Η αναζωπύρωση της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προκαλεί εκ νέου ανησυχία για την ευρύτερη ασφάλεια στη Μέση Ανατολή και την πορεία των τιμών του πετρελαίου, ταυτόχρονα όμως αναδεικνύει και το στρατηγικό πρόβλημα των ΗΠΑ. Διαθέτει ακόμη ο Ντόναλντ Τραμπ έναν σαφή δρόμο προς την επίτευξη των στόχων του ή βρίσκεται αντιμέτωπος με ολοένα και λιγότερες επιλογές;
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η αρχική επιδίωξη της Ουάσιγκτον να εξαναγκάσει την Τεχεράνη σε μια συνολική συμφωνία μέσω στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης δεν απέδωσε. Η προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός της 17ης Ιουνίου κατέρρευσε μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα, οι αμερικανικές επιθέσεις επαναλαμβάνονται και το Ιράν απαντά με πλήγματα κατά εμπορικής πλοίων αλλά και με επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων στην περιοχή. Το αποτέλεσμα είναι ένας νέος κύκλος κλιμάκωσης, χωρίς να διαφαίνεται ένας ρεαλιστικός δρόμος αποκλιμάκωσης.
Διαβάστε ακόμα: Πώς ο Ντόναλντ Τραμπ έπεσε στην παγίδα της Τεχεράνης
Η Τεχεράνη, παρά τη στρατιωτική της αποδυνάμωση, είχε καταφέρει να εγκλωβίσει την Ουάσιγκτον σε ένα στρατηγικό δίλημμα. Είτε να αποδεχθεί μια εύθραυστη ισορροπία, η οποία όμως ευνοεί το ιρανικό καθεστώς, είτε να οδηγηθεί σε μια βαθύτερη στρατιωτική εμπλοκή. Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών επιβεβαιώνουν ότι αυτό ακριβώς το δίλημμα βρίσκεται στο επίκεντρο της αμερικανικής στρατηγικής.
Το ισχυρό χαρτί της Τεχεράνης
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Council on Foreign Relations, η μεγαλύτερη στρατηγική παρανόηση της Ουάσιγκτον είναι ότι αντιμετωπίζει το πυρηνικό πρόγραμμα ως το μοναδικό μέσο πίεσης του Ιράν. Στην πραγματικότητα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει ένα εξίσου ισχυρό όπλο, ήτοι τη γεωγραφική της θέση και τη δυνατότητα να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Το γεγονός ότι η προσωρινή συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε ρητά την επαναλειτουργία του θαλάσσιου διαδρόμου αποδεικνύει πόσο κρίσιμο θεωρούσε και η ίδια η Ουάσιγκτον το συγκεκριμένο ζήτημα.
Το Ιράν δεν χρειάζεται να αποκλείσει πλήρως τα Στενά. Αρκεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι η διέλευση γίνεται επικίνδυνη. Με επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, χρήση drones και πυραύλων, ναρκοθετήσεις ή ακόμη και με την απλή απειλή νέων ενεργειών, μπορεί να αυξάνει σημαντικά το κόστος μεταφοράς του πετρελαίου και να εκτοξεύει τα ασφάλιστρα κινδύνου.
Αυτό ακριβώς συνέβη τις τελευταίες ημέρες. Παρά τα αμερικανικά πλήγματα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει την ικανότητα να πλήττει εμπορικά πλοία. Ακόμη και μεμονωμένες επιθέσεις αρκούν ώστε οι πλοιοκτήτες να επανεκτιμούν τον κίνδυνο διέλευσης. Ξεκάθαρα πια, το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί του Ιράν δεν είναι πλέον το πυρηνικό του πρόγραμμα, αλλά η δυνατότητά του να κρατά την παγκόσμια αγορά ενέργειας σε καθεστώς μόνιμης αβεβαιότητας.
Οι αντιφάσεις της αμερικανικής στρατηγικής
Παράλληλα, ολοένα και περισσότεροι αναλυτές επισημαίνουν ότι η αμερικανική στρατηγική παρουσιάζει σοβαρές αντιφάσεις. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ήταν η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέβαλλαν τέλος ίσο με το 20% της αξίας κάθε φορτίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ υπό αμερικανική προστασία. Λίγες ώρες αργότερα, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος εγκατέλειψε την ιδέα, έπειτα από αντιδράσεις συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο και προτίμησε να μιλήσει για εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες με τις χώρες της περιοχής.
Η αλληλουχία αυτή προκάλεσε περισσότερα προβλήματα από όσα επιχείρησε να λύσει. Οι διαδοχικές μεταβολές της αμερικανικής στάσης πλήττουν την αξιοπιστία της Ουάσιγκτον απέναντι στους εταίρους της στον Κόλπο και, παράλληλα, υπονομεύουν και το επιχείρημα των ΗΠΑ απέναντι στις αντίστοιχες αξιώσεις του Ιράν για επιβολή τελών διέλευσης.
Η εικόνα που δίνει η Ουάσιγκτον είναι ότι οι στρατηγικοί στόχοι της μεταβάλλονται συνεχώς. Αρχικά, στόχος ήταν η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα. Στη συνέχεια, το βάρος μεταφέρθηκε στην προστασία της ναυσιπλοΐας. Ακολούθησαν οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί, οι απειλές οικονομικής απομόνωσης της Τεχεράνης, η επαναφορά του ναυτικού αποκλεισμού και η πρόταση επιβολής τέλους διέλευσης στα Στενά. Σήμερα, η προτεραιότητα φαίνεται να είναι η διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και η αποτροπή μιας γενικευμένης περιφερειακής ανάφλεξης. Όμως αυτή η συνεχής μετατόπιση στόχων δημιουργεί την εικόνα μιας στρατηγικής που προσαρμόζεται στις εξελίξεις αντί να τις καθορίζει.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι οι κινήσεις αυτές δεν λύνουν το βασικό πρόβλημα. Όσο η ένταση παραμένει υψηλή, η αβεβαιότητα για την ενεργειακή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας συνεχίζεται, ανεξάρτητα από το ποιος διαθέτει τη στρατιωτική υπεροχή.
Οι αγορές και το Ορμούζ
Για τις αγορές, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν θα συνεχιστούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Είναι αν υπάρχει ένα συνεκτικό σχέδιο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση.
Μέχρι στιγμής, οι επενδυτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι η πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ακραίο σενάριο. Ωστόσο, όσο η κρίση παρατείνεται, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα μεμονωμένων επιθέσεων, νέων επεισοδίων ή κινήσεων που θα διατηρούν υψηλό το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές του πετρελαίου.
Το σίγουρο είναι ότι ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν συντριπτική στρατιωτική υπεροχή, όμως αυτή από μόνη της δεν αρκεί για να επιβάλει μια βιώσιμη λύση. Αντίθετα, όσο παρατείνεται η κρίση, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται το βασικό στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν, δηλαδή η δυνατότητα να επηρεάζει την παγκόσμια αγορά ενέργειας χωρίς να χρειάζεται να κερδίσει μια συμβατική στρατιωτική αναμέτρηση.
