Η Ελλάδα βγαίνει από το καθεστώς μακροοικονομικών ανισορροπιών, αλλά η Κομισιόν δεν χαλαρώνει την πίεση: ζητά λιγότερες φοροαπαλλαγές, πιο στοχευμένες παροχές, άρση εμποδίων σε επαγγέλματα και επιτάχυνση σε δικαιοσύνη και στεγαστικό. Επιμένει επίσης στην αλλαγή ενεργειακού μείγματος εκτιμώντας πως η φορολογία στα καύσιμα είναι πολύ χαμηλή. Στο πόρισμα των συστάσεων ανοίγει θέμα χαμηλού ΕΦΚ στο ντίζελ ζητώντας αναπροσαρμογή και κατάργηση επιδοτήσεων.
Το νέο «πακέτο» του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την Ελλάδα συνδυάζει εύσημα για τη δημοσιονομική εικόνα με παρεμβάσεις-κλειδί για φόρους, ενέργεια, επενδυτικό περιβάλλον και στέγη. Ωστόσο, παρότι η Κομισιόν βλέπει πρόοδο στην ελληνική οικονομία, επιμένει να πιέζει σε μια ατζέντα συνετής πολιτικής: περιορισμό των φορολογικών δαπανών (tax expenditures), στοχευμένες ενεργειακές ενισχύσεις, πιο γρήγορη δικαιοσύνη και λύσεις που θα απελευθερώσουν κατοικίες.
Μόνο στοχευμένα μέτρα
Στο σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου της ΕΕ για τις οικονομικές, κοινωνικές, εργασιακές, διαρθρωτικές και δημοσιονομικές πολιτικές της χώρας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η χώρα «δεν αντιμετωπίζει πλέον μακροοικονομικές ανισορροπίες» («is no longer experiencing macroeconomic imbalances»). Την ίδια ώρα όμως ζητά συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, πιο στοχευμένα μέτρα για την ενέργεια και βαθιές αλλαγές σε ρύθμιση, δικαιοσύνη, επαγγέλματα και στέγη.
Το πλαίσιο αυτό θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συνολικά για όλη την Ευρώπη. Το φετινό πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (European Semester Spring Package) συνδέει την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια, την άμυνα, το ανθρώπινο κεφάλαιο και τη στέγη με το νέο αφήγημα της ΕΕ. Για πρώτη φορά, στο country report κάθε χώρας έχει ενταχθεί ειδικό παράρτημα για τη Στέγαση, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για Προσιτή Κατοικία (European Affordable Housing Plan) και της επερχόμενης Πράξης για την Προσιτή Κατοικία (Affordable Housing Act).
Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο δεν παρουσιάζεται πια μόνο ως εργαλείο δημοσιονομικής επιτήρησης, αλλά ως μηχανισμός που πρέπει να στηρίξει ποιοτικές δουλειές, κοινωνική συνοχή, πράσινη μετάβαση και στρατηγική αυτονομία.
Από τη μία, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι το δημόσιο χρέος υποχωρεί, το πλεόνασμα παραμένει υψηλό και η οικονομία βελτιώνει τη θέση της. Για το χρέος προβλέπει μείωση από 154,2% του ΑΕΠ το 2024 στο 146,1% το 2025 και, για τη συνέχεια, πτώση στο 140,7% εφέτος και στο 134,4% το 2027.
Ωστόσο, από την άλλη, προειδοποιεί ότι η πορεία αυτή δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να παραμείνει «συνετή» («sound fiscal policies»), ενώ τα μέτρα στήριξης για ενέργεια και ακρίβεια οφείλουν να είναι «προσωρινά και στοχευμένα» («temporary, targeted»), ώστε να προστατεύουν τα ευάλωτα νοικοκυριά χωρίς να διαστρεβλώνουν τα κίνητρα εξοικονόμησης και τη δημοσιονομική ισορροπία.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Κομισιόν ζητά από την Αθήνα να συνεχίσει να τηρεί τα ανώτατα όρια αύξησης καθαρών δαπανών του μεσοπρόθεσμου σχεδίου, αξιοποιώντας την ευελιξία κυρίως για την άμυνα. Η Ελλάδα, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, έχει ήδη ενεργοποιήσει την εθνική ρήτρα διαφυγής («National Escape Clause») για αυξημένες αμυντικές δαπάνες την περίοδο 2025-2028. Ωστόσο η Επιτροπή τονίζει ότι η μόνιμα υψηλότερη άμυνα δεν πρέπει να υπονομεύσει τη βιωσιμότητα του χρέους.
Στο μικροσκόπιο 1.236 φοροαπαλλαγές
Η Κομισιόν βάζει στο τραπέζι και τις φορολογικές δαπάνες, που σημαίνει τις φοροαπαλλαγές. Ζητά να αξιολογηθούν και να εξορθολογιστούν, καθώς «μετράει» 1.236 περιπτώσεις φοροαπαλλαγών («tax expenditures») με σημαντικό δημοσιονομικό βάρος. Εμμέσως δηλαδή, συστήνει λιγότερες οριζόντιες εξαιρέσεις και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη φορολογική πολιτική.
Επιπλέον συστήνει περισσότερο έλεγχο και «εξορθολογιμό» στα κοινωνικά επιδόματα, αλλά και περαιτέρω ψηφιοποίηση εφοριών και τελωνείων, με στόχο τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης.
Πλειστηριασμοί
Για την Ελλάδα, παρά την πρόοδο στα κόκκινα δάνεια, η Κομισιόν ζητά επίσης επιτάχυνση στη μείωση NPLs εκτός τραπεζών με επιτάχυνση δικαστικών διαδικασιών εκκαθάρισης.
Συνδέει όμως ταυτόχρονα την επιτάχυνση της δικαιοσύνης, με τους πλειστηριασμούς και την στεγαστική κρίση. Αναφέρει ότι οι καθυστερήσεις στις δικαστικές διαδικασίες, ιδίως σε ζητήματα πριν και μετά τους πλειστηριασμούς, αποθαρρύνουν τους αγοραστές, μειώνουν την αποτελεσματικότητα του πλαισίου αναγκαστικής εκτέλεσης και «μειώνουν την αποτελεσματική προσφορά ακινήτων» («reduces the effective supply of properties»).
Με άλλα λόγια, οι αναβολές εκδίκασης και πλειστηριασμών δεν θεωρούνται μόνο ζήτημα απονομής δικαίου, αλλά και ζήτημα στέγης, γιατί κρατούν κλειστό στεγαστικό απόθεμα και τροφοδοτούν την πίεση στις τιμές και στα ενοίκια.
Παράλληλα συστήνει επέκταση προσιτής και κοινωνικής κατοικίας, ακόμη και με νέο οικοδομικό κανονισμό για ταχύτερη πολεοδόμηση.
Άνοιγμα επαγγελμάτων
Στο επενδυτικό και θεσμικό πεδίο, η Κομισιόν επαναφέρει παλιές αλλά επίμονες αδυναμίες: άρση εμποδίων σε επαγγέλματα, απλούστευση ρυθμίσεων, ψηφιοποίηση, επιτάχυνση δικαιοσύνης, ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού και βελτίωση της αδειοδότησης.
Ζητά επίσης καλύτερη διακυβέρνηση στην έρευνα και ανάπτυξη, ενίσχυση της τοπικής αγοράς επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital), καθώς και μεγαλύτερη ψηφιακή ωριμότητα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για την Επιτροπή, η ανταγωνιστικότητα δεν θα έρθει μόνο από τις επενδύσεις, αλλά και από το πόσο γρήγορα η οικονομία θα πάψει να σκοντάφτει σε γραφειοκρατία, κλειστά επαγγέλματα και αργές διαδικασίες.
Ενεργειακοί φόροι στο τραπέζι
Στην ενέργεια, η γραμμή είναι εξίσου καθαρή. Η Ελλάδα καλείται να προωθήσει πιο προσιτή ηλεκτρική ενέργεια, να αναμορφώσει την ενεργειακή φορολογία ώστε να ευνοεί την ηλεκτροκίνηση και την ηλεκτρική ενέργεια, και να μειώσει σταδιακά τις επιδοτήσεις σε ορυκτά καύσιμα, ιδίως εκείνες που δεν είναι κοινωνικά στοχευμένες. Στέλνει μήνυμα ότι η ενεργειακή πολιτική πρέπει να στηρίζει τη μετάβαση, όχι να συντηρεί στρεβλώσεις.
Η Κομισιόν συνδέει επίσης την ανταγωνιστικότητα με υποδομές και ανθεκτικότητα. Ζητά επιτάχυνση της απολιγνιτοποίησης και της αποανθρακοποίησης των μεταφορών, αναβάθμιση των σιδηροδρόμων με το ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης σιδηροδρομικής κυκλοφορίας (ERTMS), καλύτερες δημόσιες συγκοινωνίες, κλιματική θωράκιση των υποδομών και ενίσχυση της ιδιωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών καταστροφών. Στο ίδιο πνεύμα, αναδεικνύει τα προβλήματα στη διαχείριση υδάτων και αποβλήτων, με ειδική μνεία στα νησιά και στις μεγάλες ανάγκες ύδρευσης.
Στο πόρισμα των συστάσεων ανοίγει όμως και θέμα χαμηλών ειδικών φόρων κατανάλωσης στο ντίζελ ζητώντας αναπροσαρμογή και κατάργηση επιδοτήσεων. Αναλυτικά αναφέρει πως «στην Ελλάδα, η φορολογία της ενέργειας εξακολουθεί να ευνοεί τα ορυκτά καύσιμα έναντι της ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που στέλνει ένα ανάμεικτο μήνυμα τιμών, λαμβάνοντας υπόψη το αυξημένο μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη συνολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ως αποτέλεσμα, οι τελικές τιμές ενέργειας είναι χαμηλότερες για τα ορυκτά καύσιμα σε σύγκριση με την ηλεκτρική ενέργεια, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στα κράτη μέλη της ΕΕ με τον υψηλότερο λόγο τιμών ηλεκτρικής ενέργειας προς φυσικό αέριο. Επιπλέον, η Ελλάδα παραμένει η χώρα της ΕΕ όπου ο ΕΦΚ στο ντίζελ είναι ιδιαίτερα χαμηλός σε σύγκριση με την φορολογία της βενζίνης, παρόλο που το ντίζελ είναι πιο επιβλαβές για το περιβάλλον. Επομένως, η αναπροσαρμογή των ενεργειακών φόρων, σε συνδυασμό με τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, θα μπορούσε να παράσχει ισχυρότερα κίνητρα για την ηλεκτροκίνηση. Τέλος, η πιο στοχευμένη αξιοποίηση των πηγών εσόδων θα επέτρεπε την κατανομή επαρκών πόρων σε βασικά σχέδια στήριξης (π.χ. λογαριασμός ΑΠΕ), καθώς και την περαιτέρω προώθηση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές της βιομηχανίας και του τομέα των μεταφορών, γεγονός που θα συνέβαλε περαιτέρω στην πράσινη μετάβαση της Ελλάδας με δίκαιο και χωρίς αποκλεισμούς τρόπο».
Οι 5 άξονες συστάσεων
Οι συστάσεις που καλείται να υλοποιήσει η Ελλάδα το 2026 και το 2027 κινούνται σε πέντε βασικούς άξονες:
1. Δημοσιονομική πειθαρχία, άμυνα και φορολογική συμμόρφωση
Η Ελλάδα καλείται να συνεχίσει να τηρεί τα ανώτατα όρια αύξησης των καθαρών δαπανών που συνέστησε το Συμβούλιο στις 21 Ιανουαρίου 2025, αξιοποιώντας παράλληλα την ευελιξία που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες. Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχύσει τις αμυντικές της δαπάνες και την επιχειρησιακή της ετοιμότητα, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την αποδοτικότητα των σχετικών δαπανών και την προσαρμογή του προϋπολογισμού σε ένα περιβάλλον διαρκώς υψηλότερων αμυντικών αναγκών.
Επιπλέον, τα μέτρα για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας θα πρέπει να είναι προσωρινά και στοχευμένα, με έμφαση στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και των ενεργοβόρων επιχειρήσεων, χωρίς να αποδυναμώνουν τα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας και χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η χώρα καλείται επίσης να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, μέσω περαιτέρω συγκέντρωσης και ψηφιοποίησης των τελωνειακών και φορολογικών ελέγχων, καθώς και να ενισχύσει τη διαφάνεια του φορολογικού συστήματος με αξιολόγηση και εξορθολογισμό των φορολογικών δαπανών. Παράλληλα, πρέπει να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης μέσω της πλήρους εφαρμογής του πολυεπίπεδου συστήματος διακυβέρνησης και να επιταχύνει τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, επισπεύδοντας τις δικαστικές διαδικασίες που σχετίζονται με εκκαθαρίσεις.
2. Συνέχιση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων
Η Ελλάδα καλείται να διασφαλίσει τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που υλοποιούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Παράλληλα, θα πρέπει να διατηρήσει τη δυναμική εφαρμογής των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, αξιοποιώντας όπου χρειάζεται τις ανακατανομές πόρων και τις ευελιξίες που προβλέπονται στην ενδιάμεση αναθεώρηση του σχετικού πλαισίου.
3. Βελτίωση επιχειρηματικού περιβάλλοντος και καινοτομίας
Η χώρα καλείται να απλοποιήσει το κανονιστικό πλαίσιο και να επιταχύνει την ψηφιοποίηση των διοικητικών διαδικασιών. Παράλληλα, πρέπει να ολοκληρώσει τα ρυθμιστικά πλαίσια για την περιβαλλοντική αδειοδότηση και τις συμβάσεις παραχώρησης στον αιγιαλό, καθώς και να άρει τα σημαντικά εμπόδια εισόδου στα επαγγέλματα και στην επιχειρηματική δραστηριότητα.
Στις συστάσεις περιλαμβάνεται επίσης η βελτίωση της διακυβέρνησης του εθνικού συστήματος έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας μέσω της μείωσης του κατακερματισμού στη διαχείριση και χρηματοδότηση της έρευνας. Παράλληλα, ζητείται η διευκόλυνση της πρόσβασης των νεοφυών και αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση, η ανάπτυξη της αγοράς ιδιωτικών κεφαλαίων και επιχειρηματικών συμμετοχών (venture capital), καθώς και η ενίσχυση της ψηφιοποίησης των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των μικρομεσαίων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, με στόχο τη μείωση της διάρκειας των δικαστικών διαδικασιών, καθώς και στην ολοκλήρωση της πολεοδομικής μεταρρύθμισης μέσω της θέσης σε ισχύ πολεοδομικών σχεδίων που θα καλύπτουν το σύνολο της επικράτειας.
4. Ενέργεια, μεταφορές και ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή
Η Ελλάδα καλείται να ενισχύσει την προσιτή πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια, αναπτύσσοντας λύσεις ευελιξίας, υπεράκτια αιολικά πάρκα, ολοκληρώνοντας τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών και αναβαθμίζοντας τα δίκτυα διανομής.
Παράλληλα, θα πρέπει να αναπροσαρμόσει τη φορολογία στην ενέργεια ώστε να ενθαρρύνει τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας και να προχωρήσει σταδιακά στην κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα, ιδίως στη βιομηχανία.
Οι συστάσεις περιλαμβάνουν επίσης την επιτάχυνση της απανθρακοποίησης των μεταφορών, την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης των αστικών συγκοινωνιών και την επέκταση και αναβάθμιση του σιδηροδρομικού δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS).
Παράλληλα, η χώρα καλείται να ενισχύσει την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, προστατεύοντας κρίσιμες υποδομές και αυξάνοντας την ασφαλιστική κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται επίσης η βελτίωση της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, η αναβάθμιση των σχετικών υποδομών και η επικαιροποίηση των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις περιφέρειες και τα νησιά.
5. Απασχόληση, κοινωνική πολιτική, στέγαση και υγεία
Η Ελλάδα καλείται να αυξήσει το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών, των νέων και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα της εργασίας μέσω ευέλικτων μορφών απασχόλησης και της επέκτασης των υπηρεσιών προσχολικής αγωγής και μακροχρόνιας φροντίδας.
Στον τομέα της εκπαίδευσης, ζητείται η βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων μέσω της ενίσχυσης της επιμόρφωσης και αξιολόγησης των εκπαιδευτικών, καθώς και της μεγαλύτερης αυτονομίας των σχολικών μονάδων.
Παράλληλα, η χώρα θα πρέπει να συνεχίσει τον εξορθολογισμό των κοινωνικών παροχών και να βελτιώσει την πρόσβαση των πολιτών στις δημόσιες υπηρεσίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αύξηση της προσφοράς προσιτής και κοινωνικής κατοικίας, μεταξύ άλλων μέσω ενός νέου οικοδομικού κώδικα.
Τέλος, η Ελλάδα καλείται να διευρύνει την πρόσβαση σε ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες υγείας, ενισχύοντας την πρωτοβάθμια φροντίδα, αντιμετωπίζοντας τις ελλείψεις και τις γεωγραφικές ανισορροπίες σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό και μειώνοντας τις ιδιωτικές δαπάνες των πολιτών για υπηρεσίες υγείας.
