Υπήρχαν πλατιά χαμόγελα και θερμές χειραψίες, εγκάρδιες υποδοχές και πολλές αναφορές στα κοινά δυνατά σημεία που πηγάζουν από ένα κοινό παρελθόν. Και οι δύο πολυαναμενόμενες ομιλίες που εκφώνησε ο βασιλιάς Κάρολος κατά την επίσημη επίσκεψή του στις ΗΠΑ έτυχαν θερμής υποδοχής από το ακροατήριο στην Ουάσιγκτον, εν μέσω ωστόσο, πολλών «σκιών» για το τι θα μπορούσε να πετύχει όλο αυτό το σκηνικό για την αποκατάσταση των τεταμένων σχέσεων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Καθώς η τετραήμερη επίσκεψη ολοκληρώθηκε σήμερα Πέμπτη, ανακύπτουν νέα ερωτήματα: τι πέτυχε τελικά και ποιο θα είναι το ύστατο κριτήριο για την επίδρασή της; «Το ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει αυτό το θετικό κλίμα», δήλωσε στο CBS ο Γκάρετ Μάρτιν, καθηγητής στη Σχολή Διεθνών Υπηρεσιών του American University στην Ουάσιγκτον. «Η ανησυχία είναι μήπως την επόμενη εβδομάδα υπάρξει κάποιο νέο περιστατικό, κάποια νέα αιχμή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που θα στρέψει ξανά την προσοχή στο τι δεν πάει καλά στη σχέση».
Η ομιλία του Καρόλου και οι αιχμές
Οι αιχμές και τα διάφορα περιστατικά αποτελούν εδώ και καιρό χαρακτηριστικό της σχέσης ΗΠΑ–Ηνωμένου Βασιλείου, ιδιαίτερα από τον Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα επικρίνει και υποτιμήσει τόσο τη Βρετανία όσο και τον πρωθυπουργό της, Kιρ Στάρμερ, ιδίως σε σχέση με τον πόλεμο στο Ιράν. «Μπορεί να φαίνονται μικρά επεισόδια, αλλά διαμορφώνουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη σχέση», είπε ο Mάρτιν.
«Η ανησυχία είναι η αργή αλλά σταθερή διάβρωση του θετικού κλίματος μεταξύ των κοινωνιών και στις δύο πλευρές. Και αυτό είναι πολύ δύσκολο να αποκατασταθεί» πρόσθεσε. Πριν από την επίσκεψη, η οποία παρουσιάστηκε ως μια ευκαιρία για τον εορτασμό της 250ής επετείου της αμερικανικής ανεξαρτησίας, υπήρχε έντονη προσμονή για το τι θα έλεγε και τι δεν θα έλεγε ο βασιλιάς στην ομιλία του στο Κογκρέσο.
Η 20λεπτη ομιλία έγινε δεκτή θερμά και από τα δύο κόμματα και εξέπληξε ορισμένους παρατηρητές με το πόσο άγγιξε ευαίσθητα ζητήματα της αγγλοαμερικανικής σχέσης. «Ήταν πολύ πιο άμεση και ξεκάθαρη απ’ ό,τι έχουμε συνηθίσει από έναν μονάρχη», δήλωσε επίσης στο CBS ο Tζάστιν Βόβκ. Η αναφορά του βασιλιά Καρόλου στην «τεράστια υπερηφάνεια» του για τη θητεία του στο Βασιλικό Ναυτικό θεωρήθηκε ευρέως ως απάντηση στις αιχμές του Tραμπ, ο οποίος κάποτε είχε χαρακτηρίσει τα βρετανικά πολεμικά πλοία «παιχνίδια».
Παράλληλα, ο θαυμασμός του βασιλιά για την ιδέα ότι η εκτελεστική εξουσία υπόκειται σε ελέγχους και ισορροπίες ερμηνεύτηκε ως έμμεση αναφορά στην τρέχουσα πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ, όπου ο Tραμπ συχνά φαίνεται διατεθειμένος να κινηθεί πέρα από τα όρια που θέτουν τα δικαστήρια ή οι νομοθέτες. «Αυτό ήταν ιδιαίτερα αιχμηρό, γιατί είναι αρκετά ασυνήθιστο ένας αρχηγός κράτους να επισκέπτεται μια άλλη χώρα και να μιλά για τα εσωτερικά της», δήλωσε ο Κρεγκ Πρέσκοτ από το Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.
Τα μηνύματα προς τον Τραμπ
Ωστόσο, άλλο είναι να επισημαίνονται τέτοια ζητήματα και άλλο η αντίδραση που μπορεί να προκαλέσουν. Με άλλα λόγια, σε ποιο βαθμό θα επηρεάσουν τον Tραμπ τα μηνύματα του Καρόλου; «Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα», είπε ο Πρέσκοτ . «Μπορούμε να το δούμε σαν ένα παιχνίδι σκακιού, ενώ ο Tραμπ λειτουργεί περισσότερο σαν να παίζει ντάμα». Ο πρόεδρος, με τη γνωστή του εκτίμηση προς τη μοναρχία, φάνηκε να απολαμβάνει τον ρόλο του οικοδεσπότη, επαινώντας επανειλημμένα τον βασιλιά.
Ωστόσο, το κατά πόσο αυτό θα έχει μακροπρόθεσμη επίδραση στις αγγλοαμερικανικές σχέσεις παραμένει ασαφές. «Δεν θα δούμε την πλήρη επίδραση της επίσκεψης όσο αυτή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη», δήλωσε ο Βοβκ. «Όταν όμως ο βασιλιάς και η βασίλισσα φύγουν και δούμε πώς αντιδρούν η αμερικανική κοινή γνώμη και τα μέσα ενημέρωσης, τότε θα έχουμε σαφέστερη εικόνα για την επιτυχία ή την αποτυχία της».
Από βρετανικής πλευράς, τίθεται επίσης το ερώτημα τι ακριβώς επιδίωκε η κυβέρνηση με αυτή την επίσκεψη, η οποία, ασυνήθιστα για τέτοιες περιστάσεις, προκάλεσε αντιδράσεις και έντονη δημόσια συζήτηση. «Θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε πώς θα αντιδράσει ο πρόεδρος Tραμπ τις επόμενες ημέρες για να κρίνουμε αν πρόκειται για γεωπολιτική επιτυχία που ίσως ήλπιζε ο Στάρμερ», είπε ο Βοβκ.
Η επίδραση της επίσκεψης
Πολιτικοί σχολιαστές επισημαίνουν ότι η επίσκεψη δεν επρόκειτο ποτέ να οδηγήσει σε κάποια συγγνώμη από τον Tραμπ, ωστόσο ενδέχεται να είχε άλλες επιδράσεις. Πιθανότατα όμως να αποκατέστησε το κλίμα και ίσως, στις κατ΄ιδίαν συναντήσεις, να έδωσε στους Βρετανούς την ευκαιρία να εξηγήσουν τη θέση τους και να ακουστούν στην Ουάσιγκτον.
Επιπλέον, η επίσκεψη προσέφερε, έστω και προσωρινά, ένα αντίβαρο στην εικόνα ανταλλαγής προσβολών μέσω κοινωνικών δικτύων. Μπορούν όμως οι σχέσεις να αποκατασταθούν χάρη σε αυτή την επίσκεψη; «Όχι», είπε ο Mάρτιν. «Αυτό θα ήταν υπερβολική απαίτηση. Αλλά το να υπενθυμιστεί στους Αμερικανούς η σημασία αυτής της σχέσης είναι από μόνο του σημαντικό». Ακόμη και με την επίσκεψη, η αγγλοαμερικανική σχέση παραμένει «σαν να περπατά σε τεντωμένο σκοινί», πρόσθεσε.
Οι διαφορετικές θέσεις
Το τελευταίο διάστημα υπήρξαν μεγάλες αποκλίσεις σε βασικά στρατηγικά ζητήματα. Στο Ιράν, το Λονδίνο υπήρξε πολύ πιο επιφυλακτικό από την Ουάσιγκτον, αμφισβητώντας τη σκοπιμότητα του πολέμου και περιορίζοντας τη στρατιωτική του συνδρομή, ακόμη και με αρχική απροθυμία να επιτρέψει την χρήση της ναυτικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία.
Στο εμπόριο, η Βρετανία παραμένει προσηλωμένη σε χαμηλότερους δασμούς και σε υφιστάμενα ρυθμιστικά πλαίσια, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών πολιτικών, που συγκρούονται με τις αμερικανικές προτιμήσεις. Στο κλίμα, το Ηνωμένο Βασίλειο είναι από τους βασικούς υποστηρικτές της μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές, τη στιγμή που η κυβέρνηση Tραμπ έχει απορρίψει την πράσινη ατζέντα του προκατόχου της. Και στο NATO, διαφωνίες σχετικά με την κατανομή βαρών και τη στρατιωτική συνδρομή, όπως η αποστολή πολεμικών πλοίων για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, έχουν επιβαρύνει περαιτέρω τη συνεργασία.
Επαναφορά των σχέσεων;
Συνολικά, η επίσκεψη φαίνεται να λειτούργησε περισσότερο ως μια προσπάθεια σταθεροποίησης του κλίματος παρά ως ουσιαστική επαναφορά των σχέσεων, μια υπενθύμιση της σημασίας τους, αλλά όχι λύση στα βαθύτερα προβλήματα. Aυτό που ουσιαστικά διακυβεύεται στην επίσκεψη του Καρόλου δεν είναι η επιβίωση της «ειδικής σχέσης», αλλά η επαναπροσδιορισή της, σύμφωνα με το Council on Foreign Relations.
Για δεκαετίες, αυτή βασιζόταν σε κοινά συμφέροντα, αξίες και θεσμικούς δεσμούς. Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες δοκιμάζονται: τα συμφέροντα αποκλίνουν, οι αξίες αμφισβητούνται και οι εναλλακτικές, ιδίως στην Ευρώπη, γίνονται πιο ελκυστικές για το Ηνωμένο Βασίλειο. Η μοναρχία μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση αυτής της μετάβασης, όχι όμως να την αναστρέψει. Ο ρόλος του βασιλιά Καρόλου είναι να τονίσει τη συνέχεια και να υπενθυμίσει το κοινό παρελθόν, ακόμη κι αν τα στρατηγικά μέλλοντα των δύο χωρών αποκλίνουν.
Και αυτό εξηγεί γιατί, παρά τη μεγαλοπρέπεια και την τελετουργία, η επίσκεψη είναι πιθανό να αφήσει τους Βρετανούς διπλωμάτες με μια αίσθηση ανακούφισης όταν ολοκληρωθεί: γιατί πίσω από το λαμπρό σκηνικό κρύβεται μια άβολη αλήθεια, ότι η «ειδική σχέση» δεν είναι πλέον αυτό που ήταν και κανένας συμβολισμός δεν αρκεί για να την αποκαταστήσει πλήρως.
