Σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με την προθυμία του Ιράν να κάνει τις παραχωρήσεις που επιδιώκουν οι ΗΠΑ στο θέμα των πυρηνικών, εγείρουν τα στοιχεία που συγκέντρωσαν οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, σύμφωνα με όσα δήλωσε ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στον Ντόναλντ Τραμπ και σε άλλους ανώτερους αξιωματούχους, όπως αναφέρει το Axios.
Σύμφωνα με τρεις πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις αυτές και τις οποίες επικαλείται σε δημοσίευμα, o Ράτκλιφ δεν είναι ο μόνος που εμφανίστηκε προβληματισμένος. Τόσο ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο όσο και ο υπουργός Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξέφρασαν ανησυχίες και έθεσαν ερωτήματα σχετικά με το μνημόνιο κατανόησης (MOU) που ανακοινώθηκε την Κυριακή. Αντιθέτως, ο αντιπρόεδρος Βανς και οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ το υποστήριξαν.
Πριν την ανακοίνωση της Κυριακής για συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, υπήρξε σειρά συναντήσεων υψηλού επιπέδου μεταξύ του Τραμπ και των συμβούλων του. Κατά τη διάρκεια αυτών των συναντήσεων, ο Τραμπ και η ομάδα του συζήτησαν πληροφορίες που συγκέντρωσαν αρκετές αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, οι οποίες έδειχναν ότι ο τρόπος με τον οποίο οι Ιρανοί αξιωματούχοι συζητούσαν μεταξύ τους τη συμφωνία ήταν ασυμβίβαστος με αυτά που έλεγαν στους μεσολαβητές και στις ΗΠΑ, ανέφεραν δύο πηγές.
Οι Ράτκλιφ και Ρούμπιο εξέφρασαν, βάσει αυτών των πληροφοριών, την αμφιβολία τους ότι οι Ιρανοί θα συμφωνούσαν να λάβουν τα μέτρα που επιδιώκουν οι ΗΠΑ όσον αφορά τα πυρηνικά. «Οι πληροφορίες φανερώνουν ότι οι ιρανικές προθέσεις δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις τους βάσει της συμφωνίας», ανέφερε μια πηγή. Πάντως, οι λεπτομέρειες της συμφωνίας για τα πυρηνικά αναμένεται να καθοριστούν σε βάθος 60 ημερών.
Οι Βανς, Γουίτκοφ και Κούσνερ θα συναντηθούν την Παρασκευή με τον πρόεδρο του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, και τον ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, μαζί με Πακιστανούς και Καταριανούς μεσολαβητές, για να συζητήσουν την επόμενη φάση. Το πλήρες κείμενο της αρχικής συμφωνίας των 14 σημείων δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί, αλλά οι Ιρανοί θα λάβουν περισσότερα από όσα δίνουν – εκτός εάν υπογράψουν μια πυρηνική συμφωνία που ανταποκρίνεται στους στόχους των ΗΠΑ.
Η πηγή ανέφερε ότι βάσει του μνημονίου συνεργασίας οι ΗΠΑ και το Ιράν δεσμεύονται να «επιλύσουν τη διάθεση του αποθηκευμένου εμπλουτισμένου υλικού» και να «συζητήσουν το ζήτημα του μελλοντικού εμπλουτισμού και άλλα αμοιβαία συμφωνημένα ζητήματα που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες του Ιράν, βάσει ενός ικανοποιητικού πλαισίου που θα περιληφθεί στην τελική συμφωνία».
Το κείμενο αναφέρει ότι το Ιράν θα διατηρήσει το status quo του πυρηνικού του προγράμματος όσο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες δυνάμεις στην περιοχή. Εάν επιτευχθεί τελική πυρηνική συμφωνία, εντός 30 ημερών οι ΗΠΑ θα απομακρύνουν τις δυνάμεις που κινητοποίησαν για τον πόλεμο και θα τερματίσουν όλες τις κυρώσεις κατά του Ιράν βάσει ενός συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος, κατά την ίδια πηγή.
Ωστόσο, άτομα που αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τη συμφωνία υποστηρίζουν ότι το Ιράν είναι απίθανο να υπογράψει πυρηνική συμφωνία με τους όρους των ΗΠΑ. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα γνωρίζουν σε δύο με τρεις εβδομάδες εάν το Ιράν παίρνει στα σοβαρά τις πυρηνικές παραχωρήσεις. Εάν όχι, η διαδικασία θα μπορούσε να σταματήσει χωρίς το Ιράν να κερδίσει πολλά.
Σε ό,τι αφορά, τέλος, το αμφιλεγόμενο ζήτημα της αποδέσμευσης των παγωμένων κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, σύμφωνα με το Axios που επικαλείται πηγή με γνώση του ζητήματος, το μνημόνιο συνεργασίας αφήνει πολλά περιθώρια ερμηνείας, καθώς αναφέρει ότι οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διαθέσουν [τα κεφάλαια] πλήρως προς χρήση… κατά την εφαρμογή αυτού του μνημονίου συνεργασίας» με ένα μοντέλο «πληρωμής βάσει απόδοσης».
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι εάν οι ΗΠΑ δουν θετικές «χειρονομίες» από το Ιράν, ενδέχεται να αποδεσμεύσουν ορισμένα κεφάλαια σε αντάλλαγμα. Το Μνημόνιο Συνεργασίας αναφέρει επίσης ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα περιλαμβάνει ένα «οριστικό και αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο» για τη δημιουργία ενός ταμείου 300 δισ. δολαρίων για την «ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη» του Ιράν.
Παράλληλα, θα δημιουργηθεί και ένας σχετικός μηχανισμός για την παρακολούθηση της τήρησης και της εφαρμογής του, υπογράμμισαν αμερικανικοί κύκλοι. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας σημειώνουν ότι πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη πρόταση που θα γίνει πραγματικότητα μόνο εάν το Ιράν διαλύσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και υποβληθεί σε σημαντικές εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.
Όλα θα κριθούν την Παρασκευή
Την Παρασκευή «έδειξε» ως ημέρα την πιθανή έναρξη εις βάθος συνομιλιών με τις ΗΠΑ ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, ενώ τότε προβλέπεται η τελετή υπογραφής του πρωτοκόλλου συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών ύστερα από τρεις και πλέον μήνες πολέμου, με τα βλέμματα να στρέφονται στο τι μέλλει γενέσθαι με τα Στενά του Ορμούζ και την αντίδραση του Ισραήλ.
«Πιθανόν την Παρασκευή, σε τοποθεσία που μένει να αποφασιστεί…θα ξεκινήσει ένα νέος κύκλος διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ με στόχο να επιτευχθεί οριστική συμφωνία», τόνισε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, σε ξένους διπλωμάτες, ενώ παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, όπως οι όροι εφαρμογής των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, το χρονοδιάγραμμα για τη σταδιακή άρση των κυρώσεων, καθώς και το πλαίσιο ελέγχου και εποπτείας του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, ενώ σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, η συμφωνία πλαίσιο έχει ήδη υπογραφτεί ηλεκτρονικά από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον αντιπρόεδρό του Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου και κύριο διαπραγματευτή της Τεχεράνης, τον Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ.
Σύμφωνα με τον ΥΠΕΞ του Ιράν ο τερματισμός του πολέμου στον Λίβανο ήταν το «πιο σημαντικό ζήτημα» στην ειρηνευτική συμφωνία με τις ΗΠΑ. «Υπάρχουν δύο μέρη σε αυτό το μνημόνιο: η μία πλευρά είναι η Αμερική και το Ισραήλ και η άλλη πλευρά είναι το Ιράν και η Χεζμπολάχ», σημείωσε. «Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό ζήτημα στο μνημόνιο, η διακήρυξη άμεσου και οριστικού τερματισμού του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», πρόσθεσε.
Τι ισχύει με τα Στενά του Ορμούζ
Οι δύο πλευρές παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές για βασικά σημεία, όπως το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ. Η Τεχεράνη φέρεται να προτίθεται να επιβάλει ορισμένες «χρεώσεις» για τη διέλευση από την κρίσιμη ναυτιλιακή οδό από όπου περνά το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG, ενώ ο Τραμπ υποστηρίζει ότι η περιοχή θα ανοίξει πλήρως χωρίς διόδια από την Παρασκευή.
«Τα Στενά του Ορμούζ είναι ήδη εν μέρει ανοικτά, όπως γνωρίζετε», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, στο πλευρό του Γάλλου ομολόγου του Εμανουέλ Μακρόν από την Εβιάν όπου διεξάγεται η σύνοδος κορυφής της G7, μία ημέρα μετά την ανακοίνωση μιας συμφωνίας- πλαισίου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου. «Την Παρασκευή θα είναι εντελώς ανοικτό», τόνισε.
Από την πλευρά του ο Βανς υπογράμμισε στο CNBC ότι οι ΗΠΑ αναμένουν πως το Ιράν δεν θα επιβάλει διόδια στο Στενό του Ορμούζ, αν και η ιρανική διπλωματία έκανε λόγο για «τέλη» επί των ναυτικών υπηρεσιών. Ερωτηθείς εάν το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά χωρίς διόδια τις 60 ημέρες που θα διαρκούν οι διαπραγματεύσεις, ο Βανς απάντησε: «Η προσδοκία μας είναι ότι το Στενό θα ανοίξει χωρίς διόδια μακροπρόθεσμα. Αυτού του είδους τα ζητήματα θα συζητήσουμε σε αυτές τις τεχνικές διαπραγματεύσεις».
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος αναμένεται την Παρασκευή στην Ελβετία για την τελετή επίσημης υπογραφής του μνημονίου κατανόησης ΗΠΑ- Ιράν. Ωστόσο, το μνημόνιο έχουν ήδη υπογράψει ηλεκτρονικά ο Τραμπ και ο Βανς από την αμερικανική πλευρά και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, σύμφωνα με υψηλόβαθμο Αμερικανό αξιωματούχο.
«Θα χρειασθούν εβδομάδες για να αποκατασταθεί η κυκλοφορία των πλοίων»
Πλοιοκτήτριες εταιρείeς δεν θα επαναλάβουν την διέλευση των Στενών του Ορμούζ για εβδομάδες, μέχρι να υπάρξει η βεβαιότητα ότι η ειρηνευτική συμφωνία υλοποιείται, δηλώνει ο διευθύνων σύμβουλος της ιαπωνικής Mitsui O.S.K. Lines στους Financial Times. «Με δεδομένη την εμπειρία των τελευταίων μηνών, πιστεύω ότι είναι εύλογο να συμπεράνουμε ότι θα χρειασθεί κάνα δυο εβδομάδες, αν όχι μήνα», δήλωσε ο Γιοτάρο Ταμούρα σε συνέντευξή του στους FT.
Η συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη δεν μετέβαλε την εκτίμηση του Γιοτάρο Ταμούρα, σημειώνεται στο δημοσίευμα. «Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν κινήσεις προς μία κατάπαυση του πυρός. Ωστόσο, οι (ναυτιλιακές) δραστηριότητες δεν θα επαναληφθούν μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι υπάρχουν ικανές συνθήκες ασφαλείας», ανακοίνωσε η Mitsui O.S.K. Lines με email στο Reuters.
«Η επανάληψη της διέλευσης θα απαιτήσει στενό συντονισμό με τις κυβερνήσεις των ενεχομένων χωρών, των ασφαλιστικών εταιρειών και άλλων ενδιαφερομένων φορέων», γράφει στην δήλωσή της η Mitsui. Η Mitsui O.S.K. είναι μία από τις τρεις μεγαλύτερες πλοιοκτήτριες εταιρείες της Ιαπωνίας, με στόλο περισσότερων των 900 πλοίων, ανάμεσά τους τάνκερ, πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου και οχηματαγωγά.
Oργή στο Τελ Αβίβ
«Ο πρόεδρος ήθελε να υπογράψει προσωπικά, διότι ήθελε να δείξει (…) την αφοσίωσή του στην εξεύρεση ευνοϊκής λύσης», δήλωσε στον Τύπο αυτός ο αξιωματούχος, υπό τον όρο της διατήρησης της ανωνυμίας του. Ο Βανς παραδέχθηκε ότι η συμφωνία-πλαίσιο αφήνει για αργότερα τη συζήτηση για τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα, ιδίως για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το έγγραφο έχει έκταση περίπου «μιάμιση σελίδα» και είναι «πολύ γενικό», όπως αποκάλυψε στο CNN. Από την πλευρά του ο Τραμπ εξήγησε ότι το κείμενο θα δημοσιευθεί «μάλλον σύντομα». «Θα έλεγα κάποια στιγμή μετά την Παρασκευή», πρόσθεσε. Με την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης δεν θα αποδεσμευθούν παγωμένοι ιρανικοί πόροι. Ο Βανς πρόσθεσε ότι η προκαταρκτική συμφωνία υπογράφηκε ηλεκτρονικά την Κυριακή και δεν αποδεσμεύθηκαν πόροι.
«Δεν έχουν αποδεσμευθεί χρήματα και αυτό δεν θα αλλάξει», τόνισε, εξηγώντας ότι το Ιράν θα λάβει χρήματα μόνο αφού κάνει βήματα για να εξαλείψει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει. «Αν δούμε τους Ιρανούς να αναλαμβάνουν, για παράδειγμα, δράση για την εξάλειψη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου υλικού τους, τότε ναι, θα ακολουθήσει χαλάρωση των κυρώσεων» σημείωσε.
«Αν δούμε τους Ιρανούς να αναλαμβάνουν δράση για να επιτρέψουν το είδος του καθεστώτος επαλήθευσης που χρειαζόμαστε για να γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται να κατασκευάσουν πυρηνικά όπλα, ναι, θα ακολουθήσει χαλάρωση των κυρώσεων. Αν δεν κάνουν τα σωστά πράγματα, αν δεν επιτρέψουν το καθεστώς επαλήθευσης, δεν θα έχουν ποτέ τα χρήματα για να ξαναχτίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα εξαρχής. Δεν θα λάβουν ποτέ ούτε ένα δολάριο από τον Αμερικανό φορολογούμενο. Ποτέ», επέμεινε.
Ο μακροβιότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρέθηκε σε τροχιά σύγκρουσης με τον Τραμπ, καθώς ο Ρεπουμπλικάνος προσπαθεί να απεμπλακεί από τον πόλεμο, με τους στόχους και των δύο ηγετών να μην έχουν επιτευχθεί και τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο αναγκαστικά να παγώνουν. Μέχρι στιγμής οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι είναι προσεκτικοί στις δημόσιες δηλώσεις τους προκειμένου να μην εξοργίσουν τον πιο σημαντικό σύμμαχο της χώρας τους.
Όμως στις ιδιωτικές συζητήσεις η αγανάκτησή τους είναι ξεκάθαρη. Η προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ- Ιράν είναι «φρικτή για το Ισραήλ», δήλωσε ένας ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος σε μια ειλικρινή αποτίμηση, υπό τον όρο της διατήρησης της ανωνυμίας του. «Και δεν υπάρχει κανείς στην ισραηλινή ηγεσία που να το βλέπει διαφορετικά, από τον πρωθυπουργό μέχρι τον αρχηγό του γενικού επιτελείου στρατού», πρόσθεσε.
Η Ουάσινγκτον εκτιμά ότι τις επόμενες 60 ημέρες, μετά την υπογραφή του MoU, θα διαπραγματευθεί όλους τους όρους της συμφωνίας που θα απαντούν στις ανησυχίες τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ισραήλ, κυρίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ωστόσο Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι πιστεύουν ότι η περίοδος των διαπραγματεύσεων είναι πιθανό να παραταθεί, εμποδίζοντας το Ισραήλ να αναλάβει στρατιωτική δράση ενώ παράλληλα δεν θα έχουν απαντηθεί οι ανησυχίες του.
