Εν μέσω των έντονων καιρικών φαινομένων, με ισχυρές βροχοπτώσεις και καταιγίδες να πλήττουν μεγάλα τμήματα της χώρας, ο κρατικός μηχανισμός βρίσκεται σε καθεστώς αυξημένης ετοιμότητας μετά από τη χθεσινή διυπουργική σύσκεψη συντονισμού της Πολιτικής Προστασίας.
Γενική επιφυλακή του Πυροσβεστικού Σώματος, ενεργοποίηση του Εθνικού Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων και κινητοποίηση κρίσιμων φορέων κοινής ωφέλειας επιχειρούν να προλάβουν τα χειρότερα.
- Τηλεργασία στο Δημόσιο την Τετάρτη - Ποια σχολεία θα είναι κλειστά
- Υπ. Εργασίας: Έκτακτα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων ιδιωτικού τομέα λόγω κακοκαιρίας
Η επιχειρησιακή αυτή εγρήγορση, ωστόσο, αναδεικνύει και μια πάγια πραγματικότητα: Ο πλημμυρικός κίνδυνος στην Ελλάδα δεν κατανέμεται ισόρροπα. Υπάρχουν συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες που, λόγω φυσικών χαρακτηριστικών και ανθρώπινων παρεμβάσεων, βρίσκονται σταθερά στο «κόκκινο» κάθε φορά που η βροχή γίνεται ακραία.
- Το στοίχημα του 2026 - 2027: Μπορεί η Ελλάδα να προλάβει πυρκαγιές και πλημμύρες;
- «Ενεργή μάχη»: Το πλαίσιο για φωτιές και πλημμύρες πριν εξελιχθούν σε κρίσεις - Οι αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο
Αττική: Ο αστικός κίνδυνος στο κόκκινο
Η μεγαλύτερη μητροπολιτική περιοχή της χώρας συγκεντρώνει όλους τους παράγοντες κινδύνου. Ο Κηφισός και οι παραπόταμοί του παραμένουν εγκιβωτισμένοι ή μπαζωμένοι, με περιορισμένη παροχετευτικότητα, ενώ η εκτεταμένη στεγανοποίηση του εδάφους δεν επιτρέπει φυσική απορρόφηση των υδάτων. Περιοχές όπως η Μάνδρα, η Δυτική Αθήνα και τα Μεσόγεια έχουν επανειλημμένα βρεθεί στο επίκεντρο αιφνίδιων πλημμυρών, με υψηλό κόστος σε ζωές, περιουσίες και υποδομές.
Θεσσαλία: Ο κάμπος που γίνεται λίμνη
Ο θεσσαλικός κάμπος λειτουργεί ως φυσική λεκάνη απορροής. Όταν σημειώνονται ακραίες βροχοπτώσεις, τα νερά εγκλωβίζονται. Οι παρεμβάσεις σε ποτάμια, η αποξήρανση υγροτόπων και τα ελλιπή αντιπλημμυρικά έργα έχουν αυξήσει δραματικά την επικινδυνότητα. Η κακοκαιρία Daniel κατέδειξε με τον πιο τραγικό τρόπο πόσο εύκολα μπορεί να παραλύσει η αγροτική παραγωγή, αλλά και ο αστικός ιστός.
Κεντρική Μακεδονία: Ποτάμια, πεδιάδες και πόλεις
Η περιοχή γύρω από τον Αξιό, τον Γαλλικό και τον Λουδία αντιμετωπίζει διαχρονικά πλημμυρικά φαινόμενα, ιδιαίτερα όταν έντονες βροχές συνδυάζονται με λιώσιμο χιονιών. Στη Θεσσαλονίκη, τα μπαζωμένα ρέματα, η παλαιότητα του δικτύου ομβρίων και η πυκνή δόμηση αυξάνουν την ευαλωτότητα ακόμη και σε σύντομα επεισόδια κακοκαιρίας.
Δυτική Ελλάδα: Από τα βουνά στη θάλασσα σε λίγα λεπτά
Σε Αχαΐα, Ηλεία και Αιτωλοακαρνανία, οι απότομες κλίσεις των ορεινών όγκων στέλνουν μεγάλους όγκους νερού προς τις πόλεις και τα παράλια μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Η Πάτρα έχει βιώσει επαναλαμβανόμενες πλημμύρες από χειμάρρους, ενώ οι πυρκαγιές προηγούμενων ετών έχουν αποδυναμώσει τη φυσική προστασία του εδάφους.
Κρήτη: Ξηρασία και ξαφνικές καταιγίδες
Η Κρήτη συνδυάζει μεγάλα υψόμετρα με πυκνή δόμηση σε παραθαλάσσιες ζώνες. Τα ρέματα που παραμένουν ξερά επί μήνες μετατρέπονται μέσα σε ώρες σε ορμητικούς χειμάρρους. Χανιά και Ηράκλειο αντιμετωπίζουν συχνά πλημμυρικά επεισόδια αιφνιδιαστικού χαρακτήρα.
Ιόνια Νησιά: Πολύ νερό, μικρός χώρος
Η Κέρκυρα, η Κεφαλονιά και η Ζάκυνθος δέχονται από τα υψηλότερα ύψη βροχής στη χώρα. Το έντονο ανάγλυφο, οι περιορισμένες διεξόδοι απορροής και η πίεση σε παράκτιες περιοχές καθιστούν τις πλημμύρες σχεδόν «εποχικό» φαινόμενο.
Γιατί ο κίνδυνος αυξάνεται
Η κλιματική κρίση εντείνει τα ακραία φαινόμενα, όμως ο ανθρώπινος παράγοντας καθορίζει την έκταση της ζημιάς. Μπαζωμένα ρέματα, αυθαίρετη δόμηση σε πλημμυρικές ζώνες, καθυστερήσεις στα αντιπλημμυρικά έργα και αποσπασματικός σχεδιασμός συνθέτουν ένα σκηνικό αυξημένου ρίσκου.
Το ερώτημα δεν είναι αν οι περιοχές αυτές θα ξαναπλημμυρίσουν, αλλά πότε και με ποιες συνέπειες. Η πρόληψη, η αποκατάσταση της φυσικής απορροής και ο σοβαρός χωροταξικός σχεδιασμός αποτελούν το πραγματικό στοίχημα, την ώρα που η Πολιτική Προστασία καλείται να λειτουργεί όλο και συχνότερα σε καθεστώς συναγερμού.
Σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής ο κρατικός μηχανισμός
Την ώρα που έντονα καιρικά φαινόμενα εκδηλώνονται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, με ισχυρές βροχοπτώσεις, καταιγίδες και θυελλώδεις ανέμους, το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ενεργοποίησε εκ νέου τον μηχανισμό συντονισμού, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη και την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Την Τρίτη, ο υπουργός Γιάννης Κεφαλογιάννης συγκάλεσε διυπουργική συντονιστική σύσκεψη, με τη συμμετοχή όλων των συναρμόδιων υπουργείων, των Περιφερειαρχών και εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στον απόηχο Έκτακτου Δελτίου Επικίνδυνων Καιρικών Φαινομένων της ΕΜΥ.
Κεντρικό μήνυμα της σύσκεψης ήταν η ανάγκη για μέγιστη επαγρύπνηση, διαρκή επικοινωνία και άμεση επιχειρησιακή ανταπόκριση, με το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας (ΕΣΚΕΔΙΚ) να βρίσκεται σε συνεχή λειτουργία. Το Πυροσβεστικό Σώμα τέθηκε σε γενική επιφυλακή, με ιδιαίτερη έμφαση στην Αττική, ενώ σε αυξημένη ετοιμότητα τέθηκαν οι ΕΜΑΚ και ΕΜΟΔΕ, οι Ένοπλες Δυνάμεις, η ΕΛ.ΑΣ., το Λιμενικό Σώμα, καθώς και κρίσιμες υποδομές και οργανισμοί, όπως ο ΔΕΔΔΗΕ, ο ΑΔΜΗΕ, η ΕΥΔΑΠ και το ΕΚΑΒ. Παράλληλα, δόθηκε σαφής κατεύθυνση προς Δήμους και Περιφέρειες να ενεργοποιήσουν τα Τοπικά και Περιφερειακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας, να ελέγξουν κρίσιμα σημεία αντιπλημμυρικής ευπάθειας και να ενημερώσουν εγκαίρως τους πολίτες για τα μέτρα αυτοπροστασίας, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης αντιολισθητικών αλυσίδων όπου απαιτείται.
Οι κινήσεις αυτές αποτυπώνουν τη στροφή της Πολιτικής Προστασίας σε ένα μοντέλο προληπτικής διαχείρισης κινδύνου, που επιχειρεί να «δέσει» την πρόγνωση με την άμεση κινητοποίηση, πριν τα ακραία φαινόμενα μετατραπούν σε πλημμυρικές κρίσεις.
Στο μέτωπο της πρόληψης και της επιχειρησιακής ετοιμότητας, το πιο «φρέσκο» κομμάτι της κυβερνητικής ατζέντας είναι το νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 και επιχειρεί να βάλει τις φυσικές καταστροφές (πυρκαγιές, πλημμύρες κ.ά.) σε ένα πιο ενιαίο, «τεχνοκρατικό» πλαίσιο πρόληψης και διαχείρισης. Κρίσιμη καινοτομία για τις πλημμύρες είναι ότι για πρώτη φορά ιδρύεται Υποεπιτροπή Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου μέσα στο σχήμα της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου, με συμμετοχή ειδικοτήτων όπως μετεωρολόγοι, υδρολόγοι και μηχανικοί περιβάλλοντος, ώστε να παράγονται πιο «στοχευμένα» δεδομένα για το πού ανεβαίνει ο κίνδυνος και να ενεργοποιούνται προληπτικά παρεμβάσεις πριν «φουσκώσει» το φαινόμενο.
Παράλληλα, το υπουργείο συνδέει την προετοιμασία με το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ», αναφέροντας ότι «τρέχουν» master plans για πλημμυρικά φαινόμενα σε όλη την επικράτεια (με την Αττική –όπως σημειώνεται– σε προχωρημένο στάδιο), με στόχο να χαρτογραφηθούν επιστημονικά τα δύσκολα σημεία και να καθοδηγηθούν Δήμοι και Περιφέρειες στις παρεμβάσεις.
Στο ίδιο πακέτο εντάσσονται και διατάξεις «στήριξης πρώτης γραμμής», όπως η ενίσχυση ειδικού λογαριασμού του Π.Σ. με απόδοση 5% από πρόστιμα για ακαθάριστα οικόπεδα, η επαναλειτουργία της Σχολής Αρχιπυροσβεστών και ρυθμίσεις για το προσωπικό.
