Σε μια περίοδο που η αντιπυρική προστασία προβάλλεται ως το μοναδικό πραγματικό «όπλο» απέναντι στις ολοένα και πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές, περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ δημόσιων πόρων κινδυνεύουν να μείνουν αναξιοποίητα.
Πρόκειται για κονδύλια του Πράσινου Ταμείου, τα οποία διατέθηκαν ειδικά για προληπτικά έργα πυροπροστασίας σε κατοικημένες περιοχές που συνορεύουν με δασικές εκτάσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, από τον συνολικό προϋπολογισμό των 30 εκατομμυρίων ευρώ, μόνο περίπου 11 εκατομμύρια έχουν απορροφηθεί, αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος ουσιαστικά ανενεργό.
Η χρηματοδότηση αυτή ενεργοποιήθηκε μέσω της πρόσκλησης με τίτλο «Ενίσχυση πυροπροστασίας κατοικημένων περιοχών σε ΟΤΑ Α’ βαθμού με περιαστικά δάση», στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού προγράμματος «Προστασία και Αναβάθμιση Δασών 2024». Ο σχεδιασμός της δράσης στόχευε ξεκάθαρα στην πρόληψη, προβλέποντας παρεμβάσεις όπως καθαρισμούς, μείωση καύσιμης ύλης και δημιουργία αντιπυρικών ζωνών πλάτους περίπου 10 μέτρων περιμετρικά οικισμών υψηλής επικινδυνότητας.
Δυνητικοί δικαιούχοι της δράσης ήταν εκατοντάδες δήμοι σε ολόκληρη τη χώρα, με τον επίσημο κατάλογο της πρόσκλησης να περιλαμβάνει περίπου 196 δήμους, οι οποίοι πληρούσαν τα κριτήρια επικινδυνότητας λόγω γειτνίασης με περιαστικά ή δασικά οικοσυστήματα. Παρά το εύρος των δικαιούχων και το γεγονός ότι το Πράσινο Ταμείο παρείχε αναλυτικό οδηγό εφαρμογής, πρότυπα τεχνικά δελτία και σαφές πλαίσιο επιλέξιμων δαπανών, η ανταπόκριση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποδείχθηκε περιορισμένη.
- «Ενεργή μάχη»: Το πλαίσιο για φωτιές και πλημμύρες πριν εξελιχθούν σε κρίσεις - Οι αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο
- Άνευ προηγουμένου η φετινή αντιπυρική περίοδος - Οι έλεγχοι για τα ακαθάριστα και τα πρόστιμα
Η χαμηλή ενεργοποίηση των δήμων αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι το πρόγραμμα χρειάστηκε διαδοχικές παρατάσεις για να παραμείνει «ζωντανό». Αρχικά προβλεπόταν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης εντός του 2024 και του 2025, ωστόσο οι καθυστερήσεις οδήγησαν το Πράσινο Ταμείο στη χορήγηση νέας προθεσμίας, με τελική καταληκτική ημερομηνία τον Μάιο του 2026 για όσους δήμους έχουν προχωρήσει σε αναθέσεις έργων.
Παρά τις διευκολύνσεις αυτές, το βασικό πρόβλημα παραμένει: ένα πρόγραμμα σχεδιασμένο για να προλαμβάνει τις καταστροφές πριν εκδηλωθούν, δεν αξιοποιείται στον βαθμό που απαιτούν οι συνθήκες. Σε μια χώρα όπου κάθε αντιπυρική περίοδος ξεκινά με προειδοποιήσεις «κόκκινου συναγερμού» και τη στιγμή μάλιστα που «στεγνώνουν» τα ευρωπαϊκά κονδύλια για το πρόγραμμα Antinero, η εικόνα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ να λιμνάζουν, λόγω χαμηλού ενδιαφέροντος ή διοικητικής αδράνειας, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ετοιμότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και για το πώς μεταφράζεται στην πράξη η έννοια της πρόληψης.
Η τρέχουσα εξέλιξη αποδυναμώνει σε μεγάλο βαθμό την καλή επίδοση που κατέγραψαν οι δήμοι όσον αφορά στην συμμετοχή τους στην πλατφόρμα για τα ακαθάριστα οικόπεδα και στον έλεγχο των πολιτών.
Η εικόνα των δήμων στην πλατφόρμα για τα ακαθάριστα οικόπεδα το 2025 είχε δείξει μια σαφή μεταβολή στη σύνθεση και τη στάση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε σχέση με το 2024. Από μια μειοψηφική συμμετοχή –μόλις 185 δήμοι είχαν συνδεθεί το 2024– το 2025 καταγράφεται σχεδόν καθολική παρουσία, με μόνο τελικά 2 δήμους να «παίρνουν απουσία». Η αυξημένη αυτή συμμετοχή δεν αφορά μόνο στους μεγάλους μητροπολιτικούς δήμους, αλλά και μικρότερους ΟΤΑ, οι οποίοι για πρώτη φορά ενεργοποιήθηκαν μαζικά τόσο στη διαδικασία ελέγχων όσο και στη διαχείριση καταγγελιών, υπό τον συντονισμό του Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
