Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επαναφέρει τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν και, ταυτόχρονα, να επιβάλει χρέωση 20% σε όλα τα φορτία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, προκάλεσε αναστάτωση στις αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν και οι επενδυτές επέστρεψαν σε καθεστώς αποστροφής κινδύνου, ενώ οι πρώτες αντιδράσεις από διεθνείς αναλυτές, νομικούς και ειδικούς της ναυτιλίας συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: η έμπνευση του Ντόναλντ Τραμπ είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί και ενδέχεται να παράγει τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκει η Ουάσιγκτον.
Όπως εξαγγέλθηκε, αυτό το τέλος του 20% προορίζεται να καλύψει το κόστος της αμερικανικής στρατιωτικής προστασίας. Ωστόσο, εγείρονται σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο ένα τέτοιο μέτρο μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη. Ποιος ακριβώς θα εισπράττει το τέλος; Ποια αρχή θα το επιβάλλει; Πώς θα αντιμετωπιστούν πλοιοκτήτες ή σημαίες που θα αρνηθούν να πληρώσουν; Και ποιος θα αναλάβει την επιβολή κυρώσεων χωρίς να προκληθεί ευρύτερη σύγκρουση;
Επίσης, η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος προϋποθέτει ουσιαστικά μόνιμη στρατιωτική παρουσία, εκτεταμένους ελέγχους στη ναυσιπλοΐα και τη συνεργασία δεκάδων κρατών και ναυτιλιακών εταιρειών.
Νομικό «ναρκοπέδιο»
Ήδη ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ξεκαθάρισε ότι η επιβολή υποχρεωτικών τελών διέλευσης σε διεθνή στενά δεν έχει νομική βάση, υπενθυμίζοντας ότι το καθεστώς της ελεύθερης διέλευσης αποτελεί θεμελιώδη αρχή του διεθνούς ναυτικού δικαίου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και άλλοι ειδικοί, οι οποίοι επισημαίνουν ότι άλλο ζήτημα αποτελεί ο αποκλεισμός συγκεκριμένου εμπόλεμου κράτους και εντελώς διαφορετικό η επιβολή οικονομικού τέλους σε πλοία τρίτων χωρών που ασκούν δικαίωμα διεθνούς διέλευσης.
Με άλλα λόγια, ακόμη και αν οι ΗΠΑ διαθέτουν τη στρατιωτική ισχύ για να προστατεύσουν τη ναυσιπλοΐα, η μονομερής επιβολή ενός τέτοιου οικονομικού μηχανισμού είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενη από νομικής πλευράς.
Η παγίδα
Σε κάθε περίπτωση, η πρωτοβουλία του Τραμπ ενδέχεται να παράγει ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα. Να νομιμοποιήσει πολιτικά την ιδέα ότι η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να υπόκειται σε διόδια.
Μέχρι σήμερα, η Ουάσιγκτον απέρριπτε σταθερά κάθε ιρανική σκέψη περί επιβολής τελών, χρεώσεων ή περιορισμών στη ναυσιπλοΐα. Άλλωστε, ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος διακήρυττε κατ’ επανάληψη ότι στόχος των ΗΠΑ είναι η επιστροφή των Στενών του Ορμούζ στο προπολεμικό καθεστώς, όπου η διέλευση ήταν δωρεάν για όλους.
Μετά από αυτή τη νέα αμερικανική πρόταση, όμως, το επιχείρημα αυτό αποδυναμώνεται, καθώς δημιουργείται προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιήσει μελλοντικά η Τεχεράνη, διεκδικώντας δικά της τέλη ή άλλες μορφές οικονομικού ελέγχου της θαλάσσιας οδού.
Βεβαίως, υπάρχει και το ενδεχόμενο η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ να αποτελεί εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης παρά πραγματική πολιτική που θα εφαρμοστεί...
Επιπτώσεις στις αγορές
Μετά τις εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ η τιμή του Brent εκτοξεύθηκε και οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων κινήθηκαν ανοδικά, καθώς οι επενδυτές προεξόφλησαν ότι μια νέα ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να τροφοδοτήσει εκ νέου τον πληθωρισμό και να περιορίσει τα περιθώρια χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής της Fed. Παράλληλα, σημαντικές πιέσεις δέχθηκαν οι χρηματιστηριακές αγορές, κυρίως οι κλάδοι που εξαρτώνται από το κόστος της ενέργειας και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Κάποιοι αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν το μέτρο δεν εφαρμοστεί ποτέ πλήρως, η αβεβαιότητα που προκαλεί αρκεί για να αυξήσει τα ασφάλιστρα κινδύνου στη ναυτιλία, να επιβαρύνει το κόστος μεταφοράς και να διατηρήσει ψηλά το γεωπολιτικό premium στις τιμές του πετρελαίου.
Ιδιαίτερα αρνητική εμφανίζεται και η ναυτιλιακή βιομηχανία. Μεγάλες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων έχουν ήδη εκφράσει επιφυλάξεις για την ιδέα επιβολής τελών σε διεθνή ύδατα, υπογραμμίζοντας ότι μια τέτοια πρακτική θα δημιουργούσε τεράστια αβεβαιότητα στο παγκόσμιο εμπόριο και θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αντίστοιχες μονομερείς διεκδικήσεις και από άλλα κράτη σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα.
Παράλληλα, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι διαχειριστές στόλων παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς οποιαδήποτε παρατεταμένη ένταση στην περιοχή συνεπάγεται αυξημένα ασφάλιστρα πολέμου, μεγαλύτερους χρόνους μεταφοράς και υψηλότερο λειτουργικό κόστος.
Ακόμη κι αν η εξαγγελία του Τραμπ αποτελεί διαπραγματευτικό ελιγμό, όλοι, συμπεριλαμβανομένης της Τεχεράνης, αντιλαμβάνονται ότι συνοδεύεται από σημαντικά επιχειρησιακά, νομικά και γεωπολιτικά εμπόδια. Και, όπως επισημαίνουν αρκετοί αναλυτές, υπάρχει ο κίνδυνος η προσπάθεια άσκησης μεγαλύτερης πίεσης στο Ιράν να καταλήξει τελικά να αλλάξει τους ίδιους κανόνες που υπερασπίζονταν οι ΗΠΑ για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
