Μια νέα μελέτη ερευνητών του University College London (UCL) σε συνεργασία με το Νοσοκομείο Great Ormond Street (GOSH) στο Λονδίνο και το Οφθαλμολογικό Νοσοκομείο Moorfields φέρνει στο φως καινούρια δεδομένα για τα αίτια της οφθαλμικής ραγοειδίτιδας, μιας νόσου που σχετίζεται με την νεανική αρθρίτιδα και μπορεί να προκαλέσει απώλεια όρασης στα παιδιά. Η μελέτη, που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Ιατρικής Έρευνας, το Moorfields Eye Charity, τον Οργανισμό «Arthritis UK» (Βρετανική Επιστημονική Εταιρία για την Αρθρίτιδα) και τον ανεξάρτητο φορέα «Fight for Sight» («Πάλη για την Όραση»), αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο η ασθένεια έχει γίνει κατανοητή στο παρελθόν και ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη νέων θεραπειών που βοηθούν στην προστασία της όρασης των παιδιών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα Β κύτταρα μαζί με τα Τ κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ραγοειδίτιδα, η οποία εξελίσσεται μακροχρόνια, προκαλώντας προοδευτική απώλεια όρασης σε παιδιά και εφήβους. Αυτό το εύρημα συνεπάγεται πως υπάρχει πλέον ένας νέος θεραπευτικός στόχος για την ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Στο επίκεντρο η νεανική αρθρίτιδα που προσβάλλει 1 στα 1000 παιδιά
Η νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα είναι η πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας σε παιδιά κάτω των 16 ετών και επηρεάζει περίπου ένα στα 1.000 παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Ελλάδα με παιδικό πληθυσμό περίπου 2 εκατ. ανήλικους, εκτιμάται ότι νοσούν με νεανική αρθρίτιδα 2000-2500 παιδιά. Περίπου το 30% των ασθενών με νεανική αρθρίτιδα αναπτύσσουν επίσης ραγοειδίτιδα - μια φλεγμονώδη πάθηση του ματιού που είναι δυνητικά απειλητική για την όραση. Παρόλο που σήμερα υπάρχουν διαθέσιμες ορισμένες θεραπείες για την πάθηση, έως και το 30% των παιδιών που έχουν προσβληθεί με ραγοειδίτιδα, εξακολουθούν να εμφανίζουν κάποιο βαθμό μόνιμης απώλειας όρασης μέχρι την ενηλικίωση.
Τι λένε οι ειδικοί
Η Δρ. Μπέθανι Τζέμπσον (Bethany Jebson) από το Τμήμα Ιατρικής του UCL, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης επισημαίνει: «Η ραγοειδίτιδα προκαλούμενη από νεανική αρθρίτιδα είναι δύσκολο να ανιχνευθεί έγκαιρα, επειδή σε ορισμένους ασθενείς δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα». Τα Β και τα Τ κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος προστατεύουν τον οργανισμό από συγκεκριμένα παθογόνα, διαδραματίζοντας το καθένα ξεχωριστό ρόλο στην παροχή αντίστασης σε λοιμώξεις και τοξίνες. Ως αυτοάνοση πάθηση, η ραγοειδίτιδα που σχετίζεται με την νεανική αρθρίτιδα εμφανίζεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται κατά λάθος σε ιστούς του οφθαλμού.
Μέχρι σήμερα, τα Τ κύτταρα θεωρούνται οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν στην αυτοάνοση απόκριση της νόσου και στην επακόλουθη βλάβη των ιστών. Ωστόσο, τα νέα δεδομένα υποδηλώνουν ότι και τα Β κύτταρα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη νόσο, παρουσιάζοντας έναν νέο πιθανό θεραπευτικό στόχο.
Ανεπάρκεια δειγμάτων για καλύτερη διερεύνηση
Ωστόσο, η αποτελεσματική μελέτη της νόσου και η κατανόηση των ανοσολογικών αποκρίσεων που προκαλούν φλεγμονή των ματιών απαιτεί προσεκτική ανάλυση πολλών οφθαλμικών δειγμάτων από παιδιά, τα οποία είναι δύσκολο να ληφθούν με ασφάλεια. Αυτό έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι ερευνητές μπόρεσαν να μελετήσουν την ασθένεια, μέχρι σήμερα.
Η έτερη συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Ελίζαμπεθ Ρόσερ από το Τμήμα Ιατρικής του UCL, επισημαίνει: «Μέσω τεράστιας συλλογικής προσπάθειας με το Νοσοκομείο Great Ormond Street και το Οφθαλμολογικό Νοσοκομείο Moorfields, εξετάσαμε σπάνια δείγματα που ελήφθησαν απευθείας από τους οφθαλμούς παιδιών με ραγοειδίτιδα, τα οποία ήδη υποβάλλονταν σε χειρουργική επέμβαση για σχετικές επιπλοκές, όπως ο καταρράκτης. Καταφέραμε επίσης να διερευνήσουμε προσεκτικά διατηρημένα ιστορικά δείγματα οφθαλμών».
Σε αυτή τη μελέτη, η ομάδα συνδύασε δεδομένα αίματος με αυτά τα σπάνια δείγματα οφθαλμών για να διερευνήσει τους μηχανισμούς της νόσου πιο άμεσα. Αρχικά, οι ερευνητές συνέκριναν δείγματα αίματος από παιδιά με μόνο αρθρίτιδα και παιδιά με αρθρίτιδα και φλεγμονή των ματιών (ραγοειδίτιδα). Στη συνέχεια, εντόπισαν και μέτρησαν διάφορους τύπους ανοσοκυττάρων στους οφθαλμούς των ασθενών.
«Αυτό μας επέτρεψε να δούμε ποια ανοσοκύτταρα υπήρχαν στον φλεγμονώδη οφθαλμό και να το συγκρίνουμε με αυτό που είδαμε στο αίμα», εξηγεί η Δρ. Ρόσερ.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα Β κύτταρα ήταν σταθερά παρόντα σε αυξημένο αριθμό στο αίμα και στους φλεγμονώδεις οφθαλμούς των ασθενών με ραγοειδίτιδα. Ουσιαστικά, αυτό υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο των Β κυττάρων ως επιπρόσθετων παραγόντων στην παθολογία της ραγοειδίτιδας.
Επιπλέον, σε πειραματόζωα (ποντίκια) με ραγοειδίτιδα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο αποκλεισμός της επικοινωνίας μεταξύ των δύο τύπων ανοσοκυττάρων οδήγησε σε μειωμένη φλεγμονή των ματιών.
«Ενώ τα αποτελέσματα από μελέτες σε ζώα δεν μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα σε παιδιά, βοηθούν στον εντοπισμό ανοσολογικών οδών που μπορεί να είναι σημαντικές στην παθοφυσιολογία ασθενειών», προσθέτει η Δρ. Ρόσερ.
Μια ακόμα συγγραφέας της μελέτης, η Δρ. Αμινάτ, Λόλα Σολέμπο (Ameenat Lola Solebo), ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού της Great Ormond Street, που ανήκει στο Πανεπιστήμιο UCL και Σύμβουλος Παιδοφθαλμίατρος στο GOSH, διευκρινίζει: «Αυτό το έργο αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα της δύναμης της έρευνας που βασίζεται στον ασθενή. Χρησιμοποιεί δείγματα από μια νέα βιοτράπεζα που ονομάζεται CHOIR. Τα ευρήματα σηματοδοτούν μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο κατανοείται η παθολογική διαδικασία της ραγοειδίτιδας, ρίχνοντας φως σε βασικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε απώλεια όρασης σε παιδιά με την πάθηση».
Οι επικεφαλής ερευνητές εξηγούν ότι η νέα οδός που ανέδειξε η μελέτη ήδη διερευνάται σε ενήλικες με αυτοάνοσα νοσήματα. Μετά από προσεκτικές κλινικές δοκιμές, ελπίζουν ότι οι υπάρχουσες θεραπείες θα μπορούσαν να προσαρμοστούν γι' αυτήν την απειλητική για την όραση πάθηση.
Η Άντζελα Χιντ, Διευθύνουσα Σύμβουλος του Ιδρύματος Ιατρικής Έρευνας, καταλήγει: «Για λόγους που δεν κατανοούμε ακόμη πλήρως, τα παιδιά με αρθρίτιδα μπορούν επίσης να αναπτύξουν ραγοειδίτιδα και για πολλά από αυτά, η ασθένεια δεν ανταποκρίνεται στις τρέχουσες θεραπείες, γεγονός που έχει καταστροφικές συνέπειες για την όραση και τη μακροπρόθεσμη υγεία τους. Η έρευνα αυτή αποκάλυψε νέες, ζωτικής σημασίας γνώσεις σχετικά με τις ανοσολογικές αντιδράσεις που προκαλούν φλεγμονή στους οφθαλμούς, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ιατρικής έρευνας για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων για παιδιά με σοβαρές οφθαλμικές παθήσεις, που οδηγούν στην τύφλωση. Ελπίζουμε ότι αυτά τα ευρήματα θα θέσουν τις βάσεις για μελλοντική έρευνα και ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπειών».
