Την ώρα που η Ευρώπη προσπαθεί να «κλειδώσει» νέες ενεργειακές διαδρομές μετά τη μείωση των ρωσικών ροών, τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και τη νέα πίεση στις διεθνείς αγορές LNG, η Αθήνα φιλοξένησε την Παρασκευή μια τετραμερή συνάντηση με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα. Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία και Βόρεια Μακεδονία επιχείρησαν να στείλουν μήνυμα ότι η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν θέλει πλέον να λειτουργεί ως «ενεργειακή ουρά» της Ευρώπης, αλλά ως νέος κόμβος μεταφοράς φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας και στρατηγικών υποδομών.
Στην τετραμερή υπουργική συνάντηση στην Αθήνα, οι τέσσερις χώρες έβαλαν στο τραπέζι την ενίσχυση των διασυνδέσεων, τη σύζευξη αγορών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, αλλά και την επιτάχυνση έργων που συνδέονται με τον λεγόμενο Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου.
Η ελληνική πλευρά επιχείρησε να αναδείξει τη χώρα ως βασική πύλη εισόδου LNG προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας τόσο τη Ρεβυθούσα όσο και τις νέες υποδομές της Αλεξανδρούπολης. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά τη συνάντηση οι υπουργοί επισκέφθηκαν τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας, σε μια κίνηση με σαφές συμβολικό αλλά και πρακτικό μήνυμα για τον ρόλο της Ελλάδας στον νέο ενεργειακό χάρτη της περιοχής.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, δήλωσε ότι η Ελλάδα «πρωταγωνιστεί στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική με έργα στρατηγικής σημασίας», επιβεβαιώνοντας παράλληλα τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά της υπουργού Ενέργειας της Σερβίας, Dubravka Handanović, η οποία αποκάλυψε ότι στόχος είναι ο διασυνδετήριος αγωγός Σερβίας – Βόρειας Μακεδονίας να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027, με τη Σερβία να σχεδιάζει επενδύσεις ύψους 1,2 δισ. ευρώ σε υποδομές φυσικού αερίου και ενίσχυση αγωγών στο πλαίσιο του σχεδίου «Σερβία 2030-2035».
Την ίδια στιγμή, η Βόρεια Μακεδονία ανακοίνωσε ότι ήδη δημοσιεύθηκε ο διαγωνισμός για τη σύνδεση με τη Σερβία, με την κυβέρνηση της χώρας να εκτιμά πως η ενεργειακή διασύνδεση Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας - Σερβίας θα μπορεί να λειτουργεί μέχρι το τέλος του επόμενου έτους.
Ο Κάθετος Διάδρομος, τα νέα deals και οι πιέσεις της αγοράς
Πίσω από τη διπλωματική εικόνα της τετραμερούς, βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ενεργειακό σχέδιο που πλέον αποκτά έντονο γεωπολιτικό και επιχειρηματικό βάρος. Ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου εξελίσσεται σε μία από τις βασικές διαδρομές μέσω των οποίων η Ευρώπη επιχειρεί να αντικαταστήσει μέρος των ρωσικών προμηθειών με LNG που φτάνει κυρίως μέσω Ελλάδας.
Η περιοχή της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης εκτιμάται ότι θα χρειαστεί τα επόμενα χρόνια 20 έως 30 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως ώστε να καλύψει μέρος του κενού από τη μείωση των ρωσικών ροών.
Το ίδιο διάστημα, ο Κάθετος Διάδρομος φαίνεται να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη εμπορική διάσταση. Σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν τον Μάιο, τα μέχρι στιγμής συμβόλαια και μνημόνια συνεργασίας αφορούν ήδη όγκους άνω των 4 - 4,5 bcm ετησίως, επίπεδο που προσεγγίζει τη δυναμικότητα ενός ολόκληρου FSRU.
Παράλληλα, η πλήρης σχεδόν δέσμευση της χωρητικότητας του FSRU Αλεξανδρούπολης έως το 2030 από εταιρείες της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας ενισχύει την εικόνα ότι η περιοχή «χτίζει» πλέον έναν νέο άξονα τροφοδοσίας φυσικού αερίου με αφετηρία την Ελλάδα.
Ωστόσο, πίσω από τις ανακοινώσεις, οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι το βασικό πρόβλημα πλέον δεν είναι μόνο η κατασκευή αγωγών, αλλά η εξασφάλιση μακροχρόνιων συμβολαίων LNG, η σταθερότητα του ρυθμιστικού πλαισίου και η χρηματοδότηση των νέων υποδομών.
Στελέχη της αγοράς προειδοποιούν επίσης ότι η αυξημένη ζήτηση LNG από την Ασία και η γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή μπορούν να δημιουργήσουν νέα πίεση στις τιμές και στις διαθέσιμες ποσότητες, ιδιαίτερα σε περιόδους αιχμής.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η Ευρώπη θα επιχειρήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ενεργειακής ασφάλειας, το κόστος των νέων υποδομών και τους στόχους της πράσινης μετάβασης. Και σε αυτό το σκηνικό, ο Κάθετος Διάδρομος φαίνεται πως μετατρέπεται από ένα περιφερειακό project σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά ενεργειακά στοιχήματα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
