Συνάντησα τον Γιώργο Χατζημιχάλη με αφορμή την έκθεσή του στην Γκαλερί της Ελευθερίας Τσέλιου, στο Κολωνάκι, όπου παρουσιάζει το έργο «Μία έκθεση πορτρέτων αφιερωμένη στο έργο του Αντοννέλο ντα Μεσσίνα «Ο Άγιος Ιερώνυμος στο αναγνωστήριο του» (περ. 1475)». (Διάρκεια Έκθεσης μέχρι 4 Φεβρουαρίου 2023).
Μιλήσαμε για την πρόσφατη έκθεσή του καθώς και για την μεγάλη αναδρομική που οργανώνει στο Μουσείο Μπενάκη τον ερχόμενο Σεπτέμβρη.
-Πριν μιλήσουμε για την τωρινή σου έκθεση, ήθελα να σε ρωτήσω κάτι που συνήθως το προσπερνάμε θεωρώντας το ως κάτι δεδομένο, αλλά ποτέ δεν είναι. Γιατί ξεκίνησες να ζωγραφίζεις, πως αποφάσισες να γίνεις ζωγράφος;
- Κατ’ αρχάς θα πω κάτι κοινότυπο, ότι από πολύ μικρός ήθελα να γίνω ζωγράφος. Και αυτό έκανα. Όταν πέθανε ο πατέρας μου ήμουν 14 χρόνων και το σοκ ήταν μεγάλο. Σταμάτησα να κάνω οτιδήποτε άλλο, μόνο ζωγράφιζα. Η ζωγραφική καταλαμβάνει ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής μου.
Έχω κατορθώσει να κάνω αυτό που θέλω και αυτό που θεωρώ πως πρέπει.
- Και πως μπόρεσες τότε να κάνεις αυτό που ήθελες;
- Καταρχήν ήμουν πολύ τυχερός γιατί ο πατέρας μου, μου έδινε ένα χαρτζιλίκι με το οποίο αγόραζα βιβλία τέχνης από το βιβλιοπωλείο τότε του Ελευθερουδάκη. Επίσης υπήρχε και η βιβλιοθήκη στο σχολείο που πήγαινα μέχρι την δευτέρα Γυμνασίου. Ήταν το Κολέγιο το οποίο διέθετε μία εξαιρετική βιβλιοθήκη, όπου ένα τμήμα της ήταν αφιερωμένο στη τέχνη.
Τότε στην Ελλάδα δεν είχαμε πουθενά να πάμε για να δούμε ζωγραφική. Δεν υπήρχε η Εθνική Πινακοθήκη, υπήρχαν λίγες γκαλερί όπως η Μέρλιν, ο Ζυγός, η Άστορ και η Αίθουσα του Χίλτον . Μετά πέθανε ο πατέρας μου, σταμάτησα να πηγαίνω σχολείο και ζωγράφιζα γιατί δεν είχα όρεξη να κάνω τίποτε άλλο.
Το 1970 είχα την τύχη να γνωρίσω την Ναταλία Μελά και τον Άρη Κωνσταντινίδη, οι οποίοι μου άνοιξαν μεγάλους ορίζοντες.
Στην συνέχεια γνώρισα τον ζωγράφο Κυριάκο Κατζουράκη και τους Νέους Ρεαλιστές που με βοήθησαν να δω τι συνέβαινε γύρω μου.
- Τι ακολούθησε;
- Ήμουν δεκαεπτά χρονών, όταν έφυγα και πήγα στο Λονδίνο, όπου έμεινα μέχρι το 1978. Εκεί φοίτησα σε διάφορες σχολές, κυρίως στη St.Martin’s. Κέρδισα πολλά στο Λονδίνο και θα μπορούσα και περισσότερα αλλά το ότι είχαμε δικτατορία στην Ελλάδα, δε με άφησε να συγκεντρωθώ στη δουλειά μου όσο θα έπρεπε.
- Πότε ήρθαν οι πρώτες σου εκθέσεις;
- Η πρώτη έγινε το 1977 και η δεύτερη το 1981 στην γκαλερί Ώρα του Ασαντούρ Μπαχαριάν, στον οποίο είχα και έχω μεγάλη αγάπη και εκτίμηση.
Η τρίτη έγινε στην γκαλερί Τρία στην οδό Φωκυλίδου. Είναι η εποχή που άρχισα να σκέφτομαι συστηματικά, τι μπορεί να είναι ένα ζωγραφικό έργο σήμερα και τη σχέση του έργου με το πραγματικό χώρο.
- Τι έδειξες στην γκαλερί Τρία;
- Δημιούργησα ένα δωμάτιο μέσα στην γκαλερί. Μέσα σε αυτό ζωγράφισα πάνω σε ατελάρωτα λινά υφάσματα, εικόνες και κείμενα τυπωμένα με μεταξοτυπία, την νουβέλα του Απόστολου Δοξιάδη ‘Βίος Παράλληλος’.
Το να μπαίνεις σε ένα δωμάτιο και να σε περιστοιχίζει το ζωγραφικό έργο, αλλάζει τη σχέση του θεατή με τη ζωγραφική. Είναι μια βιωματική σχέση ανάμεσα στο έργο και σε αυτόν που το βλέπει.
Είναι η πρόσληψη του θεατή.
- Ας μιλήσουμε τώρα για την έκθεση που είχε προγραμματισθεί για το 2020 και λόγω covid πρόκειται να παρουσιασθεί τον ερχόμενο Σεπτέμβρη, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς. Θα καταλάβει όλο το κτίριο απ’ όσο ξέρουμε, σε όλους τους ορόφους σε δύο μέρη.
- Είναι μία αναδρομική που αρχίζει από τα παιδικά μου χρόνια και συνεχίζει μέχρι τώρα.
- Και με τα υλικά μέσα για να γίνει αυτή η έκθεση πως τα καταφέρατε;
Το 2013 κάναμε μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρία που είχε σκοπό να συγκεντρώσει χρήματα για τη πραγματοποίηση της έκθεσης. Με τη συμβολή φίλων, δηλαδή με τις ετήσιες συνδρομές τους στο εγχείρημα μας, καταφέραμε να εξασφαλίσουμε ένα ποσό που μας επιτρέπει να πραγματοποιήσουμε ένα μεγάλο μέρος της έκθεσης. Ακολούθησαν κάποιες σημαντικές χορηγίες, που συμπληρώνουν εν μέρει τον προϋπολογισμό μας. Και συνεχίζουμε ακόμη.
- Έτσι όπως το λες μοιάζει με άθλο…
- Στην Ελλάδα που υποτίθεται πως το κράτος λατρεύει τον πολιτισμό, τα έξοδα μίας έκθεσης έχουν ΦΠΑ 24%, είτε είναι μουσείο είτε ιδιωτική γκαλερί. Δηλαδή το ένα τέταρτο του προϋπολογισμού. Ακόμα, οι εταιρείες που χορηγούν πολιτιστικές δραστηριότητες, τα χρήματα αυτά μέχρι σήμερα δεν εκπίπτουν φορολογικά.
-Ας επιστρέψουμε πάλι στην έκθεση στο Μπενάκη.
-Θα ξεκινήσει με χρονολογική σειρά αλλά θα συνεχίζεται με πολλούς τρόπους. Είναι μια διαδρομή της ζωής μου μέσα στη ζωγραφική. Ο θεατής θα δει πολύ διαφορετικά πράγματα μεταξύ τους. Χρησιμοποιώ τη ζωγραφική, τη φωτογραφία, το βίντεο και ό,τι άλλο μέσο υπάρχει για να εξυπηρετήσω το θέμα μου. Αρκετές φορές στη δουλειά μου υπάρχει ένα ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει στον κόσμο. Αυτό είναι κάτι που προϋποθέτει ένα νοηματικό ταξίδι και από το ταξίδι αυτό δε μπορεί να αφαιρεθεί φυσικά και η κοινωνική του πλευρά.
Ίσως για αυτό να βλέπω τα πράγματα… μαύρα.
Η καταστροφή του πλανήτη έχει φτάσει σε ένα οριακό σημείο και όλοι «σφυρίζουν» αδιάφορα συνεχίζοντας την καταστροφή του.
Όσο θα εξακολουθεί η υπάρχουσα συνθήκη, ένα μικρό μέρος της κοινωνίας να νέμεται τον πλούτο της και η πλειοψηφία να μαστίζεται από την πείνα, την κακουχία και τις ασθένειες, αυτή η κατάσταση θα διαιωνίζεται.
-Σύμφωνοι αλλά δεν μπορούμε να βλέπουμε το μαύρο ξέχωρα από το λευκό, το σκοτάδι ξέχωρα από το φως…
- Φυσικά. Για αυτό και συνεχίζουμε.
Άρτεμις Καρδουλάκη
