Το αμερικανικό Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA) στο τέλος Ιουνίου αποκάλυψε ότι φέτος θα καλλιεργηθούν οι λιγότερες εκτάσεις με σιτάρι από το 1877, δηλαδή πριν 150 χρόνια! Παράλληλα, τα διεθνή πρακτορεία μεταδίδουν ότι στη Ρωσία, την άλλη διατροφική υπερδύναμη του πλανήτη, υπάρχει έλλειψη καυσίμων, ο αλωνισμός καθυστερεί, ενώ υπάρχουν δυσκολίες να προωθηθούν εμπορεύματα προς τη θάλασσα για να αδειάσουν αποθήκες και να συνεχιστεί απρόσκοπτα η συγκομιδή!
Τι συνέβη ξαφνικά και στην μεν, πρώτη, οι καλλιεργητές αποφάσισαν να σπείρουν λιγότερα σιτηρά, στη δε, δεύτερη, το κράτος να μη δώσει προτεραιότητα στα καύσιμα των αγροτών; H κατάσταση των αγορών, οι χαμηλές τιμές και το αυξημένο κόστος παραγωγής, αλλά και τα καπρίτσια του καιρού, κυρίως καύσωνες και ξηρασίες είναι οι βασικότερες αιτίες των εξελίξεων. Σε άλλες εποχές, θα είχαμε παντού παρέμβαση του κράτους να διορθώσει ό,τι διορθώνεται.
Δεν συμβαίνει όμως αυτό! Το κράτος παρεμβαίνει πια μόνο για να στηρίξει το αγροτικό εισόδημα και με τον τρόπο αυτό, οι κυβερνώντες να μη χάσουν την επαφή τους με ένα σημαντικό εκλογικό ακροατήριο. Τα υπόλοιπα και ίσως πιο δύσκολα, τα αφήνουν στις δυνάμεις της αγοράς: να βρουν, δηλαδή, νέες ανθεκτικές ποικιλίες, να βρουν τρόπους να μειώσουν το κόστος παραγωγής, να βρεθούν ισορροπίες μεταξύ αγροτών και αγοραστών, ώστε οι πρώτοι να διατηρηθούν στη ζωή, μέχρι τα όρια που θίγεται η βιωσιμότητα των δεύτερων και ένα σωρό άλλα θέματα.
Οι δυνάμεις της αγοράς παίρνουν κεφάλι από την κρατική παρέμβαση
Και για μεν τις ΗΠΑ, θα έλεγε κανείς ότι η εξέλιξη αυτή είναι αναμενόμενη. Η ισχυρή ανάπτυξη των λοιπών τομέων της οικονομίας και το πολύ αποτελεσματικό σύστημα παραγωγής και διανομής τροφής που έχει στηθεί εδώ και χρόνια, αποτελούν βάση για την ομαλή συνέχιση της λειτουργίας της αγοράς χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, πλην ίσως αυτού της διακύμανσης των τιμών. Η Ρωσία όμως, που στηρίζει σημαντικό μέρος της δύναμής της και της υπόστασής της στη διεθνή σκηνή μέσω των μεγαλύτερων παγκόσμιων εξαγωγών σιτηρών του κόσμου που διαθέτει, γιατί άραγε αποφάσισε να μη στηρίξει τώρα στο τέλος της χρονιάς την αγροτική της παραγωγή;
Η καλή σοδειά κριθαριού, που προηγείται αυτής του κατά πολύ ακριβότερου και πολυτιμότερου σιταριού, γέμισε τις αποθήκες, ενώ οι ελλείψεις σε καύσιμα δεν επιτρέπουν την γρήγορη μεταφορά τους σε παραθαλάσσια προς εξαγωγή σιλό. Έτσι, ο ρυθμός συγκομιδής του σιταριού, είναι χαμηλός, με ό,τι κινδύνους συνεπάγεται αυτό. Μια βροχή, θα υποβαθμίσει την ποιότητα, ίσως επηρεάσει και τις ποσότητες, θα αυξήσει το κόστος συγκομιδής, θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα στις αποθήκες, αφού μόνο στεγνά προϊόντα μπορούν να αποθηκευτούν με ασφάλεια.
Με κίνδυνο να απωλέσει την διπλωματική της επιρροή σε χώρες (Αίγυπτο, χώρες Μέσης Ανατολής) και περιοχές (Αφρική) που επί χρόνια έκτισε βασισμένη και στο ρωσικό σιτάρι, προτιμάει να μη δίνει πια προτεραιότητα στον αγροτικό της τομέα. Προφανώς, κανείς δεν θα περίμενε να σταματήσει την τροφοδοσία με καύσιμα της πολεμικής μηχανής στα ουκρανικά πεδία των μαχών, μετά την σημαντική, έως και 25% πτώση παραγωγής καυσίμων λόγω ουκρανικών επιθέσεων. Αλλά μεταξύ αυτού και να μην δίνει προτεραιότητα στις αλωνιστικές μηχανές και τα φορτηγά μεταφοράς, όπως μας είχε μέχρι τώρα συνηθίσει, υπάρχει ένα μεγάλο κενό.
Η διατροφική ασφάλεια, μοιάζει με ξεπερασμένη έννοια...
Οι δύο λοιπόν υπερδυνάμεις, φαίνεται αν όχι να εγκαταλείπουν, τουλάχιστον να μη φροντίζουν επαρκώς τον πρωτογενή τους τομέα. Το άγχος των κυβερνώντων περί διατροφικής ασφάλειας, φαίνεται ότι ανήκει στο παρελθόν. Το πανταχού παρόν διεθνές εμπόριο, είναι πρόθυμο να καλύψει το οποιοδήποτε κενό προκύψει, αρκεί να υπάρχει οικονομικό αντικείμενο.
Ακούσατε να πεινάσει κανείς στις χώρες του Κόλπου, παρόλο τον αποκλεισμό των λιμανιών για αρκετούς μήνες; Μόλις ξεκίνησαν οι συρράξεις, ξεκίνησαν και τα κομβόι των φορτηγών από Τουρκία ακόμη και την πολύπαθη και πεινασμένη Συρία να μεταφέρουν τρόφιμα. Το κεντρικό σύνθημα των αγροτών σε ολόκληρο τον κόσμο No Farmers No food, φαίνεται ότι ίσως ξεπεράστηκε από τα γεγονότα.
Τα τελευταία χρόνια, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής, πήραν τη σκυτάλη στην τροφοδοσία των διεθνών διατροφικών αγορών. Έτοιμες να αυξήσουν την παραγωγή τους χωρίς πολλούς περιορισμούς (Δάση Αμαζονίου, Πάμπες Αργεντινής), έχουν κατορθώσει να κατακτήσουν πολλές πρώτες θέσεις: η Αργεντινή στην εξαγωγή σόγιας, η Βραζιλία στα αυγά και τα πουλερικά, η μικρή Ουρουγουάη στο μοσχαρίσιο κρέας.
Αντίθετα, στις ανεπτυγμένες χώρες, συναντά κανείς φαινόμενα όπως αυτό της Δανίας, όπου τα κόμματα του νέου κυβερνητικού συνασπισμού, αποφάσισαν την κατάργηση του Υπουργείου Γεωργίας και αντικατάστασή του με ένα μόρφωμα προαγωγής περιβαλλοντικής συμμόρφωσης της πρωτογενούς παραγωγής. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι αντιδράσεις για την κίνηση αυτή που υποσκάπτει την σημαντική θέση της χώρας σαν εξαγωγέας ζωικών πρωτεϊνών, υπήρξαν ανύπαρκτες.
Και η μικρή Ελλάς;
Τι μπορούν λοιπόν να περιμένουν οι Έλληνες αγρότες για το μέλλον τους αλλά και οι Έλληνες πολίτες που έχει εγγραφεί στην συνείδησή τους ότι η Ελλάδα είναι μια αγροτική χώρα; Οι συνεχείς αναφορές στα αγροτικά προβλήματα, χαμηλές τιμές, αυξημένο κόστος παραγωγής, έλλειψη εργατών κτλ, δεν φαίνεται να συγκινούν ούτε τους κυβερνώντες ούτε τα πολιτικά κόμματα, ούτε όμως ιδιαίτερα και τους πολίτες.
Οι τελευταίοι, δεν μπορούν να ερμηνεύσουν γιατί με τόσο χαμηλές τιμές σιταριού, οι ίδιοι αγοράζουν τόσο ακριβά αρτοσκευάσματα και εστιάζουν στην επίλυση των δικών τους οξυμένων προβλημάτων. Και η Νέα ΚΑΠ, θα είναι κατά 600 εκατ. ευρώ μικρότερη κάθε χρόνο για την επόμενη προγραμματική περίοδο της ΕΕ, ακόμη μια ένδειξη ότι η σημασία του πρωτογενούς τομέα βαίνει φθίνουσα. Σκηνικό τέλους εποχής θυμίζουν όλα τα παραπάνω...
