Η Κίνα έχει αναδειχθεί σε καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της ιρανικής οικονομίας εν μέσω του πολέμου, αλλά και των κυρώσεων που προϋπήρχαν, λειτουργώντας ουσιαστικά ως βασικός χρηματοδότης της μέσω της ενέργειας. Απορροφώντας πλέον το μεγαλύτερο μέρος της ιρανικής παραγωγής πετρελαίου, το Πεκίνο έχει συμβάλει στη δημιουργία και διεύρυνση ενός εκτεταμένου δικτύου παράκαμψης κυρώσεων, το οποίο περιλαμβάνει μικρότερες τράπεζες, εταιρείες-«βιτρίνες» και ιδιωτικά διυλιστήρια.
- Διαβάστε ακόμα - Νέες απειλές Τραμπ στην Τεχεράνη: Προειδοποιεί για επίθεση που δεν έχουν ξαναδεί - «Στις 8 θα συμβεί»
Μέσω αυτών των μηχανισμών, το Ιράν καταφέρνει όχι μόνο να συνεχίζει τις εξαγωγές του, αλλά και να αποκτά πρόσβαση σε κρίσιμα έσοδα, τα οποία διαφορετικά θα είχαν περιοριστεί δραστικά. Παράλληλα, η κινεζική ζήτηση για φθηνό, υπό καθεστώς κυρώσεων πετρέλαιο, ενισχύει τη στρατηγική σύμπλευση των δύο χωρών, υπονομεύοντας στην πράξη την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής πολιτικής «μέγιστης πίεσης».
Ταυτόχρονα, ο ρόλος της Κίνας στον πόλεμο με το Ιράν δεν είναι μόνο οικονομικός αλλά και γεωπολιτικός, καθώς επηρεάζει άμεσα τις ισορροπίες ισχύος μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Η εξάρτηση της Κίνας από τις εισαγωγές ενέργειας, σε συνδυασμό με την ικανότητά της να εξασφαλίζει ιρανικό πετρέλαιο σε ευνοϊκές τιμές, της προσφέρει στρατηγικά πλεονεκτήματα, ακόμη και σε συνθήκες κρίσης.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται ότι ο έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών ροών θα μπορούσε να περιορίσει την κινεζική επιρροή και να ενισχύσει τη δική τους διαπραγματευτική θέση. Ωστόσο, το Πεκίνο εμφανίζεται προσεκτικό, αποφεύγοντας την ανοιχτή σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, ενώ ταυτόχρονα έχει θωρακιστεί ενεργειακά μέσω αποθεμάτων και διαφοροποίησης πηγών. Έτσι, η Κίνα ισορροπεί ανάμεσα στην υποστήριξη του Ιράν και στη διατήρηση των ευρύτερων διεθνών της σχέσεων, διαδραματίζοντας έναν σύνθετο αλλά κρίσιμο ρόλο στη σύγκρουση, αποφεύγοντας ωστόσο να τοποθετηθεί ανοικτά. Όλο αυτό το σκηνικό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εν όψει της κρίσιμης επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο στις αρχές Μαΐου.
Μηχανισμός παράκαμψης κυρώσεων
Κατά την πρώτη κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» με στόχο να περιορίσουν το ιρανικό πετρέλαιο από την παγκόσμια αγορά και να εξαλείψουν τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων της Τεχεράνης. Σήμερα, το Ιράν πωλεί πετρέλαιο αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων κάθε μήνα. Και αυτό, σίγουρα ικανοποιεί την Κίνα, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η WSJ.
Ο ασιατικός εταίρος της Τεχεράνης απορροφά πλέον σχεδόν κάθε σταγόνα που παράγει το Ιράν, σε σύγκριση με περίπου 30% πριν από μια δεκαετία.
Για να καταστούν όμως δυνατές αυτές οι αγορές, οι Κινέζοι αγοραστές έχουν συνεργαστεί στενά με το Ιράν για να επεκτείνουν αυτό που Αμερικανοί αξιωματούχοι αλλά και ειδικοί λένε ότι έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα παράκαμψης κυρώσεων στον κόσμο.
Οι πληρωμές διοχετεύονται μέσω μικρότερων κινεζικών τραπεζών με περιορισμένη διεθνή παρουσία, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον περιορισμό τους. Εταιρείες-«βιτρίνες» που έχουν ιδρυθεί από το Ιράν στο Χονγκ Κονγκ και αλλού βοηθούν στη διαχείριση των εσόδων.
Ιδιωτικά κινεζικά διυλιστήρια έχουν καταστεί οι βασικοί αγοραστές ιρανικού αργού, αφού οι κρατικοί ενεργειακοί κολοσσοί της Κίνας, φοβούμενοι ότι θα προκαλέσουν την Ουάσιγκτον, αποχώρησαν από την αγορά. Πλαστά τιμολόγια έχουν βοηθήσει στην απόκρυψη του εμπορίου.
Όλες αυτές οι κινήσεις - που καταγράφονται σε έγγραφα κυρώσεων των ΗΠΑ, δημόσια κατηγορητήρια και περιγράφονται από δυτικούς αξιωματούχους και ειδικούς - έχουν επιτρέψει στο Ιράν να αποκομίζει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από την Κίνα και στη συνέχεια να τα «ξεπλένει» ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν παγκοσμίως.
Το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους
Η Κίνα είναι ο κύριος εταίρος του Ιράν στην παράκαμψη των κυρώσεων, δήλωσε στη WSJ ο Μαξ Μέιζλις από το think tank Foundation for Defense of Democracies με έδρα την Ουάσιγκτον. «Το Ιράν απλώς δεν θα μπορούσε να διεξάγει αυτόν τον πόλεμο χωρίς την χρόνια υποστήριξη της Κίνας».
Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών έχει καταστήσει σαφές ότι αντιτίθεται σθεναρά στις παράνομες και παράλογες μονομερείς κυρώσεις, ενώ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι θα κάνει ό,τι θεωρεί απαραίτητο για την προστασία της ενεργειακής του ασφάλειας. Το Πεκίνο εμφανίζεται επιφυλακτικό ως προς το να θεωρηθεί ότι παραβιάζει ανοιχτά τις κυρώσεις, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει την οργή της Ουάσιγκτον και να βλάψει τις σχέσεις του με άλλα κράτη του Κόλπου.
Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλες χώρες, η Κίνα συνεχίζει να αγοράζει το ιρανικό αργό. Χρειάζεται την ενέργεια και μπορεί να προμηθεύεται το ιρανικό πετρέλαιο με σημαντική έκπτωση, αφού οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν απομακρύνει άλλους αγοραστές. Η αγορά μεγάλων ποσοτήτων συμβάλλει επίσης στην υπονόμευση των στόχων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ έχουν προσπαθήσει να περιορίσουν το εμπόριο, με περιορισμένες ωστόσο δυνατότητες να στοχεύσουν την Κίνα, καθώς δεν θα ήθελαν, επί του παρόντος, να αποσταθεροποιήσουν τις διμερείς σχέσεις.
Το σύστημα παράκαμψης των κυρώσεων συνέχισε να λειτουργεί μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ακόμη και καθώς η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά κλείσει το Στενό του Ορμούζ για τη δυτική ναυσιπλοΐα. Το Ιράν έχει ναρκοθετήσει το στενό και έχει απειλήσει με επιθέσεις σε πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο από συμμάχους των ΗΠΑ, ενώ δεξαμενόπλοια φορτωμένα με τα δικά του προϊόντα συνεχίζουν να κατευθύνονται προς κινεζικά λιμάνια.
Επισήμως, οι κινεζικές τελωνειακές αρχές δεν έχουν αναφέρει εισαγωγές αργού από το Ιράν από το 2023 και μετά, κάτι που οι ειδικοί θεωρούν ότι αποσκοπεί στη μείωση των πολιτικών εντάσεων με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η εταιρεία Kpler που παρακολουθεί τις κινήσεις δεξαμενόπλοιων εκτιμά ότι η Κίνα αγόρασε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως από το Ιράν το 2025. Αυτό αντιστοιχούσε σε περισσότερο από το 80% των ιρανικών πωλήσεων πετρελαίου πέρυσι και ήταν υπερδιπλάσιο από τα περίπου 650.000 βαρέλια ημερησίως που αγόραζε το 2017, πριν ξεκινήσει η εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» του Τραμπ.
Οι ΗΠΑ θέλουν ενεργειακή κυριαρχία
Τώρα που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να αποκτήσει τον έλεγχο των πετρελαίου του Ιράν, ένα πιθανό όφελος που διαφαίνεται στη σκέψη του είναι η επέκταση της παγκόσμιας ενεργειακής κυριαρχίας των ΗΠΑ ώστε να αποκτήσουν διαπραγματευτικό πλεονέκτημα έναντι της Κίνας, σύμφωνα με το Bloomberg επικαλούμενο πηγές.
Ο Τραμπ έχει ήδη δείξει την πεποίθησή του ότι ο έλεγχος των ροών πετρελαίου προσφέρει ισχύ στη διεθνή σκηνή: οι ΗΠΑ ανέτρεψαν τον Νικολάς Μαδούρο της Βενεζουέλας και κατέληξαν σε συμφωνία με την εναπομείνασα κυβέρνηση για την αξιοποίηση των αποθεμάτων αργού της χώρας. Ωστόσο, η εστίαση στο ιρανικό πετρέλαιο τροφοδοτείται και από άλλους παράγοντες, μεταξύ των οποίων η πεποίθηση του Τραμπ ότι η ένταξη των ενεργειακών ροών της Τεχεράνης στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του ισχύ απέναντι στον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ.
Η άσκηση μακροχρόνιου ελέγχου επί της ενέργειας του Ιράν αποτελεί τεράστια επιχείρηση που πιθανότατα θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερη επένδυση χρημάτων και προσωπικού από τις ΗΠΑ στη σύγκρουση, εγείροντας ταυτόχρονα και πολλά ερωτήματα ως προς το διεθνές δίκαιο. Επιπλέον, δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Αμερικανών επιθυμεί γρήγορο τερματισμό του πολέμου, την ώρα που αντιμετωπίζει και αυξημένες τιμές καυσίμων στο εσωτερικό.
Από την πλευρά του, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ,σε αντίθεση με άλλους Ασιάτες ηγέτες, δεν έχει ακόμη σχολιάσει άμεσα τον πόλεμο, όμως η Κίνα έχει περάσει χρόνια προετοιμαζόμενη για ένα ενδεχόμενο διακοπής της προσφοράς, αυξάνοντας τα αποθέματά της, ενισχύοντας την εγχώρια παραγωγή υδρογονανθράκων και αναπτύσσοντας μια τεράστια βιομηχανία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα διαθέτει σημαντική ικανότητα να αντέχει οικονομικές πιέσεις, κάτι που η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη υποτιμήσει όταν επέβαλε τιμωρητικούς δασμούς το 2025.
