Το Χρηματιστήριο της Αθήνας βρίσκεται σε μια από τις ισχυρότερες φάσεις των τελευταίων ετών, με υψηλές αποδόσεις, αυξημένο διεθνές ενδιαφέρον, προδιαγεγραμμένη επιστροφή στις ανεπτυγμένες αγορές και σε πορεία ενσωμάτωσης στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα της Euronext.
Ενώ όμως η κερδοφορία των εισηγμένων, οι αυξημένες διανομές και φιλόδοξα business plans, όπως της ΔΕΗ, λειτουργούν ως «μαγνήτες» κεφαλαίων σε συνδυασμό με τις δομικές αλλαγές που έχουν προκύψει, φαίνεται ότι έχει ανοίξει ένα πεδίο προβληματισμού που μάλλον δεν θα κλείσει σύντομα και επηρεάζει την αγορά ποικιλοτρόπως.
Οι εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πορεία του πληθωρισμού στην Ελλάδα προκαλούν ανησυχία, όχι μόνο για το επίπεδο του πληθωρισμού, αλλά και για την «ψαλίδα» που ανοίγει σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και, βεβαίως, για την εκτίμηση ότι «οι δευτερογενείς πληθωριστικές πιέσεις είναι πιθανό να παραμείνουν ισχυρές». Μπορεί η αγορά να διατηρήσει τη δυναμική των προηγούμενων ετών, σε ένα περιβάλλον με τέτοια πληθωριστικά χαρακτηριστικά;
Μικτές επιδράσεις στις εισηγμένες
Σε επίπεδο εταιρικών μεγεθών, ο πληθωρισμός δεν είναι κατ’ ανάγκη και εξ ορισμού αρνητικός. Υπό προϋποθέσεις, βραχυπρόθεσμα λειτουργεί ακόμη και υποστηρικτικά.
Εταιρείες με ισχυρό pricing power μπορούν να μετακυλήσουν αυξήσεις κόστους στους καταναλωτές, διατηρώντας τα περιθώριά τους. Κλάδοι με ρυθμιζόμενα –ή συνδεδεμένα με τον πληθωρισμό– έσοδα, π.χ. στους κλάδους των υποδομών ή της ενέργειας, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Την ίδια στιγμή, το περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων μπορεί υπό προϋποθέσεις να ενισχύει την κερδοφορία των τραπεζών.
Όμως το κόστος του πληθωρισμού δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ των εισηγμένων. Επιχειρήσεις χωρίς ισχυρή τιμολογιακή δύναμη, με υψηλή ενεργειακή έκθεση ή εξάρτηση από την εγχώρια κατανάλωση, βρίσκονται συνήθως αντιμέτωπες με συμπίεση περιθωρίων και ζήτησης.
Ως εκ τούτου, η αγορά λειτουργεί όλο και πιο επιλεκτικά και η άνοδος δεν αφορά το σύνολο των εισηγμένων αλλά μόνο ένα περιορισμένο σύνολο αυτών, ενώ οι υπόλοιπες «τιμωρούνται».
Πλήγμα για τους ιδιώτες
Ο υψηλός πληθωρισμός, για τη συντριπτική πλειονότητα των ιδιωτών, αποτελεί άμεσο πλήγμα που επηρεάζει την ποιότητα ζωής. Μάλιστα, κατ’ αναλογία με τον άνισο τρόπο με τον οποίο επιδρά ένας οριζόντιος έμμεσος φόρος, έτσι και ο πληθωρισμός πλήττει κυρίως τα χαμηλότερα εισοδήματα, δηλαδή νοικοκυριά που δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους σε βασικές ανάγκες, κυρίως τρόφιμα, ενέργεια και βασικές υπηρεσίες, κατηγορίες όπου οι πληθωριστικές πιέσεις είναι πιο έντονες.
Προφανώς, αυτό έχει άμεση επίδραση στην καταναλωτική και αποταμιευτική συμπεριφορά. Υπό διαφορετικές συνθήκες, η άνοδος του πληθωρισμού θα μπορούσε να ενισχύσει μια «στροφή» προς τις μετοχές, ως μια δυνητική μορφή προστασίας απέναντι στην πληθωριστική διάβρωση του εισοδήματος. Στην Ελλάδα αυτό δεν ισχύει ή ισχύει για λίγους. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η δομή του χρηματοοικονομικού πλούτου των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει έντονα προσανατολισμένη στις καταθέσεις, με τη συντριπτική πλειονότητα των διαθέσιμων πόρων να διατηρείται σε χαμηλού κινδύνου και χαμηλής απόδοσης προϊόντα. Η συμμετοχή των ελληνικών νοικοκυριών σε μετοχές και λοιπά επενδυτικά προϊόντα παραμένει σημαντικά χαμηλότερη σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Την ίδια στιγμή, στοιχεία του ΟΟΣΑ και της Eurostat δείχνουν ότι η αποταμίευση των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, σε ορισμένες περιόδους ακόμη και αρνητική, σε πλήρη αντίθεση με την Ευρωζώνη, όπου τα νοικοκυριά εξακολουθούν να αποταμιεύουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους.
Με άλλα λόγια, σε ένα περιβάλλον επίμονα υψηλού πληθωρισμού το διαθέσιμο εισόδημα απορροφάται από το κόστος ζωής, ενώ το περιθώριο για δημιουργία νέων αποταμιεύσεων, και κατ’ επέκταση για επενδύσεις, παραμένει περιορισμένο. Βεβαίως, αυτό έρχεται σε συνέχεια της πολυετούς δημοσιονομικής κρίσης, της απομόχλευσης των νοικοκυριών και της σημαντικής απώλειας πλούτου, που έχουν αφήσει ένα διαρκές αποτύπωμα στη συμπεριφορά αποταμίευσης και επένδυσης. Γι αυτό, ακόμη και αν ο πληθωρισμός αποδειχθεί τελικά πιο παροδικός ή αποκλιμακωθεί ταχύτερα από ό,τι εκτιμάται σήμερα, αυτό δύσκολα θα αρκούσε για να επαναφέρει μαζικά τους ιδιώτες επενδυτές στην αγορά.
Η μεγάλη εικόνα
Σε μια συγκυρία λοιπόν κατά την οποία το Χρηματιστήριο της Αθήνας αναβαθμίζεται και προσελκύει αυξημένο διεθνές ενδιαφέρον, το ποσοστό συμμετοχής των μικροεπενδυτών παραμένει εξαιρετικά χαμηλό. Η επίμονη ακρίβεια περιορίζει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας ευρύτερης εγχώριας επενδυτικής βάσης και στερεί από την πλειονότητα των νοικοκυριών τη δυνατότητα να αναζητήσουν, μέσα από επενδύσεις, προστασία έναντι του υψηλού πληθωρισμού.
Η αδυναμία αντιμετώπισης των δομικών αιτιών του πληθωρισμού και, κυρίως, η αποτυχία ουσιαστικής ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών της μεσαίας τάξης, εκτός από κοινωνικό και δημοσιονομικό ζήτημα, είναι ζήτημα που μακροπρόθεσμα έχει συνέπειες και στη δομή και τη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς. Παρά το γεγονός ότι οι ροές ξένων κεφαλαίων ενισχύουν τις αποτιμήσεις και τη ρευστότητα, η ελληνική αγορά παραμένει μια αγορά εξαρτημένη από ροές που τείνουν να είναι πιο ευαίσθητες σε μεταβολές του διεθνούς επενδυτικού κλίματος.
Το ζήτημα εντάσσεται ασφαλώς στον ευρύτερο ευρωπαϊκό προβληματισμό για το investment gap, τη χαμηλή συμμετοχή των ευρωπαϊκών νοικοκυριών στις κεφαλαιαγορές και τον σχεδιασμό της ΕΕ για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Το σημαντικό όμως είναι ότι, ενώ στην Ευρώπη το ζητούμενο είναι πώς θα διοχετευθούν σε επενδύσεις περισσότερες αποταμιεύσεις, η Ελλάδα ξεκινά από μειονεκτική θέση και ένας επίμονα υψηλός πληθωρισμός δυσχεραίνει την κατάσταση.
Προς το παρόν, το ελληνικό χρηματιστηριακό story εξελίσσεται ερήμην μιας ευρύτερης κοινωνικής συμμετοχής. Μακροπρόθεσμα, όσο η μεσαία τάξη και οι μικροεπενδυτές παραμένουν ουσιαστικά αποκλεισμένοι από τη δυνατότητα αποταμίευσης και επένδυσης, τόσο δυσκολότερο θα είναι για το Χρηματιστήριο της Αθήνας να κεφαλαιοποιήσει πλήρως τη δυναμική και τις προοπτικές του.
