Κάποιος θα πρέπει να αναλάβει τον «λογαριασμό» για τις ζημιές που προκαλεί το ολοένα και πιο ασταθές κλίμα της Ευρώπης, δεδομένου ότι ένα μέρος από αυτές τις οικονομικές απώλειες δεν καλύπτονται από ασφάλειες. Όπως αναφέρει το Reuters, αυτός ο κάποιος μάλλον θα είναι τα κρατικά ταμεία, εκτός αν ληφθούν τα άμεσα, τα κατάλληλα μέτρα.
Οι φετινές πυρκαγιές στη νοτιοδυτική Ευρώπη καθώς και οι σοβαρές πλημμύρες που έπληξαν την Ισπανία το 2024 καθώς και τη Γερμανία και τις γειτονικές της χώρες το 2021, καταδεικνύουν πώς οι ζημιές που προκαλεί η κλιματική κρίση προσθέτουν νέες πιέσεις στα ήδη επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης που περιλαμβάνουν τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το ολοένα υψηλότερο κόστος που συνδέεται με τη γήρανση του πληθυσμού.
«Το πρόβλημα είναι ότι γίνονται όλο και πιο συχνές», δήλωσε ο Federico Barriga-Salazar, επικεφαλής του τμήματος αξιολόγησης κρατικού χρέους της Δυτικής Ευρώπης στη Fitch, αναφερόμενος σε καταστροφές που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν ως δαπανηρές, αλλά έκτακτες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις, και όχι ως ένα τακτικό, επαναλαμβανόμενο έξοδο.
«Εάν μια κυβέρνηση βρίσκεται ήδη σε δημοσιονομική στενότητα, αυτό σημαίνει ότι δημιουργούνται ορισμένες πολιτικές αντισταθμίσεις», είπε αναφερόμενος στην πίεση που ασκούν τέτοιες οικονομικές απώλειες σε άλλα κονδύλια δαπανών.
Αν και το δημοσιονομικό κόστος στην παρούσα κλίμακα θεωρείται ακόμη σχετικά μικρό, η εκτίμηση ότι θα αυξηθεί περαιτέρω σε μία εποχή που η Ευρώπη αποτελεί την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον κόσμο, κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος.
Σημειώνεται πως τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 822 δισ. ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ 1980 και 2024, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, με το ένα τέταρτο των ζημιών αυτών να έχει προκληθεί μόνο τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Ασφαλιστικό κενό και αυξανόμενο κόστος
«Τα δημοσιονομικά ελλείμματα στην Ευρωζώνη ανέρχονται ήδη κατά μέσο όρο σε περίπου 3% του ΑΕΠ. Ο Barriga-Salazar επικαλέστηκε εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες οι πλημμύρες στην Ισπανία το 2024 συνεπάγονται κόστος αποκατάστασης που αντιστοιχεί σε 0,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ για την περίοδο 2024-2026.
Παράλληλα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΕ, μόλις το ένα τέταρτο των ζημιών από καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή καλύπτεται από ασφαλιστήρια συμβόλαια, ενώ σε ορισμένες χώρες το ποσοστό αυτό δεν ξεπερνά το 5%. Υπάρχουν μάλιστα φόβοι ότι, όσο τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται συχνότερα, το ποσοστό των ζημιών που καλύπτονται ασφαλιστικά θα μειώνεται ακόμη περισσότερο σε σχέση με το συνολικό κόστος.
«Πιστεύω ότι όσο αυξάνονται αυτοί οι κίνδυνοι, τόσο μικρότερο μέρος τους θα ασφαλίζεται», δήλωσε ο David Zahn, επικεφαλής του τμήματος ευρωπαϊκών επενδύσεων σταθερού εισοδήματος της Franklin Templeton. «Πρόκειται για ένα μείζον ζήτημα, το οποίο θα επιβαρύνει ορισμένες χώρες κατά 1% έως 2% του ΑΕΠ.»
Το think tank Bruegel υπολόγισε ότι, ενώ στο Βέλγιο το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών από τις πλημμύρες του 2021 καλύφθηκε από ασφαλιστικές αποζημιώσεις, το χαμηλό επίπεδο ασφαλιστικής κάλυψης στη Γερμανία υποχρέωσε το Δημόσιο να διαθέσει 30 δισ. ευρώ για να καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών.
Η Ελλάδα εκτεθειμένη στους κλιματικούς κινδύνους
Καθώς η ΕΕ αναμένεται να παρουσιάσει το φθινόπωρο προτάσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των σχετικών κινδύνων, το ενδιαφέρον στρέφεται στις πιθανές λύσεις.
Η Ελλάδα, της οποίας η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό και είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στον κίνδυνο καύσωνα και δασικών πυρκαγιών, εξετάζει τρόπους ενίσχυσης της ασφαλιστικής κάλυψης, ενώ παράλληλα ενισχύει τις υποδομές ύδρευσης και ενέργειας σε τουριστικά κέντρα.
Μετά τις τεράστιες πλημμύρες στις αρχές του 2026, η Πορτογαλία ανακοίνωσε σχέδια για την εισαγωγή υποχρεωτικής ασφάλισης κατοικιών, η οποία θα υποστηρίζεται από ένα ταμείο για φυσικές καταστροφές και σεισμούς, καθώς και από έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που θα εγγυάται την καθολική πρόσβαση.
Επενδύσεις στην πρόληψη αντί για αποζημιώσεις
Μία ακόμη επιλογή είναι τα λεγόμενα catastrophe bonds, ή «ομόλογα καταστροφής», μέσω των οποίων οι επενδυτές μπορούν να εξασφαλίσουν υψηλές αποδόσεις, αναλαμβάνοντας όμως τον κίνδυνο να χάσουν μέρος ή ακόμη και το σύνολο του κεφαλαίου τους εάν συμβεί ένα προκαθορισμένο καταστροφικό γεγονός.
Όπως εξηγεί ο Zahn, «εάν συμβεί η καταστροφή, η αποζημείωση καταβάλλεται άμεσα. Μπορεί όμως να περάσουν πέντε χρόνια χωρίς κανένα συμβάν, ενώ στο μεταξύ το κράτος θα έχει καταβάλει απόδοση ακόμη και 8% ετησίως».
Η Heather Grabbe του Bruegel τονίζει ότι όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να αξιολογήσουν την έκθεσή τους στους κλιματικούς κινδύνους και να καταρτίσουν ολοκληρωμένα σχέδια, τόσο για επενδύσεις προσαρμογής όσο και για διασυνοριακό επιμερισμό των κινδύνων.
Πολλές μελέτες δείχνουν ότι οι έγκαιρες επενδύσεις στην κλιματική ανθεκτικότητα μπορούν μακροπρόθεσμα να εξοικονομήσουν σημαντικά ποσά. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος μιας «παγίδας επενδύσεων προσαρμογής»: οι επαναλαμβανόμενες καταστροφές αυξάνουν το δημόσιο χρέος, αφήνοντας στα κράτη ακόμη λιγότερους πόρους για έργα προστασίας.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έχει υποστηρίξει ότι πράσινες επενδύσεις ίσες με μόλις 0,1% του ΑΕΠ θα μπορούσαν να αποτρέψουν οικονομικές ζημιές οκταπλάσιου ύψους, αλλά και απώλειες φορολογικών εσόδων τριπλάσιες της αρχικής επένδυσης.
Από τη μεριά της η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει προτείνει τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού δημόσιου-ιδιωτικού συστήματος αντασφάλισης, το οποίο θα συγκεντρώνει ιδιωτικούς κινδύνους από φυσικές καταστροφές και θα υποστηρίζεται από ευρωπαϊκό ταμείο για τη χρηματοδότηση καταστροφών.
Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν οι φετινοί καύσωνες και οι καταστροφές θα δημιουργήσουν την απαραίτητη πολιτική βούληση ώστε κυβερνήσεις και ΕΕ να αναλάβουν σήμερα το αρχικό κόστος της προσαρμογής.
Η Κομισιόν εξετάζει τρόπους για να περιοριστεί το κενό ασφαλιστικής προστασίας απέναντι στην κλιματική κρίση, στο πλαίσιο δέσμης μέτρων που αναμένεται να υιοθετηθεί έως το τέλος του έτους, ανέφερε εκπρόσωπος.
