Σε μια συγκυρία όπου η γεωπολιτική αβεβαιότητα επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο και οι ενεργειακές ροές γίνονται ξανά αντικείμενο στρατηγικών υπολογισμών, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου (Vercial Corridor) περνά σε φάση κρίσιμων αποφάσεων. Σήμερα και αύριο συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις μεταξύ διαχειριστών, ρυθμιστικών αρχών και ευρωπαϊκών θεσμών, σε συνέχεια προηγούμενων επαφών των τελευταίων μηνών, με στόχο να αποκτήσει εμπορική υπόσταση ένα έργο που μέχρι τώρα έμενε πίσω από τις προσδοκίες.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται η μείωση του κόστους μεταφοράς, η αλλαγή του μοντέλου αγοράς και η επανατοποθέτηση του διαδρόμου ως κρίσιμου εργαλείου ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρώπη.
Από το κόστος στο μοντέλο αγοράς
Η παρέμβαση που συζητείται για τον Κάθετο Διάδρομο δεν αφορά απλώς τεχνικές βελτιώσεις, αλλά ουσιαστικά μια αλλαγή μοντέλου αγοράς. Μέχρι σήμερα, η δυναμικότητα προσφερόταν κυρίως μέσω βραχυχρόνιων προϊόντων (monthly ή ad hoc «routes»), με αποτέλεσμα οι συμμετέχοντες να καλούνται να «χτίσουν» ροές μήνα-μήνα, χωρίς ορατότητα κόστους και χωρίς δυνατότητα μακροχρόνιου προγραμματισμού. Σε συνδυασμό με το κατακερματισμένο σύστημα χρεώσεων ανά χώρα - το λεγόμενο pancaking - και την εξάρτηση από προσωρινές ρυθμιστικές εξαιρέσεις, αυτό οδήγησε σε χαμηλό εμπορικό ενδιαφέρον και σε δημοπρασίες με περιορισμένη συμμετοχή, παρά τη στρατηγική σημασία του έργου.
- Σήμα στήριξης στον Κάθετο Διάδρομο από την ελληνική πλευρά στις Βρυξέλλες
- Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου: Σε εξέλιξη οι διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες – Ο ρόλος της Ελλάδας
Η κατεύθυνση που πλέον προωθείται σε επίπεδο Διαχειριστών, Ρυθμιστών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η μετάβαση σε πιο σταθερά και μεγαλύτερης διάρκειας προϊόντα δυναμικότητας (seasonal ή πολυετή), με πιο συντονισμένη τιμολόγηση και ενιαία προσέγγιση κατά μήκος της διαδρομής. Στόχος είναι να δοθεί στους traders η δυνατότητα να «κλειδώνουν» χωρητικότητα με όρους που επιτρέπουν hedging, σύναψη συμβολαίων LNG και χρηματοδότηση ροών σε βάθος χρόνου, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για να καταστεί ο διάδρομος εμπορικά βιώσιμος και να λειτουργήσει ως πραγματική εναλλακτική οδός τροφοδοσίας της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Στην πράξη, οι αλλαγές αυτές επιχειρούν να λύσουν το βασικό πρόβλημα που έχει αναδειχθεί τους τελευταίους μήνες: ότι χωρίς προβλεψιμότητα κόστους και χωρίς μακροχρόνια προϊόντα, η αγορά δεν «μπαίνει» στον διάδρομο, ακόμη κι αν η γεωπολιτική ανάγκη για διαφοροποίηση των ροών παραμένει ισχυρή.
Η γεωπολιτική διάσταση: Από τη Μέση Ανατολή στην Ευρώπη
Οι διαβουλεύσεις αυτές πραγματοποιούνται σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τον κίνδυνο διαταραχών στις ενεργειακές ροές και ενισχύει το γεωπολιτικό premium στις τιμές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συνεχής στήριξη της ελληνικής πλευράς σε διεθνές επίπεδο. Στο πλαίσιο της συνάντησής τους με τον υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας, Doug Burgum, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ανέδειξε για μία ακόμη φορά τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου. Όπως επεσήμανε, ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί ως στρατηγικός ενεργειακός άξονας για την Ευρώπη και ενισχύει το ρόλο της Ελλάδας τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Νοτιανατολικής Ευρώπης.
Ένα project που προηγείται της αγοράς
Ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου αποτελεί ένα διασυνοριακό δίκτυο υποδομών που συνδέει τη Νοτιοανατολική με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, εκκινώντας από την Ελλάδα και διέρχεται από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, με προεκτάσεις προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ενώ μπορεί να φτάσει έως τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Το φυσικό αέριο εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά κυρίως μέσω των ελληνικών υποδομών LNG και μεταφέρεται προς τον Βορρά μέσω διασυνδέσεων όπως ο IGB και το δίκτυο των βαλκανικών χωρών, συγκροτώντας έναν άξονα «Νότου–Βορρά» που έρχεται να συμπληρώσει το παραδοσιακό σύστημα ροών Ανατολής–Δύσης. Η δυναμικότητα του διαδρόμου εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τα 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης μέσω επενδύσεων, ενώ οι αγορές που συνδέονται καλύπτουν περισσότερους από 100 εκατομμύρια καταναλωτές. Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής διαφοροποίησης, ο διάδρομος φιλοδοξεί να αποτελέσει εναλλακτική οδό τροφοδοσίας για χώρες που επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο, με την Ελλάδα να λειτουργεί ως βασική πύλη εισόδου και ενεργειακός κόμβος για την περιοχή, αξιοποιώντας τις υποδομές LNG και τις διασυνδέσεις της με τα βαλκανικά δίκτυα.
Παρά τις παρεμβάσεις που σχεδιάζονται, η βασική πρόκληση παραμένει: ο Κάθετος Διάδρομος εξακολουθεί να μην διαθέτει επαρκή εμπορική ζήτηση.
Αυτό που διαμορφώνεται είναι ένα μοντέλο όπου η πολιτική και η ρύθμιση επιχειρούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε η αγορά να ακολουθήσει, ενισχύοντας ένα έργο που θεωρείται στρατηγικά απαραίτητο, ακόμη κι αν δεν είναι - τουλάχιστον προς το παρόν - εμπορικά αυτονόητο.
Οι διαβουλεύσεις που είναι σε εξέλιξη αναμένεται να κρίνουν αν ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να περάσει από τη φάση των σχεδιασμών στη φάση της πραγματικής λειτουργίας ή αν θα παραμείνει ένα project με ισχυρή πολιτική στήριξη, αλλά περιορισμένη αγορά.
