Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μόνο μια τεχνολογική κούρσα μεταξύ εταιρειών. Εξελίσσεται σε μια μάχη για τον έλεγχο της επόμενης παγκόσμιας οικονομικής τάξης. Και καθώς η OpenAI βλέπει το τεχνολογικό της προβάδισμα να αμφισβητείται από την Google και την Anthropic, ο διευθύνων σύμβουλός της, Σαμ Άλτμαν, επιχειρεί να αλλάξει τους ίδιους τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η πρόταση που φέρεται να εξετάζει η εταιρεία - η παραχώρηση ποσοστού 5% του μετοχικού της κεφαλαίου στο αμερικανικό Δημόσιο, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου μηχανισμού δημόσιας συμμετοχής στον πλούτο που θα δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη - δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική κίνηση καλής θέλησης. Συνιστά μια απόπειρα επαναπροσδιορισμού της σχέσης μεταξύ κεφαλαίου, τεχνολογίας και κοινωνίας σε μια εποχή όπου η παραγωγή πλούτου συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στα χέρια ελάχιστων εταιρειών.
Εάν τελικά υλοποιηθεί, θα πρόκειται για το πρώτο ουσιαστικό μοντέλο «κοινωνικοποίησης» μέρους της υπεραξίας που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Μέχρι σήμερα, κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση - από τη βιομηχανική επανάσταση μέχρι το διαδίκτυο - δημιούργησε τεράστιο πλούτο, ο οποίος όμως διανεμήθηκε με μεγάλη χρονική υστέρηση και κυρίως μέσω της αγοράς εργασίας ή της φορολογίας. Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να ανατρέψει αυτή την ιστορική ισορροπία, καθώς μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα χωρίς αντίστοιχη αύξηση της απασχόλησης, μεταφέροντας δυσανάλογο μέρος των κερδών στους κατόχους των αλγορίθμων, των υπολογιστικών υποδομών και των δεδομένων.
Η πρόταση της OpenAI
Η OpenAI, δημιουργός του ChatGPT, φέρεται να βρίσκεται σε συζητήσεις για την παραχώρηση ποσοστού 5% της εταιρείας στην κυβέρνηση Τραμπ, καθώς εντείνεται ο κυβερνητικός έλεγχος επί των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης.
Η πρόταση προβλέπει ότι και άλλες αμερικανικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης θα παραχωρήσουν αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής στο αμερικανικό Δημόσιο, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, το οποίο επικαλείται δύο πρόσωπα με γνώση των συζητήσεων, οι οποίες χαρακτηρίζονται ακόμη ως «πρώιμες».
Ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, έχει υποστηρίξει ότι μια τέτοια ρύθμιση θα επέτρεπε στο ευρύ κοινό να συμμετάσχει στα οικονομικά οφέλη που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Με βάση τον τελευταίο γύρο χρηματοδότησης της εταιρείας, τον Μάρτιο, ο οποίος αποτίμησε την OpenAI στα 852 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσοστό 5% αντιστοιχεί σε αξία περίπου 42,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η διανομή μέρους του πλούτου που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη στο ευρύ κοινό θα μπορούσε να συμβάλει στον περιορισμό των αντιδράσεων απέναντι στην τεχνολογία, η οποία απειλεί θέσεις εργασίας σε πολλούς κλάδους και ενδέχεται να έχει εκτεταμένες συνέπειες για την εθνική ασφάλεια.
Τον περασμένο μήνα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι σχεδιάζει να συναντηθεί με κορυφαία στελέχη του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου να συζητήσει τρόπους με τους οποίους το κοινό θα μπορούσε να αποκτήσει συμμετοχή στις εταιρείες τους. Όπως ανέφερε, ο Λευκός Οίκος εξετάζει διάφορες μορφές συνεργασίας με τις εταιρείες του κλάδου, ώστε και η κυβέρνηση να επωφελείται από την ανάπτυξη της βιομηχανίας.
Δημόσια συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο
Ήδη από τον Απρίλιο, η OpenAI είχε ταχθεί υπέρ της δημιουργίας ενός «δημόσιου ταμείου πλούτου» το οποίο, όπως υποστήριζε, θα προσφέρει σε κάθε πολίτη – ακόμη και σε όσους δεν επενδύουν στις χρηματοπιστωτικές αγορές - συμμετοχή στην οικονομική ανάπτυξη που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
O Σαμ Άλτμαν και άλλα κορυφαία στελέχη της OpenAI έχουν εισηγηθεί οι κορυφαίες αμερικανικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να διαθέσουν το 5% των μετοχών τους σε έναν φορέα αντίστοιχο με το Alaska Permanent Fund. Πρόκειται για το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Αλάσκας, το οποίο επενδύει τα έσοδα από το πετρέλαιο σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και αποδίδει μέρος των κερδών του στην πολιτεία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αναγάγει την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στην τεχνητή νοημοσύνη και στις υπόλοιπες προηγμένες τεχνολογίες σε βασική προτεραιότητα της κυβέρνησής του. Τον Αύγουστο, η αμερικανική κυβέρνηση απέκτησε ποσοστό 10% στην κατασκευάστρια εταιρεία ημιαγωγών Intel, μια επένδυση αξίας περίπου 8,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Nέο κοινωνικό συμβόλαιο
Ακριβώς γι' αυτό η πρόταση του Άλτμαν αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για πρώτη φορά ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες της βιομηχανίας της AI αφήνει να εννοηθεί ότι η τεχνολογική πρόοδος ίσως απαιτεί και ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, όπου οι πολίτες δεν θα συμμετέχουν μόνο ως εργαζόμενοι ή καταναλωτές, αλλά και ως συνιδιοκτήτες ενός μέρους της αξίας που παράγει η τεχνητή νοημοσύνη.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο ένα τέτοιο μοντέλο είναι εφαρμόσιμο. Η δημιουργία ενός δημόσιου επενδυτικού ταμείου θα απαιτούσε νομοθετική παρέμβαση, τη συναίνεση των μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου και έναν μηχανισμό αποτίμησης και διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων αξίας εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, θα άνοιγε μια εξαιρετικά δύσκολη συζήτηση για το ποιος δικαιούται αυτόν τον πλούτο, ποιος τον διαχειρίζεται και εάν το κράτος μπορεί να γίνει μέτοχος σε ιδιωτικές εταιρείες χωρίς να αλλοιωθεί ο ανταγωνισμός.
Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση ανοίγει σε μια περίοδο κατά την οποία η OpenAI δεν διαθέτει πλέον το αδιαμφισβήτητο τεχνολογικό προβάδισμα των προηγούμενων ετών. Η Google επιταχύνει την ανάπτυξη των μοντέλων Gemini, η Anthropic ενισχύει συνεχώς τη θέση της με το Claude, ενώ ο ανταγωνισμός μεταφέρεται από την απλή καινοτομία στη διαμόρφωση των κανόνων που θα διέπουν την οικονομία της τεχνητής νοημοσύνης. Υπό αυτό το πρίσμα, η πρόταση του Σαμ Άλτμαν δεν αφορά μόνο το μέλλον της OpenAI. Αφορά το ποιος θα καθορίσει το οικονομικό και θεσμικό μοντέλο της εποχής της AI και ποιος θα καρπωθεί τον πλούτο που αυτή θα δημιουργήσει.
