Μέση Ανατολή: Όταν η ΕΕ (δυστυχώς) δεν έχει λόγο, έχει όμως ρόλο και μάλιστα σημαντικό

Πριν τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είχε παραδεχθεί μία δυσάρεστη πραγματικότητα. Δε ζούμε σε εποχή που το κράτος δικαίου γίνεται σεβαστό από όσους διαθέτουν τη δύναμη της ισχύος. Και η τρέχουσα κατάσταση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με νουθεσίες.

Τα τελευταία 24ωρα η Ευρώπη -για την ακρίβεια η Ευρωπαϊκή Ένωση- δέχεται από πολλές πλευρές επίθεση για την απραξία της. Δείχνει απραξία; Σε σχέση με τις απαιτήσεις των καιρών, ναι. Μπορούσε να κάνει διαφορετικά; Ξεκάθαρα, όχι. Γι’ αυτό και οι επιθέσεις είναι απολύτως άδικες. Η ΕΕ δεν είναι αμυντική ένωση, δε διαθέτει κοινή εξωτερική πολιτική και είναι παράλογο να της καταλογίζει τη διαφορετικότητα των θέσεων των κρατών-μελών και την αδυναμία τους να προσεγγίσουν συχνά ακόμα και στα βασικά.

Είναι προφανές ότι η Γαλλία ή η Γερμανία αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο την κρίση στη Μ. Ανατολή από ό,τι η Ισπανία ή το Βέλγιο. Έχουν μάλιστα προκληθεί αρκετές αντιδράσεις από όσους υποστηρίζουν ότι ο Μερτς δεν υπερασπίστηκε επαρκώς τον Σάντσεθ στη συνάντησή του με τον Τραμπ στο Λευκό Οίκο.

Η αλήθεια είναι ότι σειρά κρατών-μελών -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα- πράγματι έχουν διαφορετική θέση και διαφορετικά συμφέροντα από την Ισπανία. Και κάθε ένα από αυτά επικαλείται το διεθνές δίκαιο. Δυστυχώς, όμως, το επιχείρημα της επίκλησής του είναι μάλλον προσχηματικό και πρακτικά ανεφάρμοστο. Eίτε το επικαλείται η Ισπανία ή όλος ο υπόλοιπος κόσμος στο πλαίσιο διακρατικών σχέσεων, ακόμα και σε επίπεδο ΟΗΕ. Δε θα έπρεπε να είναι έτσι. Μόνο που τα επιθυμητά «πρέπει» δεν παράγουν αποτέλεσμα εν μέσω πολέμου.

Ο Μερτς, από την άλλη πλευρά, υπερασπίστηκε τον Σάντσεθ (μόνο) στο ζήτημα που αφορά τον πυρήνα της ύπαρξης και λειτουργίας της ΕΕ: Τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις και το εμπόριο. Και αυτό δίνει μία αφορμή για να αντιληφθούμε την υφιστάμενη (συχνά μοναδική) δύναμη της Ένωσης.

Στα… δύσκολα της οικονομίας

Η απειλητική ρητορική Τραμπ σε ό,τι αφορά τον εμπορικό πόλεμο εναντίον της Ισπανίας βρήκε αντίλογο από τον Μερτς. Γιατί στο πεδίο αυτό, η ΕΕ έχει απαντήσεις. Στο σύνολό της και με ισχυρό αποτύπωμα. Έτσι, η ολοκλήρωση της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ και η υπεράσπιση ενός εταίρου της Ένωσης αποδείχθηκε ευκολότερη -και κατ’ ελάχιστον επιβεβλημένη- από τον Γερμανό Καγκελάριο.

Την ίδια ώρα, η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, ο πρόεδρος του Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ και ο Κυριάκος Πιερρακάκης ως πρόεδρος του Eurogroup επεξεργάζονταν σενάρια ανταπόκρισης στον οικονομικό αντίκτυπο μίας πιθανής ενεργειακής κρίσης.

Όταν δηλαδή η ΕΕ, με ευθύνη των ηγεσιών των κρατών μελών της, δεν μπορεί να έχει κοινή προσέγγιση επί του πεδίου, τα ίδια κράτη μέλη είναι εκείνα που θα συμφωνήσουν στην αντίδραση αναφορικά με τις συνέπειες της επόμενης μέρας. Θα αναζητήσουν π.χ. λύσεις ενός επόμενου κοινού δανεισμού για τη δημιουργία ενός «νέου Ταμείου Ανάκαμψης», για τη διαχείριση μίας ενδεχόμενης μεταναστευτικής κρίσης ή για τη στήριξη της ανοικοδόμησης μίας συμμάχου χώρας, με χαρακτηριστικότερο το παράδειγμα της Ουκρανίας.

Σε κάθε περίπτωση, η αδυναμία άμεσης διαχείρισης γεωπολιτικών κρίσεων από την ΕΕ χρήζει αντιμετώπισης από τα ίδια τα κράτη-μέλη. Στην παρούσα φάση, δεν είναι εφικτή η προώθηση κοινών θέσεων, πόσο μάλλον δράσεων. Είναι εφικτή, όμως, η επίσπευση μίας αντίστοιχης συζήτησης που σχετίζεται άμεσα με την ανάγκη αντιμετώπισης πολλαπλών κρίσεων ικανών να πλήξουν την υπόσταση και της ΕΕ και των κρατών-μελών της. Οι μεταναστευτικές ροές ή η παρουσία του Πούτιν στα ευρωπαϊκά σύνορα είναι μερικές από αυτές. Η αποτελεσματική αντίδραση στο πεδίο, δυστυχώς για την ώρα, δεν φαίνεται να είναι. Τουλάχιστον όχι ακόμα και σίγουρα όχι για το βραχυπρόθεσμο μέλλον.

Είναι όμως σίγουρα ώρα για τους ηγέτες των ισχυρότερων ευρωπαϊκών χωρών να αναλάβουν σημαντικότερες ευθύνες και αντίστοιχες αποφάσεις που σίγουρα ξεπερνούν τις τρέχουσες πολιτικές τους επιδιώξεις. Είτε από κοινού ή αναπόφευκτα σε «κύκλους προθύμων».