Ποιος έχει δίκιο, οι αγορές ή οι… αγρότες;

«Φίλε μου προχθές είχα μία διαδικτυακή συνάντηση παλιών φίλων από τον χώρο μου, οι δύο εξ αυτών μάλιστα ήταν και συμφοιτητές μου και κάποια στιγμή συνεργάτες στο Λονδίνο.

Σου αναφέρω την συνάντησή μας αυτή γιατί είχε το ενδιαφέρον της, κάποια στιγμή η ένταση της κουβέντας μας ήταν τόσο ψηλή που θα μπορούσες να πεις ότι…ψιλο-τσακωθήκαμε.

Η αιτία; Γι’ αυτή θέλω να σου μιλήσω, για την ακρίβεια να σου γράψω.

Η πλειονότητα – οι τρεις εκ των πέντε που είναι ακόμα στο Λονδίνο - επέμενε ότι αυτό που βλέπουμε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο είναι η κορύφωση των πληθωριστικών πιέσεων.

Εγώ και ο φίλος μου ο Μάικ που είναι πλέον συνταξιούχος, αλλά συνεχίζει να είναι «ενεργός» στην αγορά, στην Νέα Υόρκη, επιμέναμε ότι έχουμε ακόμα δρόμο μπροστά μας, τουλάχιστον για δυο τρία χρόνια στην καλύτερη περίπτωση.

Θα σου μεταφέρω με λίγα λόγια τον «καυγά» μας.

Η παρέα του Λονδίνου επέμενε ότι ακόμα και αν ο δείκτης τιμών στην Μ. Βρετανία συνεχίσει να αυξάνεται και τον Αύγουστο, μπαίνουμε σε φάση αποκλιμάκωσης από το φθινόπωρο, ταχύτερη στις ΗΠΑ και στην Μ. Βρετανία και πιο αργή στην Ευρώπη. Μάλιστα στην βάση αυτής της εκτίμησης προέβλεπαν και ανάσχεση των αυξητικών παρεμβάσεων στα επιτόκια από τις Κεντρικές Τράπεζες ίσως και από τις αρχές του 2023.

Εγώ και ο Μάικ διαφωνήσαμε υποστηρίζοντας ότι η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού έχει ακόμα πολύ δρόμο και θα δούμε περισσότερα πάνω και κάτω πριν αρχίσει να αποκλιμακώνεται.

Βασικό επιχείρημα των φίλων από το Λονδίνο είναι ότι ήδη η επενδυτική συμπεριφορά σε μετοχές και ομόλογα προδικάζει αποκλιμάκωση, ενώ θεωρούν ότι η δράση των Κεντρικών Τραπεζών με την αύξηση των επιτοκίων, αν δεν γίνουν λάθη τακτικής σαν αυτά του δευτέρου εξαμήνου του 2021, θα έχει σύντομα τα αποτελέσματά της.

Τα δικά μας επιχειρήματα είναι εντελώς διαφορετικά.

Κατ’ αρχήν η πτώση που έχει σημειωθεί στις ΗΠΑ από το 9,1% στο 8,5% από Ιούνιο σε Ιούλιο είναι σχεδόν αποκλειστικά εξ αιτίας της βενζίνης και του «ακριβότερου» δολαρίου.

Όλα τα άλλα και ειδικά τα ενοίκια κάθε άλλο παρά σε τάση εκτόνωσης μπορείς να πεις ότι είναι.

Όμως δεν είναι αυτό το βασικό μας επιχείρημα, κάθε άλλο.

Να τα πάρουμε ένα – ένα και μετά να πάμε στις δομικές τάσεις του φαινόμενου.

Στο επίπεδο της προσφοράς με τις κυρώσεις στην Ρωσία να αυξάνονται και τις γεωπολιτικές εντάσεις να προκαλούν ανησυχητικές προοπτικές για το ορατό μέλλον με την Κίνα, κάθε άλλο παρά οι αλυσίδες τροφοδοσίας μπορείς να πεις ότι αποκαθίστανται.

Το αντίθετο συμβαίνει, παρά την υπέρβαση πολλών προβλημάτων που είχε προκαλέσει η πανδημία.

Τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να είναι ακριβότερα και δυσκολότερο να εξασφαλισθούν, ειδικά για την Ευρώπη, με την Γερμανία και την Ιταλία να είναι αυτή την στιγμή ακραία παραδείγματα.

Για τα βασικά τρόφιμα αν και οι τιμές έπεσαν μετά την συμφωνία «εξόδου» των σιτηρών από την Ουκρανία, η κατάσταση κάθε άλλο παρά έχει αποκατασταθεί. Το ακριβότερο δολάριο, το γεγονός ότι είχαν φτάσει στα ύψη οι τιμές τους πριν ξεσπάσει ο πόλεμος και τώρα οι ζημιές από την ξηρασία, μαζί με τα πανάκριβα λιπάσματα ειδικά σε ΗΠΑ και Ευρώπη, έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον που ήδη έχει διαμορφώσει τις χειρότερες συνθήκες παραγωγής για τον επόμενο χρόνο, πέρα από τα άμεσα προβλήματα.

Και όλα αυτά σε συνθήκες που οι τιμές βασικών εμπορευμάτων παραμένουν υψηλές και οι τιμές παραγωγού στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν έχει ακόμα ξεδιπλωθεί στην κατανάλωση.

Και δεν βάζω στην «εξίσωση» ακόμα τις συνέπειες από την συνάρτηση τιμών – μισθών που μόλις τώρα αρχίζει να παίρνει διαστάσεις.

Βλέπε Μ. Βρετανία, Γερμανία, ΗΠΑ κ.λ.π.

Όσο δεν για την παρέμβαση των Κεντρικών Τραπεζών με την αύξηση των επιτοκίων οι συνέπειές της θα μπορούσαν να έχουν άμεσα αποτελέσματα αν το πρόβλημα εντοπιζόνταν μακροοικονομικά στον τομέα της ζήτησης.

Όμως το πρόβλημα παραμένει όπως και την δεκαετία του 70’ στην προσφορά και την παραγωγή. Και εκεί όπως προσπάθησα να επισημάνω, τα προβλήματα είναι κάπως διαφορετικά από την πρώτη φάση της πανδημίας, αλλά όχι γι’ αυτό μικρότερα.

Αφήνοντας στην άκρη αυτά τα «εμπειρικά» στοιχεία θέλω να προσθέσω ένα επιπλέον στοιχείο ιστορικής εμπειρίας. Αν ρίξει κανείς μία ματιά στην δεκαετία του 70’ μετά την κατάρρευση του Μπρέττον Γουντς τον Αύγουστο του 1971, πριν δηλαδή από 51 χρόνια ακριβώς, η πληθωριστική έκρηξη δεν ήταν μία ευθεία γραμμή ανοδικής τάσης.

Είχε σκαμπανευάσματα, σε γενικές γραμμές με ανοδική τάση, που σχετίζονταν με το σύνολο των εξελίξεων, γεωπολιτικών, κοινωνικών αναταραχών, παρεμβάσεων των Κεντρικών Τραπεζών κ.λ.π. μέχρι να προχωρήσει η Fed (Πωλ Βόλκερ) στην εκρηκτική αύξηση των επιτοκίων η οποία προκάλεσε δύο φάσεις ισοπεδωτικής ύφεσης.

Και πάλι όμως χρειάσθηκαν χρόνια για να αρχίσει ο πληθωρισμός να μην είναι πρόβλημα…

Τώρα θα έρθω σε ένα άλλο επιχείρημά μου. Η εκρηκτική άνοδος του πληθωρισμού αρχικά επιδεινώθηκε απότομα από την ρήξη των τροφοδοτικών αλυσίδων και την ενεργειακή κρίση.

Αλλά σου υπενθυμίζω ότι αυτό συνέβη σε ένα περιβάλλον που οι τιμές είχαν αρχίσει να αυξάνονται ήδη από τα τέλη του 2019.

Δεν είναι όμως αυτό το βασικό επιχείρημά μου.

Η εκρηκτική άνοδος των τιμών σε βασικά προϊόντα και εμπορεύματα έρχεται σε διαφορετικούς χρόνους για καθαρά πρακτικούς λόγους.

Για παράδειγμα η ενεργειακή κρίση και το πρόβλημα της κρίσης στα τρόφιμα, κ.λ.π. Με αποτέλεσμα οι κορυφώσεις και οι ενδεχόμενες κάμψεις να είναι η συνέπεια της σύμπτωσης της αύξησης σε δύο ή περισσότερους τομείς διαφορετικών βασικών προϊόντων. Έτσι οι φαινομενικές κάμψεις ή ανοδικές τάσεις έχουν να κάνουν με την χρονική «μη σύμπτωσή» ή «σύμπτωσή» τους. Είναι κάτι σαν τον συντονισμό και αποσυντονισμό «κυμάτων» στο κομμάτι της προσφοράς.

Τέτοιες «στιγμές» ανόδου και πτώσης είχαμε και στην δεκαετία του 70’. Για παράδειγμα είχες μία κατάσταση που άρχιζε να εκδηλώνεται μία τάση εκτόνωσης για λόγους νομισματικούς και ερχόταν ο πόλεμος των έξι ημέρων στην Μ. Ανατολή και ανέτρεπε την κατάσταση.

Και πολλές άλλες τέτοιες στιγμές συντονισμού και αποσυντονισμού των ανοδικών και πτωτικών τάσεων.

Αυτό εξηγεί σε πολλές περιπτώσεις αυτό που οι αγορές «θέλουν» να παίρνουν σαν πραγματικότητα. Για παράδειγμα πρέπει να λάβεις υπ’ όψη σου το πως θα συντονισθούν τα «κύματα» ανόδου ή εκτόνωσης μεταξύ ενεργειακών προϊόντων και αγροτικής παραγωγής ή ακόμα και της εξέλιξης γεωπολιτικών αναταραχών ή εκτόνωσης, για να μη πω της σχέσης μισθών – τιμών.

Έχω αφήσει όμως για το τέλος τον βασικότερο παράγοντα που πιστεύω ότι διατρέχει όλα τα προηγούμενα και ο οποίος νομίζω ότι είναι ο μακροπρόθεσμα καθοριστικός και για τον πληθωρισμό των τιμών. Μιλάω για την παραγωγικότητα.

Μία μελέτη σχετικά πρόσφατη της Fed καταγράφει μία συστηματική καθοδική τάση τις τελευταίες δεκαετίες και ειδικά μετά το 2008.

Και αυτό αφορά τόσο τις ΗΠΑ όσο και την Ευρώπη ή την Ιαπωνία.

Όλες οι μεγάλες οικονομίες σημειώνουν μία συστηματική επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας ασφαλώς όχι ισοτονική και με σαφή πλέον τάση αρνητική.

Επαναλαμβάνω για να μη παρεξηγηθώ, δεν μιλάω για αρνητική παραγωγικότητα, αν και αυτό έχει συμβεί σε ορισμένες φάσεις τα τελευταία δύο χρόνια. Μιλάω για επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας.

Όπως καταλαβαίνεις, αν παρά την εκρηκτική ανάπτυξη της πληροφορικής και της AI συμβαίνει αυτό – ίσως εν μέρη και εξ αιτίας αυτού – τότε το θέμα του πληθωρισμού σε ένα οικονομικό περιβάλλον σαν αυτό που ζούμε, θα μπορούσες να το παρομοιάσεις, όχι σαν κάτι από μόνο του αλλά περισσότερο σαν αποτέλεσμα. Κάτι σαν «πυρετό» λόγω μιας …ασθένειας που ακόμα δεν έχουμε εντοπίσει τον χαρακτήρα της, το «μικρόβιο» ή τον «ιό» της. Ακόμα μιλάμε για την συμπτωματολογία της…

Περιττό να σου πω ότι στην διάρκεια της συζήτησής μας παρ’ ότι όλοι παλιοί φίλοι, οι εντάσεις ήταν μεγάλες.

Όπως καταλαβαίνεις περιμένω τα σχόλιά σου. Εις το επανειδείν φίλτατε και περιμένω τηλέφωνό σου».

Μεταφέρω το σημείωμα του κ. Χ στο Οικονογράφημα χωρίς καμία παρέμβαση ή παράλειψη.

Γ. Αγγέλης