Έως τις 17 Ιουνίου θα παραμείνει σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Ενίσχυση της εφαρμογής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας – Ενσωμάτωση Οδηγίας (Ε.Ε.) 2023/970».
Στόχος του νομοσχεδίου είναι η εξάλειψη φαινομένων όπου το φύλο επηρεάζει τον καθορισμό της αμοιβής μίας εργαζόμενης ή ενός εργαζομένου. Tο μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών εξακολουθεί να υπάρχει και στην Ελλάδα (σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, οι μέσες ωριαίες αποδοχές των γυναικών είναι κατά 13,4% χαμηλότερες από τις αντίστοιχες των ανδρών) και στην Ευρώπη (κατά 11,1% χαμηλότερες από τις αντίστοιχες των ανδρών).
Το νέο σχέδιο νόμου εισάγει για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διαφάνειας στις αμοιβές σε δύο άξονες: πριν από την πρόσληψη και κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης.
- Αμοιβές: Αυτό που προσπαθεί να κάνει και το νομοσχέδιο και η Ευρωπαϊκή Οδηγία από την οποία απορρέει, είναι να μην υπάρχουν αδικαιολόγητες αποκλίσεις στις αμοιβές λόγω φύλου ή άλλων διακρίσεων, δηλ. ένας άντρας και μία γυναίκα στην ίδια θέση εργασίας με τα ίδια προσόντα και αρμοδιότητες να μην αμείβονται διαφορετικά. Αν υπάρχει αντικειμενικός λόγος απόκλισης στις αμοιβές (π.χ. αν ο ένας έχει πολύ μεγαλύτερη εμπειρία από τον άλλον ή περισσότερα πτυχία), τότε δεν τίθεται θέμα ίσης αμοιβής.
- Προσλήψεις: Μέχρι σήμερα αρκετοί υποψήφιοι πήγαιναν σε συνέντευξη χωρίς να γνωρίζουν ούτε στο περίπου τις αποδοχές της θέσης την οποία διεκδικούσαν. Επίσης, πολλές φορές ζητούνταν πληροφορίες για προηγούμενους μισθούς, κάτι που μπορούσε να παγιώσει παλιές ανισότητες. Με το νέο πλαίσιο ο εργοδότης υποχρεούται να ενημερώνει πριν από τη συνέντευξη για το μισθολογικό εύρος ή την αμοιβή της θέσης, δεν μπορεί να ζητά «πόσα έπαιρνες στην προηγούμενη εργασία σου» και η διαδικασία πρόσληψης συνολικά πρέπει να είναι ουδέτερη ως προς το φύλο.
Οι εργαζόμενοι/ες που θεωρούν πως θίγονται μισθολογικά, θα μπορούν να ζητούν στοιχεία, να προσφεύγουν στην Επιθεώρηση Εργασίας, να απευθύνονται στη Δικαιοσύνη και να έχουν στήριξη από τον Συνήγορο του Πολίτη ή από συνδικαλιστικό φορέα.
Συνεχίζει να ισχύει η προστατευτική πρόβλεψη ότι αν υπάρχουν ενδείξεις διάκρισης, το βάρος της απόδειξης μεταφέρεται στον εργοδότη. Δηλαδή δεν χρειάζεται ο εργαζόμενος να αποδείξει μόνος του όλο το πρόβλημα από την αρχή μέχρι το τέλος. «Κάθε πρόσωπο που θεωρεί ότι ζημιώθηκε από τη μη τήρηση των διατάξεων περί ίσης αμοιβής, ακόμη και αν έχει λήξει η σχέση, στο πλαίσιο της οποίας φέρεται ότι σημειώθηκε η διάκριση ή παραβίαση της αρχής της ισότητας της αμοιβής, έχει δικαίωμα δικαστικής προστασίας, καθώς και δικαίωμα προσφυγής ενώπιον των αρμόδιων διοικητικών αρχών, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών διαμεσολάβησης από τον Συνήγορο του Πολίτη» αναφέρει άρθρο του σχεδίου νόμου.
Στο σχέδιο νόμου προβλέπεται ρητά ότι ο εργοδότης μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση στοιχείων όταν το αίτημα είναι δυσανάλογο ή καταχρηστικό, λόγω του επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα του. Στις περιπτώσεις αυτές, ο εργαζόμενος διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει τις πληροφορίες μέσω του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος κρίνει τη βασιμότητα του αιτήματος.
Παράλληλα, προβλέπεται υποχρέωση εμπιστευτικότητας και εχεμύθειας για εργαζομένους και εκπροσώπους εργαζομένων ως προς τα μισθολογικά δεδομένα που λαμβάνουν, ενώ σε περίπτωση παραβίασης των υποχρεώσεων αυτών η επιχείρηση μπορεί να διεκδικήσει αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη.
Ποιες είναι οι κυρώσεις αν αποδειχθεί διάκριση
Αν αποδειχθεί ότι υπήρξε αδικαιολόγητη μισθολογική διάκριση, ο εργαζόμενος μπορεί να λάβει πλήρη αποζημίωση, αναδρομικούς μισθούς ή bonus που έχασε. «Για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης, στην περίπτωση της παραβίασης της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών, λαμβάνονται υπόψη ιδίως η αξίωση για αναδρομικά ποσά και σχετικά επιμίσθια ή πληρωμές σε είδος, τόκοι υπερημερίας ανεξαρτήτως χρονικού περιορισμού, η απώλεια εισοδήματος και επαγγελματικών ευκαιριών, καθώς και οι ζημίες που προκλήθηκαν από μισθολογικές διακρίσεις λόγω φύλου που διασταυρώνονται με άλλους προστατευόμενους λόγους διακρίσεων».
Παράλληλα, η Επιθεώρηση Εργασίας διατηρεί το δικαίωμα επιβολής κυρώσεων και προστίμων. Πιο συγκεκριμένα, σε περίπτωση προσβολής δικαιώματος ή παράβασης υποχρέωσης που σχετίζονται με την αρχή της ισότητας της αμοιβής και τη μισθολογική διαφάνεια, η Επιθεώρηση Εργασίας, σε συνεργασία με τον Συνήγορο του Πολίτη, μπορεί, κατόπιν αίτησης του καταγγέλλοντος και ύστερα από προηγούμενη πρόσκληση του καταγγελλόμενου για παροχή εξηγήσεων, να εκδώσει εντολή προς τον εργοδότη να λάβει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω μέτρα συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις του όσον αφορά την ισότητα της αμοιβής:
- άρση της παραβίασης,
- λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση με τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με την αρχή της ισότητας της αμοιβής.
Αν ο εργοδότης δεν εκτελεί μέτρα που ορίζονται στην εντολή, επιβάλλεται επαναλαμβανόμενο πρόστιμο για κάθε τρεις (3) μήνες παράλειψούς εφαρμογής του μέτρου από την ημερομηνία εκτέλεσης που ορίζει η εντολή, αναλόγως με το μέγεθος της επιχείρησης.
Τα ανωτέρω εφαρμόζονται και στον δημόσιο τομέα, στον οποίο τις αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας ασκεί η Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Τι αλλάζει στις προσλήψεις
Πριν την πρόσληψη, η επιχείρηση:
- οφείλει να ενημερώνει για την αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της προσφερόμενης θέσης
- δεν θα μπορεί να ρωτάει το ύψος της αμοιβής που λάμβανε σε πρότερη εργασία ο υποψήφιος
Κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται στην υποβολή στοιχείων για:
- το μισθολογικό χάσμα σε απολαβές και πρόσθετες εταιρικές παροχές
- το μισθολογικό χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων
Ο εργαζόμενος θα μπορεί να ρωτά:
- πως κατατάσσεται μισθολογικά
- τις μέσες αμοιβές ανδρών και γυναικών για ίδια ή ισάξια εργασία
Θεσπίζεται επίσης εσωτερικός έλεγχος μισθολογικού χάσματος στις επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με το μισθολογικό χάσμα ανδρών – γυναικών, το μισθολογικό χάσμα στα bonus, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα και το μισθολογικό χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων. Η υποχρέωση αυτή θα εφαρμόζεται κάθε χρόνο για επιχειρήσεις με 250 και άνω εργαζόμενους και ανά τριετία για επιχειρήσεις 100 εργαζομένων και άνω.
Σε περίπτωση που εντοπιστεί μισθολογική απόκλιση χωρίς αντικειμενική εξήγηση (π.χ. μεγαλύτερη εμπειρία, περισσότερα προσόντα), η επιχείρηση υποχρεούται να τη διορθώσει.
Το νέο πλαίσιο συνδέεται και με την προσπάθεια για ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Προβλέπει ότι όταν εφαρμόζεται συλλογική σύμβαση εργασίας, θεωρείται καταρχήν ότι δεν υπάρχουν αδικαιολόγητες μισθολογικές διακρίσεις και ότι οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας μπορούν να χρησιμοποιούνται ως βάση για τη δημιουργία μισθολογικών δομών στις επιχειρήσεις.
