Δύο όψεις διακρίνει η Scope Ratings πίσω από τη νέα ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού κλάδου, καθώς η προσπάθεια για βαθύτερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την πιστοληπτική εικόνα των τραπεζών, την ώρα που μια ενδεχόμενη χαλάρωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων δημιουργεί κινδύνους για τα ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη του κλάδου.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Marco Troiano, επικεφαλής Financial Institutions της Scope Ratings, η ανακοίνωση της Κομισιόν δεν έχει άμεσες επιπτώσεις στις αξιολογήσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών, καθώς στο παρόν στάδιο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις. Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, ωστόσο, οι αλλαγές που προδιαγράφονται θα μπορούσαν να αποδειχθούν σημαντικές και να λειτουργήσουν προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις.
Στη θετική πλευρά, η Scope τοποθετεί την προσπάθεια για μεγαλύτερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς. Η μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανομή κεφαλαίων εντός διασυνοριακών τραπεζικών ομίλων, σε συνδυασμό με την πρόοδο προς περισσότερο εναρμονισμένους μηχανισμούς εγγύησης καταθέσεων και ρευστότητας κατά την εξυγίανση, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει βασικές διαρθρωτικές αδυναμίες του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.
Η ημιτελής Τραπεζική Ένωση εξακολουθεί, σύμφωνα με τον οίκο, να περιορίζει τη δυνατότητα αποτελεσματικής μεταφοράς κεφαλαίων και ρευστότητας μεταξύ διαφορετικών χωρών. Παράλληλα, το regulatory ring-fencing, δηλαδή οι περιορισμοί στη μεταφορά πόρων μεταξύ των επιμέρους οντοτήτων ενός τραπεζικού ομίλου, αλλά και οι πολιτικές αντιστάσεις, αποδυναμώνουν τη στρατηγική λογική των διασυνοριακών ενοποιήσεων.
Ουσιαστική πρόοδος σε αυτά τα μέτωπα θα μπορούσε να ενισχύσει το περιβάλλον λειτουργίας των τραπεζών και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη ισχυρότερων πανευρωπαϊκών ομίλων. Η μεγαλύτερη κλίμακα και γεωγραφική διαφοροποίηση, σύμφωνα με τη Scope, θα ενίσχυαν παράλληλα την ανθεκτικότητά τους στις διαφορετικές φάσεις του οικονομικού κύκλου.
Η λεπτή γραμμή μεταξύ απλοποίησης και απορρύθμισης
Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται ο κίνδυνος η συζήτηση για την απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου να εξελιχθεί σε απορρύθμιση. Η Scope τάσσεται υπέρ της απλοποίησης όπου υπάρχουν προφανείς επικαλύψεις ή απαιτήσεις που έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικές. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η τραπεζική κεφαλαιακή ρύθμιση είναι εκ φύσεως σύνθετη και υπάρχουν όρια στο πόσο μπορεί να απλοποιηθεί χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο οι στόχοι της προληπτικής εποπτείας. Μια σωστά σχεδιασμένη απλοποίηση θα μπορούσε να περιορίσει την περιττή πολυπλοκότητα και να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα. Τα οφέλη αυτά, όμως, θα πρέπει να σταθμιστούν απέναντι στον κίνδυνο μιας ευρύτερης κανονιστικής χαλάρωσης.
Η Scope χαρακτηρίζει ως ακραίο αλλά υπαρκτό κίνδυνο έναν παγκόσμιο «αγώνα προς τα κάτω» στη ρύθμιση των τραπεζών. Αλλαγές που θα περιόριζαν την ικανότητα απορρόφησης ζημιών θα ήταν αρνητικές από πιστοληπτική σκοπιά και θα μπορούσαν να ασκήσουν πίεση στα ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη πάνω στα οποία στηρίζονται σήμερα οι αξιολογήσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ενδεχόμενο αφαίρεσης των απαιτήσεων του Πυλώνα 2 - Pillar II Requirements - από την απαίτηση μόχλευσης, κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστική απελευθέρωση κεφαλαίων για τις τράπεζες που περιορίζονται σήμερα από τον δείκτη μόχλευσης.
Για τη Scope, συνεπώς, οι συνολικές επιπτώσεις στις πιστοληπτικές αξιολογήσεις θα κριθούν από την ισορροπία ανάμεσα στα οφέλη μιας πληρέστερης Τραπεζικής Ένωσης και στον κίνδυνο αποδυνάμωσης των κεφαλαιακών απαιτήσεων.
Τα τρία τεστ για το πακέτο του 2027
Σε αυτό το πλαίσιο, η Scope θέτει τρία βασικά κριτήρια με τα οποία θα αξιολογήσει τις προτάσεις του τραπεζικού πακέτου που αναμένονται το 2027. Πρώτον, εάν οι αλλαγές θα διατηρήσουν την ποιότητα και την ποσότητα των κεφαλαίων που διαθέτουν οι τράπεζες για την απορρόφηση ζημιών. Δεύτερον, εάν θα υπάρξει πραγματική και εφαρμόσιμη πρόοδος στη δυνατότητα μεταφοράς κεφαλαίων και ρευστότητας μεταξύ χωρών και οντοτήτων των ευρωπαϊκών τραπεζικών ομίλων. Το τρίτο κριτήριο αφορά την επιδιωκόμενη αλλαγή της κανονιστικής κουλτούρας και το κατά πόσο αυτή θα επηρεάσει στην πράξη την εποπτεία, οδηγώντας είτε σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα είτε, στον αντίποδα, σε μεγαλύτερη εποπτική ανοχή.
Νέα αρχή για την ευρωπαϊκή εγγύηση καταθέσεων
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η Scope και στην αλλαγή πορείας γύρω από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασφάλισης Καταθέσεων, το EDIS, τον τρίτο και μέχρι σήμερα ανολοκλήρωτο πυλώνα της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να αποσύρει την πρόταση για το EDIS που είχε καταθέσει το 2015 και η οποία δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απαιτούμενη πολιτική συναίνεση, αντικαθιστώντας την με μια νέα, απλούστερη και αποτελεσματικότερη πρόταση, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί την τελευταία δεκαετία.
Κρίσιμη παράμετρο αποτελεί, σύμφωνα με τη Scope, το γεγονός ότι οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις του πλαισίου διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων και εγγύησης καταθέσεων, του CMDI, έχουν ήδη μεταβάλει το προφίλ κινδύνου των τραπεζικών καταθέσεων, οδηγώντας σε μεγαλύτερη εναρμόνιση μεταξύ των κρατών-μελών. Ο συνδυασμός των υψηλών κεφαλαιακών επιπέδων υπό τη Basel III, των αποθεμάτων ασφαλείας για την εξυγίανση τραπεζών στο πλαίσιο της BRRD και της ενισχυμένης προτεραιότητας των καταθετών σε περίπτωση τραπεζικής κρίσης έχει ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον οίκο, η μεγάλη πλειονότητα των καταθέσεων στην Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση να ενέχει πλέον εξαιρετικά χαμηλό κίνδυνο.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια νέα προσπάθεια να ολοκληρώσει μια Τραπεζική Ένωση που παραμένει ημιτελής περισσότερο από μία δεκαετία μετά τη δημιουργία της. Για τη Scope, το αποτέλεσμα θα κριθεί από το εάν η μεγαλύτερη ενοποίηση και η απλοποίηση των κανόνων μπορούν να επιτευχθούν χωρίς να αποδυναμωθούν τα κεφαλαιακά αναχώματα που στηρίζουν σήμερα την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών.
