Οι διατάξεις που αφορούν το κληρονομικό δίκαιο άλλαξαν από τον Μάιο του 2026 και ξεκινησαν να εφαρμόζονται.
Μια σημαντική διάταξη που δεν είναι γνωστή σε όλους όσον αφορά τις κληρονομιές με χρέη, είναι η αποδοχή της με το ευεργέτημα της απογραφής. Πρακτικά πρόκειται για τις κληρονομιές που οι κληρονόμοι θέλουν να αποδεχθούν γιατί μπορεί να έχουν σημαντικά κληρονομικά στοιχεία, όπως ακίνητα αξίας, τραπεζικους λογαριασμούς με μεγάλα ποσά ή εταιρικά μερίδια. Παράλληλα όμως οι κληρονομιές αυτές έχουν και παθητικό (χρέη) που τις βαρύνουν και που υπό κανονικές προϋποθέσεις περνούν στους κληρονόμους.
Αν ο κληρονόμος αποδεχθεί συμβολαιογραφικά ή σιωπηρά τότε ευθύνεται για τα χρέη και με την προσωπική του περιουσία, δηλαδή μπορεί ο δανειστής να διεκδικήσει να εξοφληθεί και από περιουσιακά στοιχεία που δεν ανήκουν στην κληρονομιά.
Το ευεργέτημα της απογράφης δίνει στον κληρονόμο το πλεονέκτημα να προστατεύσει τη δική του περιουσία έναντι των δανειστών των χρεών της κληρονομιαίας περιουσίας και μάλιστα μέχρι το ενεργητικό αυτής. Δηλαδή αν το ενεργητικο της κληρονομιάς ανέρχεται σε 100.000 ευρώ εκτίμηση και τα χρέη αυτης σε 150.000 ευρώ, οι δανειστές θα μπορουν να διεκδικήσουν ικανοποίηση μέχρι τις 100.000 ευρώ της κληρονομιάς που θα αντληθεί από τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς και όχι από περιουσιακά στοιχεία του κληρονόμου.
Για την ενεργοποίηση του ευεργετήματος της απογραφής υπάρχει προθεσμία 4 μηνών που ξεκινά είτε από τον θάνατο ή από την δημοσίευση της διαθήκης του θανόντος και ολοκληρώνεται σε 4 μήνες. Για τους επόμενους σε σειρά και τάξη κληρονόμους η προθεσμία ξεκινά όταν κληθούν στην διαδοχή.
Για να συμβεί αυτό, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να ζητήσει, με αίτηση στο δικαστηριο, τον διορισμό συμβολαιογραφου και πραγματογνωμόνων (μεσιτών, λογιστών, οικονομολόγων κτ.λ), προκειμένου να διενεργηθεί απογραφή της κληρονομιάς. Μέσω της διαδικασίας αυτής καταγράφονται αναλυτικά τόσο τα περιουσιακά στοιχεία όσο και οι υποχρεώσεις της κληρονομιάς.
Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, συγκεκριμένες νομικές ενέργειες, προγραμματισμό, συντονισμό και οικονομικό κόστος. Χρειάζεται δικαστική απόφαση, διορισμός των κατάλληλων προσώπων και ολοκλήρωση της απογραφής με τρόπο που να πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου.
Σε κάποιες περιπτώσεις η διαδικασία αυτή είναι η μόνη λύση, για να μην κινδυνεύει η προσωπική περιουσία των κληρονόμων από τα χρέη της κληρονομιάς. Με το ευεργέτημα της απογραφής, οι πιστωτές του θανόντος μπορούν να ικανοποιηθούν μόνο από την κληρονομιαία περιουσία. Αν τα χρέη αποδειχθούν μεγαλύτερα από την αξία της κληρονομιάς, η διαφορά δεν μεταφέρεται στον κληρονόμο και δεν απειλεί τη δική του περιουσία.
Με τις νέες διατάξεις του κληρονομικού δικαίου δίνεται μια δεύτερη ευκαιρία, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε πρόσωπα που είχαν ήδη καταστεί κληρονόμοι κατά το προϊσχύον δίκαιο αλλά είχαν απολέσει το δικαίωμα αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής, να αποκτήσουν εκ νέου τη δυνατότητα αυτή μέσα σε ειδική μεταβατική προθεσμία. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για κληρονόμους που κινδυνεύουν να ευθύνονται απεριόριστα για σημαντικά χρέη του κληρονομουμένου.
Η προθεσμία που δίνεται να ξεκινήσει η διαδικασία για την αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής είναι μέχρι τον Νοέμβριο του 2026.
Ωστόσο, η νέα διάταξη εφαρμόζεται υπό προϋποθέσεις. Εξαρτάται από την ημερομηνία θανάτου, τη νομική κατάσταση της κληρονομιάς, καθώς και τυχόν ήδη εκκρεμούσες διαδικασιες αναγκαστικής εκτέλεσης.
Βασικές προϋποθέσεις εφαρμογής
-Ο θάνατος πρέπει να έχει επέλθει πριν από την έναρξη εφαρμογής του νέου κληρονομικού δικαίου
Μιλάμε για κληρονομιές που έχουν ήδη επαχθεί με βάση το προϊσχύον δίκαιο και όχι όσες υπάγονται στο νέο κληρονομικό δίκαιο.
-Ο κληρονόμος να έχει χάσει τη δυνατότητα αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής
Αφορά κληρονόμους που ενώ θα μπορούσαν να αποδεχθουν την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογράφης κατά το προϊσχύον καθεστώς, δεν το έπραξαν γιατί είτε έχασαν την προθεσμία είτε δεν το γνώριζαν και τώρα ευθυνονται με την δική τους περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς.
-Nα ξεκινήσει η διαδικασία μέχρι τον Νοέμβριο του 2026
Η νέα δυνατότητα ισχύει μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026.
Μέσα σε αυτήν αποκλειστικά την προθεσμία πρέπει να κινηθεί η σχετική διαδικασία. Μετά την πάροδο της ημερομηνίας αυτής, η μεταβατική ευεργετική ρύθμιση δεν θα μπορεί να αξιοποιηθεί και η δεύτερη ευκαιρία θα χαθεί.
Εξαιρέσεις που αποκλείονται από την δεύτερη ευκαιρία
Δεν μπορεί να αποδεχθεί με το ευεργέτημα της απογραφής καποιος που έχει ήδη αποποιηθεί την κληρονομιά.
Επίσης δεν εμπίπτει στους ευεργετούμενους ο κληρονόμος εφόσον δεν έχει ήδη επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της προσωπικής περιουσίας του.
Δηλαδή μένουν εκτός της ρύθμισης όσοι έχουν ήδη βρεθεί αντιμέτωποι με μέτρα όπως επίδοση διαταγής πληρωμής, κατάσχεση τραπεζικών λογαριασμών ή ακινήτων, επίσπευση πλειστηριασμού ή άλλες πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης που στηρίζονται στις οφειλές της κληρονομιάς.
Πρέπει εδώ να γίνει κατανοητό ότι τα μέτρα της αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος του κληρονόμου να αφορούν τα χρέη της κληρονομιάς και όχι προσωπικά του.
Με δεδομένο, λοιπόν, ότι τράπεζες, ασφαλιστικά ταμεία και εφορία, γνωρίζουν τη διάταξη και θα κινηθούν άμεσα με πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης για να μην χάσουν τα δικαιώματα τους, το να προχωρήσει ο κληρονόμος όσο το δυνατόν συντομότερα στη δήλωση για το ευεργέτημα της απογραφής αποδεικνύεται εξαιρετικά κρίσιμο για την αποφυγή χρεών που δεν είναι δικά του.
Πρέπει να καταστεί σαφές ότι η διάταξη αυτή δεν διαγράφει τις οφειλές ούτε καθιστά ανενεργά τα δικαιώματα των δανειστών. Εκείνο που επιδιώκει είναι, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αποκαταστήσει τον περιορισμό της ευθύνης του κληρονόμου μέχρι την αξία της κληρονομιάς.
