Η διεθνής αγορά κρατικών ομολόγων βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο επικίνδυνες στιγμές της μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, καθώς η εκτίναξη των αποδόσεων σηματοδοτεί ότι οι επενδυτές προεξοφλούν πλέον μια μακρά περίοδο ακριβού χρήματος, επίμονου πληθωρισμού και αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου.
Το νέο sell off δεν αποτελεί απλώς μία τεχνική διόρθωση στις αγορές χρέους, αλλά μία βαθύτερη αμφισβήτηση της ικανότητας κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών να ελέγξουν το κόστος δανεισμού σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων.
Στα ύψη οι αποδόσεις
Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων διεθνώς βρίσκονται πλέον σε υψηλά πολλών ετών, καθώς οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας ενίσχυσαν τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό.
Παρότι οι κινήσεις ήταν πιο ήπιες σε σύγκριση με τις μαζικές ρευστοποιήσεις που σάρωσαν τις αγορές την Παρασκευή, οι αποδόσεις των 30ετών αμερικανικών ομολόγων έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, ενώ τα αντίστοιχης διάρκειας γερμανικά ομόλογα σημείωσαν τα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 15 ετών. Τα ιαπωνικά κρατικά ομόλογα κατέγραψαν τις μεγαλύτερες απώλειες, με την απόδοση του 30ετούς τίτλου να εκτινάσσεται στο υψηλότερο επίπεδο από την πρώτη έκδοσή του το 1999.
Οι αγορές πλέον στέλνουν ξεκάθαρο μήνυμα ότι η εποχή του φθηνού χρήματος που χαρακτήρισε την παγκόσμια οικονομία μετά το 2008 ίσως να έχει τελειώσει οριστικά.
«Τα ομόλογα δυσκολεύονται αυτή τη στιγμή να βρουν ανάσα», δήλωσε στο Bloomberg ο Ρίτσαρντ Κάρτερ, επικεφαλής έρευνας σταθερού εισοδήματος στη Quilter Cheviot, επισημαίνοντας τη συνεχιζόμενη διακοπή λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και τη μικρή πρόοδο στις διαπραγματεύσεις. «Οι αποδόσεις είναι ήδη πολύ υψηλές, αλλά μπορεί να αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Ο κόσμος είναι πλημμυρισμένος από χρέος».
Οι αποδόσεις των αμερικανικών 10ετών ξεπέρασαν το 4,6% - το υψηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο του 2025, ενώ των 30ετών βρίσκονται πάνω από το 5%. Οι αποδόσεις των γερμανικών 30ετών αυξήθηκαν στο 3,71%. Στη Βρετανία, υπήρξαν ενδείξεις διστακτικής ανάκαμψης, ωστόσο οι ανησυχίες για τις δημοσιονομικές συνέπειες μιας παραίτησης του Kιρ Στάρμερ παραμένουν στο επίκεντρο της προσοχής των επενδυτών.
Το γεγονός ότι οι πιέσεις εμφανίζονται ταυτόχρονα στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, στη Βρετανία και στην Ιαπωνία καταδεικνύει πως πρόκειται για μία συγχρονισμένη παγκόσμια κρίση χρέους και όχι για μεμονωμένες εθνικές αναταράξεις.
Κίνδυνοι από την Ιαπωνία
Η ευθραυστότητα της αγοράς φάνηκε ξεκάθαρα στην Ιαπωνία, όπου η προοπτική ενός συμπληρωματικού προϋπολογισμού για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων τιμών των εμπορευμάτων έχει ενισχύσει τις ανησυχίες για μεγαλύτερη έκδοση χρέους. Τα ιαπωνικά ομόλογα μικρότερης διάρκειας δέχθηκαν επίσης πιέσεις τη Δευτέρα, ενώ δημοπρασία πενταετών τίτλων με κουπόνι-ρεκόρ 2% αντιμετώπισε ασθενή ζήτηση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Ιαπωνία αποτελεί εδώ και δεκαετίες τον μεγαλύτερο πιστωτή του πλανήτη και βασικό αγοραστή ξένων κρατικών ομολόγων. Μία πιθανή επιστροφή ιαπωνικών κεφαλαίων στην εγχώρια αγορά θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές χρέους.
«Μπορεί να μην είναι ακόμη εμφανές, αλλά η επιταχυνόμενη ρευστοποίηση των ιαπωνικών κρατικών ομολόγων ανατρέπει τις παγκόσμιες αγορές χρέους, φέρνοντας τις αποδόσεις τους πολύ πιο κοντά σε εκείνες των μεγάλων ανταγωνιστών τους. Αυτό προκαλεί ανησυχία για τις ευρύτερες επιπτώσεις στις αγορές ενεργητικού, καθώς το υψηλότερο κόστος δανεισμού θα ωθήσει μεγάλους εγχώριους επενδυτές να επαναφέρουν στην Ιαπωνία περισσότερα από τα κεφάλαια που είχαν επί χρόνια τοποθετημένα στο εξωτερικό», σημειώνει στο Bloomberg o Γκάρφιλντ Ρέινολντς.
Σύμφωνα με την Κριστίνα Χούπερ, επικεφαλής στρατηγικής αγορών της Man Group, οι υψηλές αποδόσεις στην Ιαπωνία τελικά θα προσελκύσουν περισσότερους εγχώριους επενδυτές πίσω στην ιαπωνική αγορά, κάτι που θα μπορούσε να σημάνει ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις για την αγορά των ΗΠΑ.
«Αυτό που θα συμβεί είναι ότι θα αυξηθούν οι αποδόσεις και αλλού, ιδιαίτερα, για παράδειγμα, στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα».
Για την Κίμ Κράουφορντ, διαχειρίστρια παγκόσμιων χαρτοφυλακίων επιτοκίων στη JPMorgan Asset Management, δεν είναι ακόμη η κατάλληλη στιγμή για αγορές, ακόμη και με τα σημερινά επίπεδα αποδόσεων.
Ο πόλεμος με το Ιράν «έχει δομικά αυξήσει το κατώτατο όριο των αποδόσεων των ομολόγων». «Η αξία θα εμφανιστεί είτε με μια γρήγορη αποκλιμάκωση, κάτι που αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται πιθανό, είτε με περισσότερες ενδείξεις ότι θα υπάρξει επαρκής καταστροφή ζήτησης. Δεν το βλέπουμε ακόμη στα δεδομένα, και αυτό δεν μας δίνει αρκετή εμπιστοσύνη ότι η κορύφωση του πληθωρισμού πλησιάζει».
Δομική αλλαγή
Το μεγάλο πρόβλημα για τις αγορές είναι ότι το νέο κύμα πληθωρισμού δεν προέρχεται από υπερβολική ανάπτυξη ή ισχυρή ζήτηση, αλλά από γεωπολιτικά σοκ, ενεργειακές αναταράξεις και διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά. Αυτό σημαίνει ότι οι κεντρικές τράπεζες διαθέτουν πλέον πολύ πιο περιορισμένα εργαλεία παρέμβασης.
Αυτό σημαίνει ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία δομική αλλαγή, προετοιμαζόμενη για ένα νέο καθεστώς επίμονα υψηλότερου πληθωρισμού. Και αυτό, διότι τα αλλεπάλληλα σοκ προσφοράς των τελευταίων ετών δημιούργησαν ένα σκηνικό, στο πλαίσιο του οποίου χωρίς να έχει προλάβει να απορροφηθεί το προηγούμενο σοκ ερχόταν να προστεθεί ένα νέο. Η πανδημία του κορονοϊού, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, οι δασμοί και τώρα το Ιράν, έχουν δημιουργήσει ανεπίλυτες κρίσεις που απλώς τροφοδοτούνται από μία νέα νέα κάθε φορά.
Η ανησυχία πολλών αναλυτών είναι ότι ο κόσμος μεταβαίνει σταδιακά από το περιβάλλον της «χαμηλής ανάπτυξης - χαμηλού πληθωρισμού» των τελευταίων δεκαετιών σε ένα καθεστώς «χαμηλής ανάπτυξης - υψηλού πληθωρισμού», δηλαδή σε ένα σενάριο που παραπέμπει σε στασιμοπληθωρισμό.
Οι αγορές κρατικών ομολόγων αποτιμούν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλότερα για μεγάλο χρονικό διάστημα και για αυτό οι επενδυτές απαιτούν πλέον μεγαλύτερες αποδόσεις για να συνεχίσουν να δανείζουν τις κυβερνήσεις μέσα σε αυτό το δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον.
«Ο πληθωρισμός θα είναι ένα δύσκολο και ενοχλητικό πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες και τους επενδυτές ομολόγων», δήλωσε στο CNBC o Γουίλ Χομπς, επικεφαλής επενδύσεων της Brooks Macdonald.
Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν ξανά τη Δευτέρα, με το brent να ξεπερνά τα 111 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αμερικανικού αργού West Texas Intermediate διαμορφώνονταν στα 107,56 δολάρια το βαρέλι.
Η εκτίναξη του πετρελαίου επαναφέρει μνήμες από τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, όταν ο πληθωρισμός ξέφυγε από κάθε έλεγχο και οι κεντρικές τράπεζες αναγκάστηκαν να οδηγήσουν τις οικονομίες σε βαθιά ύφεση για να τον τιθασεύσουν.
Η Λίζι Γκαλμπρέιθ, ανώτερη πολιτική οικονομολόγος στην Aberdeen, δήλωσε επίσης στο CNBC ότι το σοκ στις τιμές της ενέργειας και η συνεχιζόμενη πολιτική αναταραχή στο Ηνωμένο Βασίλειο, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική μετατόπιση προς τα αριστερά υπό έναν νέο πρωθυπουργό των Εργατικών, προσθέτουν «ένα επιπλέον ασφάλιστρο κινδύνου» στα βρετανικά κρατικά ομόλογα.
