Με φόντο τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές και πλημμύρες που δοκιμάζουν κάθε χρόνο τα όρια του μηχανισμού πολιτικής προστασίας, το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας φέρνει προς ψήφιση το νομοσχέδιο «Ενεργή μάχη: Ολοκληρωμένη αναμόρφωση του συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι φυσικών καταστροφών». Η βασική του φιλοσοφία είναι η μετατόπιση του κέντρου βάρους από την εκ των υστέρων διαχείριση των κρίσεων στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση και την επιχειρησιακή ετοιμότητα, πριν τα ακραία φαινόμενα εξελιχθούν σε καταστροφές μεγάλης κλίμακας.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση τις επόμενες ημέρες και να ψηφιστεί έως τις αρχές Μαρτίου, με το υπουργείο να επεξεργάζεται ήδη τη δευτερογενή νομοθεσία ώστε πολλές από τις ρυθμίσεις να εφαρμοστούν από τη νέα αντιπυρική περίοδο του 2026. Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε την Πέμπτη, παρουσίασε τις μεταρρυθμίσεις και τις καινοτομίες που εισάγει το νέο σχέδιο νόμου στην πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών και αναφέρθηκε στις προσπάθειες που καταβάλλονται για επιτάχυνση των διαδικασιών. «Το χρονοδιάγραμμα είναι σφιχτό αλλά στόχος είναι να ψηφιστεί μέσα στο επόμενο δίμηνο», σημείωσε και διευκρίνισε ότι ορισμένες διατάξεις θα είναι άμεσα εφαρμοστέες, ενώ άλλες θεσμικού χαρακτήρα, όπως η ανωτατοποίηση της Σχολής της Πυροσβεστικής, απαιτούν συγκεκριμένο χρόνο ωρίμανσης.
Η φιλοσοφία της «Ενεργής μάχης» και η στροφή στην πρόληψη
Η κεντρική κατεύθυνση του νομοθετήματος είναι η μετατόπιση του βάρους από την εκ των υστέρων διαχείριση κρίσεων στη συστηματική πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση. Το πλαίσιο που εισάγεται επιχειρεί να αντιμετωπίσει τους κινδύνους πριν αυτοί εξελιχθούν σε καταστροφές μεγάλης κλίμακας, περιορίζοντας τις επιπτώσεις τους μέσω οργανωμένης προετοιμασίας και σαφούς επιχειρησιακού σχεδιασμού.
Το νομοσχέδιο καλύπτει όλο το φάσμα των κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική κρίση, από τις δασικές πυρκαγιές και τις πλημμύρες έως τους τεχνολογικούς και ανθρωπογενείς κινδύνους, εισάγοντας ένα ενιαίο και διαλειτουργικό πλαίσιο διαχείρισης, με σαφή κατανομή ρόλων και αρμοδιοτήτων σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.
Κοινή επιχειρησιακή εικόνα και νέα διοικητική δομή
Κομβικό ρόλο κατέχει η έννοια της κοινής επιχειρησιακής εικόνας. Προβλέπεται η σύσταση 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντων, τα οποία θα λειτουργούν ως κόμβοι συγκέντρωσης πληροφορίας και συντονισμού σε περιφερειακό επίπεδο.
Παράλληλα, θεσμοθετείται Τακτικό Στοιχείο Διοίκησης (tactical command element), ώστε να διασφαλίζεται σταθερή επιχειρησιακή δομή και ενιαία καθοδήγηση στο πεδίο, περιορίζοντας τις επικαλύψεις και τις ασυνέχειες στη διοίκηση των συμβάντων.
Incident Command System και κανόνες απόκρισης
Κεντρική παρέμβαση στο σκέλος της απόκρισης αποτελεί η εφαρμογή του Incident Command System (ICS), με ενιαία διοίκηση, κοινές διαδικασίες ενεργοποίησης και σταθερή επιχειρησιακή δομή. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η θέσπιση Rules of Engagement (RoE), που ορίζουν με σαφήνεια τι ενεργοποιείται, από ποιον, σε ποιο επίπεδο και υπό ποιες επιχειρησιακές προϋποθέσεις. Η τυποποίηση των κανόνων αποσκοπεί στη μείωση της αβεβαιότητας και στη διασφάλιση ταχύτερης και συντονισμένης λήψης αποφάσεων.
Αποτύπωση και ετοιμότητα δυνάμεων πολιτικής προστασίας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποτύπωση και την ετοιμότητα των διαθέσιμων δυνάμεων. Προβλέπεται η δημιουργία Μητρώου Στοιχείων και Επικοινωνίας, καθώς και η συστηματική καταγραφή κρίσιμων υποδομών και διαθέσιμων πόρων πολιτικής προστασίας στην Εθνική Βάση Δεδομένων, με στόχο την πλήρη εικόνα των επιχειρησιακών δυνατοτήτων και την ταχύτερη κινητοποίηση πόρων.
Επιστημονική υποστήριξη και πρόγνωση κινδύνων
Στο σκέλος της επιστημονικής υποστήριξης προβλέπεται η ίδρυση επιχειρησιακής μετεωρολογικής μονάδας (Unit7-METEO) στο Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ., η καθιέρωση Μετεωρολογίας Πεδίου και η συγκρότηση Επιτροπής Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου, ώστε η επιστημονική πρόγνωση να ενσωματώνεται συστηματικά στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Πρόληψη πυρκαγιών και πλημμυρών
Σημαντικό σκέλος της «Ενεργής μάχης» αποτελεί η ενίσχυση της πρόληψης. Θεσμοθετείται η προδιαγεγραμμένη καύση ως εργαλείο μείωσης της καύσιμης ύλης στα δάση, ενώ εισάγεται υποχρέωση εκπόνησης και εφαρμογής σχεδίων πρόληψης πυρκαγιών από δήμους και περιφέρειες. Παράλληλα, ειδικοί μηχανισμοί εκτίμησης πλημμυρικού κινδύνου στοχεύουν στην έγκαιρη αναγνώριση ευάλωτων περιοχών και στην ιεράρχηση των παρεμβάσεων.
Η ανωτατοποίηση της Πυροσβεστικής Ακαδημίας
Κεντρική θεσμική αλλαγή που εισάγει το νομοσχέδιο αποτελεί η ένταξή της Πυροσβεστικής Ακαδημίας στην ανώτατη εκπαίδευση ανοίγοντας παράλληλα το δρόμο για μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές. Η μετατροπή της σε ΑΕΙ και η δυνατότητα μεταπτυχιακών σπουδών ενισχύει τον ρόλο της επιστημονικής γνώσης και της συστηματικής εκπαίδευσης στην πολιτική προστασία, δημιουργώντας προϋποθέσεις για πιο εξειδικευμένη κατάρτιση, προσαρμοσμένη στις σύγχρονες επιχειρησιακές απαιτήσεις και στους σύνθετους κινδύνους της κλιματικής κρίσης. Παράλληλα, ενισχύεται η θεσμική υπόσταση του Πυροσβεστικού Σώματος και υποστηρίζεται η μετάβαση σε ένα μοντέλο επαγγελματικής εξέλιξης που συνδέεται με την πρόληψη, την επιχειρησιακή ανάλυση και την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
Επιχειρησιακή ενίσχυση και ρόλος της ΔΑΕΕ
Το θεσμικό πλαίσιο ενισχύει τον επιχειρησιακό πυλώνα της πολιτικής προστασίας με αναβάθμιση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ), η οποία ενισχύεται με 35 ανακριτικά κλιμάκια. Παράλληλα, προβλέπεται η λειτουργία επιχειρησιακών κέντρων σε επίπεδο Περιφερειακής Πυροσβεστικής Διοίκησης, συνδεδεμένων με το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων, ώστε να διασφαλίζεται ενιαία εικόνα της εξέλιξης κάθε συμβάντος σε πραγματικό χρόνο.
Διαφάνεια, αποτίμηση και θεσμική λογοδοσία
Ξεχωριστό βάρος δίνεται στη θεσμοθέτηση μηχανισμών διαφάνειας και λογοδοσίας. Τα αποτελέσματα της αρμόδιας επιστημονικής επιτροπής θα αποτυπώνονται σε θεσμικό έγγραφο, το οποίο θα διαβιβάζεται στη Βουλή, όπου θα κρίνεται αν θα συζητείται σε επίπεδο Επιτροπής ή Ολομέλειας. Με το νέο πλαίσιο καθιερώνεται μηχανισμός άντλησης συμπερασμάτων και θεσμικού ελέγχου της επιχειρησιακής δράσης, ενισχύοντας τη διαφάνεια στη διαχείριση των φυσικών καταστροφών.
Τα καταγεγραμμένα ελλείμματα του συστήματος πολιτικής προστασίας αποτελούν και το βασικό πεδίο στο οποίο επιχειρεί να παρέμβει το νομοσχέδιο «Ενεργή μάχη». Η απουσία θεσμοθετημένου κύκλου αποτίμησης της επιχειρησιακής δράσης, η έλλειψη δομημένου μηχανισμού συλλογής και ανάλυσης δεδομένων με ενιαία μεθοδολογία και η μη ύπαρξη θεσμικής υποχρέωσης ετήσιου απολογισμού για την αντιπυρική περίοδο συνθέτουν ένα πλαίσιο περιορισμένης ανατροφοδότησης και ελέγχου. Σε αυτό προστίθενται τα κενά στον προληπτικό σχεδιασμό, η απουσία εθνικού σχεδίου ολοκληρωμένης διαχείρισης δασικών πυρκαγιών και οι αδυναμίες στην ανεξάρτητη τεχνική αξιολόγηση μεγάλων φυσικών καταστροφών.
Με τις παρεμβάσεις που προωθούνται, στόχος είναι να αντιμετωπιστούν αυτές οι διαχρονικές αδυναμίες, να ενισχυθεί η πρόληψη και η διαφάνεια και να συγκροτηθεί ένα σύστημα πολιτικής προστασίας που λειτουργεί με σαφείς κανόνες, θεσμική λογοδοσία και επιχειρησιακή ετοιμότητα απέναντι στις ολοένα και πιο απαιτητικές συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική κρίση.
