Η τριπλή αναθεώρηση που έρχεται και τα δυσκολότερα που έπονται

Ποτέ στο παρελθόν δε θυμάμαι πολυπλοκότερη μεταβατική περίοδο εντός της ΕΕ. Οι «πολυκρίσεις» έως σήμερα είχαν μία βασική αιτία: τη σταθερότητα του ευρώ, την υγεία των πολιτών, συγκεκριμένους πολέμους μακριά ή κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα κ.ο.κ. Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση διαμόρφωνε ή και δημιουργούσε κάποιο νέο εργαλείο (ή θεσμό) για να ανταποκριθεί. Και εν τέλει το κατόρθωνε σε ικανοποιητικό βαθμό.

Σήμερα, η κατάσταση είναι διαφορετική. Οι αιτίες των κρίσεων είναι πολλαπλές και η έντασή τους μεταβάλλεται έως και σε καθημερινή βάση. Και όλες μαζί «χτυπάνε» στην επίμαχη συζήτηση για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό. Αμυντικές δαπάνες, ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα, εμπορικές συμφωνίες / δασμοί, κονδύλια ανάπτυξης, κονδύλια συνοχής… όλες οι προτεραιότητες απεικονίζονται στην προσπάθεια της Ένωσης να καλύψει κάθε ανάγκη, χωρίς η ίδια να έχει προχωρήσει στην οικονομική της ολοκλήρωση, και προφανώς χωρίς να αποτελεί ένα κράτος με κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική.

Πού βρισκόμαστε τώρα: Η τριπλή αναθεώρηση

Κατ’ αρχάς, ας έχουμε μία εικόνα της στιγμής και επί του πρακτέου. Στην παρούσα φάση, τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν (ή το έχουν ήδη κάνει) τρεις βασικές αναθεωρήσεις. Αυτές περιλαμβάνουν:

-τα μεσοπρόθεσμα προγράμματα (προϋπολογισμοί τετραετίας) στα οποία καλούνται να ενσωματώσουν την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες
-τα εθνικά πλάνα ανάκαμψης, με την τρέχουσα αναθεώρηση να είναι και η πλέον κρίσιμη καθώς βρισκόμαστε ένα χρόνο πριν τη λήξη του προγράμματος (η συμφωνία στα αναθεωρημένα πλάνα αποτελεί υποχρέωση των κρατών-μελών ώστε να μπορούν να υποβάλουν τα επόμενα αιτήματα εκταμίευσης)
-την ενδιάμεση αναθεώρηση των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τη συνοχή, με εκκρεμείς ακόμα τις συγκεκριμένες προδιαγραφές που (σύντομα) θα ανακοινώσει η Επιτροπή

Και τα δυσκολότερα έρχονται

Όλα τα παραπάνω προχωρούν σε -εν πολλοίς- διαμορφωμένο πλαίσιο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει τον πρώτο και το βασικότερο ρόλο. Επίσης, οι τρέχουσες διαδικασίες επικαλούνται «έκτακτες περιστάσεις» και οι διαβουλεύσεις εντός οργάνων (με τη συμμετοχή του Κοινοβουλίου) είναι περιορισμένες ή δεν απαιτούνται καν. Εύλογο θα πει κανείς έως ένα σημείο. Και γενικώς, θα συμφωνήσουμε. Αρκεί αυτό το σημείο να είναι ευδιάκριτο και όχι ιδιαιτέρως ευμετάβλητο. Μπορεί δηλαδή η αναθεώρηση των προϋπολογισμών των κρατών μελών ή οι ενδιάμεσες αναθεωρήσεις των εθνικών πλάνων ανάκαμψης και των διαρθρωτικών προγραμμάτων δικαιολογημένα να έχουν επιτακτικό χαρακτήρα, αυτό όμως δεν αποτελεί λύση για… πάσαν νόσον. Και σίγουρα δεν θα αποτελεί επιλογή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό (2028-34).

Στη διαπραγμάτευση αυτή, Κομισιόν, Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο έχουν συγκεκριμένους ρόλους στους οποίους δε χωρά διαπραγματευτική «ευελιξία». Και εδώ αρχίζουν τα (πιο) δύσκολα. Η Επιτροπή, με δεδομένες τις δυσκολίες του εγχειρήματος «θέλουμε τα πάντα με τον ίδιο προϋπολογισμό», δεν έχει ανοίξει τα χαρτιά της ούτε αναφορικά με τις προδιαγραφές του επερχόμενου «ενιαίου εθνικού πλάνου» ούτε για τη νέα διαχείριση των διαρθρωτικών πόρων της συνοχής. Την ίδια ώρα, «διακομματικά», το Ευρωκοινοβούλιο ξεκινά τη διαπραγματευτική του θέση απορρίπτοντας την ιδέα του «ενός πλάνου» ανά κράτος μέλος. Και διαθέτει σημαντικά επιχειρήματα για να την υποστηρίξει. Απομένει να φανεί αν είναι και ικανά.

Οι επίσημες προτάσεις της Επιτροπής για τον προϋπολογισμό και την πολιτική συνοχής αναμένονται τον Ιούλιο. Θα ακολουθήσει… η περίοδος των θερινών διακοπών για να «κάτσει η σκόνη» που αναπόφευκτα θα σηκωθεί έντονα. Και από τον Σεπτέμβριο, μία νέα διαπραγματευτική πραγματικότητα θα εξελιχθεί μεταξύ Βρυξελλών και πρωτευουσών. Πού θα καταλήξει η διαπραγμάτευση αυτή, σε τι προϋπολογισμό και με ποιες νέες (πιο ευέλικτες) διαδικασίες εκτέλεσής του, ουδείς γνωρίζει εκ των προτέρων. Γνωρίζουμε πιθανότατα το πότε: Στο τέλος του 2027, επί ελληνικής προεδρίας.