Η εξόντωση του Ιρανού επικεφαλής ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί, από το Ισραήλ δεν είναι απλώς ένα ακόμη πλήγμα στην ιρανική ηγεσία, αλλά μια στοχευμένη κίνηση που χτυπά τον ίδιο τον πυρήνα του συστήματος εξουσίας στην Τεχεράνη. Σε συνδυασμό με παράλληλες επιθέσεις σε κρίσιμους πυλώνες ασφαλείας, ανοίγει ρήγματα στη λήψη αποφάσεων, ενισχύει την αβεβαιότητα και αναδιαμορφώνει τους όρους του πολέμου, χωρίς ωστόσο να εγγυάται την κατάρρευση του καθεστώτος.
Συνοδεύτηκε την ίδια ημέρα από την ισραηλινή επίθεση κατά του επικεφαλής της κατασταλτικής πολιτοφυλακής Μπασίτζ, ένα διπλό πλήγμα που, σύμφωνα με αναλυτές, θα μπορούσε να περιπλέξει περαιτέρω την ικανότητα του καθεστώτος να διεξάγει τον πόλεμο και να διατηρεί τον έλεγχο, αν και δεν είναι πιθανό να το ανατρέψει.
Ο θάνατος του Λαριτζανί αποτέλεσε το μεγαλύτερο πλήγμα στην ηγεσία της χώρας από τότε που ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε από το Ισραήλ στο αρχικό στάδιο του πολέμου. Για κάποιους αποτελεί ακόμη μεγαλύτερη ήττα και από την απώλεια του ίδιου του Αλί Χαμενεΐ. Ο 67χρονος βετεράνος ηγέτης ήταν κεντρική μορφή στην επιθετική, περιφερειακή απάντηση του Ιράν στις αμερικανικές και ισραηλινές επιδρομές και επέβλεψε τη βίαιη καταστολή αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, που άφησαν χιλιάδες νεκρούς.
Σε οποιαδήποτε προσπάθεια «αποκεφαλισμού» της ιρανικής ηγεσίας, ο Λαριτζανί θα ήταν πάντοτε ο κύριος στόχος, κυρίως λόγω της ικανότητάς του να κινείται σε πολλαπλά επίπεδα της ιρανικής πολιτικής και της τεράστιας προσωπικής του επιρροής όχι μόνο στο Ιράν αλλά και σε ξένα κράτη, συμπεριλαμβανομένων της Κίνας και της Ρωσίας.
Πιθανότατα δεν έχει υπάρξει μεγαλύτερη απώλεια για το ιρανικό καθεστώς από τη δολοφονία του ηγέτη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί, από τις ΗΠΑ στη Βαγδάτη τον Ιανουάριο του 2020, σύμφωνα με τον Guardian.
Ρήγμα στο σύστημα λήψης αποφάσεων
Η δολοφονία του θα μπορούσε να πλήξει τη διοίκηση και τον έλεγχο του καθεστώτος, δήλωσε στη WSJ η Σίμα Σάιν, πρώην επικεφαλής έρευνας και αξιολόγησης στη Μοσάντ. Σε συνδυασμό με την επιτυχημένη επίθεση κατά του αρχηγού της Μπασίτζ, υποστράτηγου Γκολαμρεζά Σολεϊμανί, θα μπορούσε να οδηγήσει κορυφαία στελέχη του καθεστώτος να κρατήσουν χαμηλότερο προφίλ και να περιορίσουν τις επικοινωνίες τους από φόβο στοχοποίησης, καθιστώντας δυσκολότερη τη λήψη αποφάσεων. «Υπάρχει ένα σωρευτικό αποτέλεσμα. Πολλοί έχουν σκοτωθεί».
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η μείωση των επιθέσεων με πυραύλους και drones από το Ιράν αποτελεί ένδειξη ότι οι στρατιωτικές του δυνατότητες έχουν περιοριστεί από τα κύματα επιθέσεων. Ιρανοί πολίτες έχουν επίσης αναφέρει σημάδια διάβρωσης της δημόσιας τάξης σε επίπεδο δρόμου, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας κρύβονται για να αποφύγουν επιθέσεις.
Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών και νυν ερευνητής στο Ινστιτούτο Εθνικών Μελετών Ασφαλείας στο Τελ Αβίβ, συμφώνησε ότι η δολοφονία του Λαριτζανί θα μπορούσε να αποδυναμώσει περαιτέρω τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο Ιράν, να ενισχύσει την παράνοια της ηγεσίας ότι καταδιώκεται και να αναδείξει την αδυναμία του καθεστώτος να αποκρούσει επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ωστόσο, σημείωσε ότι, αν και σημαντικό, δεν αποτελεί καίριο πλήγμα. «Δεν είναι το γεγονός που θα ανατρέψει το καθεστώς. Θα κλονίσει τον μηχανισμό λήψης αποφάσεων, αλλά δεν θα πληγεί σε καθοριστικό βαθμό», είπε επίσης στη WSJ.
Οι αντοχές του καθεστώτος
Το καθεστώς του Ιράν έχει δείξει σημάδια αντοχής παρά τις χιλιάδες επιδρομές που έχουν πλήξει τον στρατό, τη βιομηχανία άμυνας και τις υπηρεσίες ασφαλείας του από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Έχει επίσης καταφέρει να κλείσει αποτελεσματικά τα Στενά του Ορμούζ, μια ζωτικής σημασίας αρτηρία για τη μεταφορά πετρελαίου, αυξάνοντας τις τιμές και ασκώντας πίεση στους καταναλωτές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η ηγεσία του Ιράν είχε προετοιμαστεί για έναν πόλεμο με πολλές απώλειες και είχε ήδη οργανώσει διαδόχους έτοιμους να αναλάβουν γρήγορα, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους. Παρότι ο Λαριτζανί ήταν ένα σημαντικό δημόσιο πρόσωπο του καθεστώτος, οι τάξεις των δυνάμεων ασφαλείας που αποτελούν κλειδί για την ανθεκτικότητά του είναι ιδιαίτερα εκτεταμένες. Μόνο οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης διαθέτουν εκτεταμένη ηγεσία και περίπου 190.000 εν ενεργεία μαχητές.
Ο ισραηλινός στρατός χαρακτήρισε τον Λαριτζανί «de facto ηγέτη του ιρανικού καθεστώτος» μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, αν και αναλυτές σημείωσαν ότι ήταν ένας από πολλούς ισχυρούς παράγοντες. Μεταξύ αυτών είναι ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του Κοινοβουλίου, πρώην αρχηγός της αστυνομίας και διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης υπεύθυνος για το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
Λίγες ώρες μετά την έναρξη του πολέμου, είχε δηλώσει ότι ο πρόεδρος Τραμπ πρέπει «να πληρώσει το τίμημα» για τον θάνατο του Χαμενεΐ και τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα. Ο Τραμπ απάντησε ότι «δεν τον ενδιαφέρει καθόλου» και ότι δεν γνώριζε ποιος ήταν ο Λαριτζανί.
«Γέφυρα» επικοινωνίας με τη Δύση
Η Έλι Γκερανμαγιέχ, ειδικός για το Ιράν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, δήλωσε στην εφημερίδα Guardian: «Ο Νετανιάχου επικεντρώνεται πλέον στο να μπλοκάρει τα ανοίγματα του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός και επακόλουθες συνομιλίες με το Ιράν. Ο Λαριτζανί θα ήταν ο άνθρωπος που θα μπορούσε να φέρει εις πέρας αυτή την αποστολή». Είναι γεγονός ότι θεωρούνταν σχετικά μετριοπαθής μορφή στο πλαίσιο του σκληρού καθεστώτος του Ιράν και μπορούσε να επικοινωνεί με τη Δύση.
Μάλιστα, διετέλεσε επικεφαλής διαπραγματευτής στις προσπάθειες επίλυσης της πυρηνικής διαμάχης του Ιράν με τη Δύση μεταξύ 2005 και 2007 και σε κάποια φάση της καριέρας του παραμερίστηκε προσωρινά από την ιρανική ηγεσία λόγω των δεσμών του με μεταρρυθμιστές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει την επιθυμία του να βρει ένα αντίστοιχο πρόσωπο με τη Ντέλσι Ροντρίγκεζ, αναπληρώτρια του Νικολάς Μαδούρο, η οποία από την οπτική των ΗΠΑ αποδεικνύεται ιδιαίτερα πραγματίστρια ηγέτιδα της Βενεζουέλας μετά τη σύλληψη του Μαδούρο από τις ΗΠΑ. Η απόφαση του Τραμπ να στηρίξει την ηγεσία της, κατά την αμερικανική άποψη, απέτρεψε έναν εμφύλιο πόλεμο.
Η δολοφονία του 67χρονου Λαριτζανί, υποστηρικτή μιας πυρηνικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ αλλά και σκληρής εσωτερικής καταστολής, όχι μόνο αποκλείει την έστω και μικρή πιθανότητα να διαδραματίσει έναν μεταβατικό ρόλο τύπου Ροντρίγκεζ, αλλά εγείρει και ερωτήματα για το αν οι ΗΠΑ διαθέτουν πράγματι κάποιον υποψήφιο εντός της χώρας.
Ο Τραμπ συχνά παραδέχεται χαλαρά ότι δεν γνωρίζει πολλούς εναλλακτικούς ηγέτες στο εσωτερικό, καθώς πολλοί έχουν σκοτωθεί, όμως η απομάκρυνση του Λαριτζανί δείχνει ότι η «δεξαμενή» υποψηφίων των ΗΠΑ είναι πολύ περιορισμένη.
Ωστόσο, ο Τραμπ εξακολουθεί να αρνείται να στηρίξει τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του πρώην σάχη, δηλώνοντας ότι προτιμά έναν εσωτερικό υποψήφιο. Ο Παχλαβί έχει επιχειρήσει να διευρύνει την ηγετική του ομάδα, ώστε να κατευνάσει τους φόβους ότι, αν αναλάμβανε την εξουσία, το Ιράν θα περνούσε από μια θεοκρατική δικτατορία σε μια μοναρχική δικτατορία.
Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House στο Λονδίνο, δήλωσε στη WSJ ότι ο Λαριτζανί ήταν πιθανότατα το πρόσωπο του καθεστώτος που θα συνομιλούσε με τη Δύση και ότι ο θάνατός του ανοίγει τον δρόμο για άγνωστους διαδόχους που ενδέχεται να δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα.
«Ήταν σχετικά πραγματιστής και επικεντρωμένος στην ασφάλεια και τη σταθερότητα», είπε. «Το πιθανότερο αποτέλεσμα της δολοφονίας του είναι ότι θα αναδειχθεί κάποιος πιο σκληροπυρηνικός, αδοκίμαστος και ίσως άγνωστος».
