Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτρέπει όλες τις χώρες να επιταχύνουν την ανάληψη δράσεων για την εξάλειψη της φυματίωσης και να διευρύνουν την πρόσβαση σε καινοτόμα διαγνωστικά τεστ στις δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, προκειμένου να σωθούν περισσότερες ζωές.
Από τον Μάρτιο του 2026, ο ΠΟΥ συνιστά την χρήση μοριακών τεστ που βασίζονται σε επίχρισμα γλώσσας εκεί που δεν δύναται να χρησιμοποιηθούν τα κλασικά τεστ πτυέλων. Τα μοριακά τεστ που χρησιμοποιούν επίχρισμα γλώσσας αποτελούν μια υψηλής εξειδίκευσης (100%) και ικανοποιητικής ευαισθησίας (άνω του 70%) μέθοδο που μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη διάγνωση της νόσου σε πληθυσμιακές ομάδες που δεν παράγουν επαρκές φλέγμα, όπως είναι τα παιδιά και ορισμένοι ενήλικες, ειδικότερα οι ενήλικες με συλλοίμωξη με τον ιό HIV. Τα μοριακά τεστ που στηρίζονται σε δείγμα επιχρίσματος γλώσσας είναι εύκολα στην χρήση, φορτίζονται μέσω μπαταρίας και δίνουν αποτέλεσμα εντός μιας ώρας, επιτρέποντας την έγκαιρη έναρξη της θεραπείας στους ασθενείς που θα εντοπιστούν με φυματίωση.
Παράλληλα, αυτά τα μοριακά τεστ μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για άλλες ασθένειες όπως είναι το HIV/AIDS, η ευλογιά των πιθήκων (mpox) και η λοίμωξη με HPV, με συνέπεια να θεωρούνται «πολυεργαλεία» στην πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμωδών νοσημάτων και να αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμα στην καταπολέμηση επιδημικών εξάρσεων και αναζωπυρώσεων από επικίνδυνα παθογόνα για τη Δημόσια Υγεία.
Όπως επισημαίνει ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus: «Αυτά τα νέα εργαλεία μπορούν να μετασχηματίσουν την αντιμετώπιση της φυματίωσης, προσφέροντας μαζικά πιο έγκαιρη διάγνωση, με πολύ μικρότερο κόστος. Ο ΠΟΥ απευθύνει έκκληση σε όλες τις χώρες να διευρύνουν την πρόσβαση σε αυτά τα μοριακά τεστ ώστε τα νέα κρούσματα φυματίωσης να εντοπίζονται γρήγορα και να ξεκινά άμεσα η θεραπεία.»
Νέες μέθοδοι συλλογής δειγμάτων
Οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ επίσης συστήνουν την συλλογή επιχρισμάτων γλώσσας για τον εντοπισμό κρουσμάτων ανθεκτικής φυματίωσης (ανθεκτική στην ριφαμπικίνη), καθώς και μια νέα στρατηγική διαχείρισης των κλασικών τεστ πτυέλου, που συγκεντρώνονται σε δεξαμενές δειγμάτων και εξετάζονται όλα μαζί, για την μείωση του κόστους και την ελαχιστοποίηση του χρόνου που απαιτείται για την παραγωγή αποτελεσμάτων. Οι μέθοδοι αυτές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την επιτάχυνση και διεύρυνση των προγραμμάτων αντιμετώπισης της φυματίωσης στα κράτη με τα πιο «εύθραυστα» συστήματα υγείας, που δεν διαθέτουν τους απαιτούμενους πόρους.
Προαπαιτούμενη η γρήγορη διάγνωση για την εξάλειψη της φυματίωσης
Η φυματίωση παραμένει μια από τις πιο θανατηφόρες λοιμώδεις ασθένειες, διεθνώς. Καθημερινά περισσότερα από 3.300 άτομα πεθαίνουν από φυματίωση κάπου στον κόσμο, ενώ καταγράφονται στο ίδιο διάστημα 29.000 νέα κρούσματα. Παγκοσμίως η προσπάθεια ελέγχου της φυματίωσης συνέβαλε στο να σωθούν κατ’ εκτίμηση του ΠΟΥ 83 εκατ. ζωές από το 2000 έως και σήμερα. Ωστόσο, οι σημαντικές περικοπές χρηματοδότησης των προγραμμάτων υγείας απειλούν να αντιστρέψουν αυτή την πρόοδο, θέτοντας σε κίνδυνο τα κεκτημένα δεκαετιών.
Η διεύρυνση της χρήσης των νέων εργαλείων σε συνδυασμό με την αξιοποίηση τεστ ούρων για τους ασθενείς με λοίμωξη HIV/AIDS (που αποτελούν μια ειδική πληθυσμιακή ομάδα υψηλού κινδύνου) μπορεί να συμβάλλει στη μείωση των ανισοτήτων αναφορικά με τα διαγνωστικά κενά στα κατά τόπους συστήματα υγείας. Μέσω αυτών των τεχνικών επιταχύνεται η διάγνωση της νόσου (και ειδικότερα της πολυανθεκτικής φυματίωσης), με συνέπεια να εμποδίζεται η μετάδοση.
Ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Φυματίωσης ο ΠΟΥ με σύνθημα «Ναι μπορούμε να εξαλείψουμε την φυματίωση», απευθύνει έκκληση για επείγουσες δράσεις ώστε:
• Να επιταχυνθεί η διάδοση των διαγνωστικών τεχνολογιών και να δημιουργηθούν διαγνωστικά δίκτυα
• Να ενδυναμωθεί η ανθρωποκεντρική προσέγγιση στην φροντίδα των ασθενών με φυματίωση
• Να θωρακιστούν τα συστήματα υγείας και να καταστούν πιο βιώσιμα
• Να αυξηθεί η χρηματοδότηση για τα προγράμματα εξάλειψης της φυματίωσης
• Να προστατευτούν οι υγειονομικές δομές που είναι απαραίτητες για την διάγνωση και χορήγηση θεραπείας σε περιοχές του πλανήτη που βρίσκονται υπό την απειλή εμπόλεμων συγκρούσεων ή πλήττονται από την κλιματική αλλαγή.
Επένδυση με υψηλή ανταποδοτικότητα, 1 δολάριο επιστρέφει 43 δολάρια στο Σύστημα Υγείας
Η επένδυση στην καταπολέμηση της φυματίωσης έχει πολύ υψηλή ανταποδοτικότητα καθώς κάθε 1 δολάριο επιστρέφει στο σύστημα υγείας και την κοινωνία 43 δολάρια, όπως εξηγεί η Dr. Tereza Kasaeva, διευθύντρια ΠΟΥ για τον HIV, τη Φυματίωση, την Ηπατίτιδα και τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Αυτό ισχύει κυρίως γιατί η νόσος είναι εξαιρετικά μεταδοτική και στις ανθεκτικές πολυανθεκτικές μορφές της, η θεραπεία είναι μακροχρόνια και υψηλού κόστους-γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά τις δαπάνες υγείας.
Η αναλογία κόστους οφέλους 1 προς 43 είναι από τις μεγαλύτερες που υπάρχουν στον τομέα υγείας, αν αναλογιστούμε ότι ο παιδιατρικός εμβολιασμός με τα εμβόλια ρουτίνας προσφέρει ανταποδοτικότητα που κυμαίνεται από 1 προς 8, μέχρι 1 προς 20 (δηλαδή στην καλύτερη περίπτωση επένδυση 1 δολάριο επιστρέφει 20 δολάρια).
Παρότι η προσθήκη νέων διαγνωστικών εργαλείων στη φαρέτρα αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα για την εξάλειψη της φυματίωσης, η παγκόσμια χρηματοδότηση για συνέχιση της έρευνας και ανάπτυξης καινοτόμων τεστ και θεραπειών παραμένει πολύ χαμηλότερη των πραγματικών αναγκών, που εκτιμώνται από τον ΠΟΥ στα 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Ο ΠΟΥ εντείνει τη συνεργασία του με ανεξάρτητους φορείς όπως είναι το Συμβούλιο επιτάχυνσης των Εμβολίων για τη Φυματίωση (TB Vaccine Accelerator Council) προκειμένου να αναπτυχθούν νέα εμβόλια με διευρυμένη πρόσβαση που θα συμβάλλουν στην γρηγορότερη εξάλειψη μιας από τις πιο θανατηφόρου ασθένειας.
