακτηριστικά συμβατά με εκείνα ενός πυρηνικού αντιδραστήρα.
Αρνούμενος να πει αν το πρόγραμμα είχε στρατιωτικό στόχο, ο Γκρόσι είπε τη Δευτέρα ότι είναι σαφές πως οι Σύροι αξιωματούχοι εκείνη την εποχή «δεν ήθελαν ο κόσμος να ξέρει τι έκαναν».
Όπως είπε, τα τεχνικά χαρακτηριστικά της εγκατάστασης έδειχναν «έναν αντιδραστήρια πολύ αποτελεσματικό στην παραγωγή σχάσιμου υλικού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί απευθείας στην κατασκευή πυρηνικών όπλων».
Η εγκατάσταση στην Ντέιρ Έζορ έκλεισε πριν από 18 χρόνια. Το Ισραήλ παραδέχθηκε το 2018 ότι τη βομβάρδισε 11 χρόνια νωρίτερα, λέγοντας ότι έθεσε στο στόχαστρο υπό κατασκευή πυρηνικό αντιδραστήρα.
Το 2008, λιγότερο από ένα χρόνο μετά το πλήγμα, αξιωματούχοι των ΗΠΑ είχαν κατηγορήσει τη Συρία ότι επιδίωκε να κατασκευάσει μυστικό πυρηνικό αντιδραστήρα, που καταστράφηκε όπως είπαν από την ισραηλινή επιδρομή.
Ο ΔΟΑΕ κατέληξε από την πλευρά του το 2011 ότι η εγκατάσταση ήταν «πολύ πιθανόν» πυρηνικός αντιδραστήρας, που κατασκευάστηκε όπως είπε με τη βοήθεια της Βόρειας Κορέας. Η χώρα φέρεται όντως να παρείχε τεχνογνωσία, σχέδια ή τεχνική βοήθεια στη Συρία.
Μετά την έκπτωση από την εξουσία του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2024, οι νέες συριακές αρχές, υπό πρώην ισλαμιστές, έχουν δεσμευθεί να συνεργαστούν με τον ΔΟΑΕ για την καταγραφή και τον έλεγχο πυρηνικών υλικών στο έδαφός της χώρας.
Εκτός από τον αντιδραστήρα, ο ΔΟΑΕ ανέφερε ότι βρήκε μια τοποθεσία παραγωγής πυρηνικών καυσίμων καθώς και 73 τόνους ουρανίου - οι 55 τόνοι ήταν σε μορφή ράβδων καυσίμου και οι υπόλοιποι ήταν απόβλητα.
